تاتۋ كورشى تۋىسپەن تەڭ
سەيسەنبى, 18 قىركۇيەك 2012 8:22
قازاقستان مەن رەسەي اراسىندا دوستىق كوپىرى جىل وتكەن سايىن نىعايىپ, كەڭەيە تۇسۋدە. ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العان جىلداردان بەرى تەك جاقسى جاعىنان عانا دامىپ كەلە جاتقان ەكى ەل اراسىنداعى قارىم-قاتىناس ءتۇرلى باعىتقا قانات جايىپ, قاي سالادا بولماسىن ورتاق شەشىمدەر ءوز جەمىسىن بەرۋدە. الىس-بەرىسىمىز ارتىپ, ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىستار جاقسارىپ كەلەدى.
سەيسەنبى, 18 قىركۇيەك 2012 8:22
قازاقستان مەن رەسەي اراسىندا دوستىق كوپىرى جىل وتكەن سايىن نىعايىپ, كەڭەيە تۇسۋدە. ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العان جىلداردان بەرى تەك جاقسى جاعىنان عانا دامىپ كەلە جاتقان ەكى ەل اراسىنداعى قارىم-قاتىناس ءتۇرلى باعىتقا قانات جايىپ, قاي سالادا بولماسىن ورتاق شەشىمدەر ءوز جەمىسىن بەرۋدە. الىس-بەرىسىمىز ارتىپ, ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىستار جاقسارىپ كەلەدى.
ءبىلىم سالاسىندا دا بىرقاتار ماڭىزدى جوبالار جۇزەگە اسىرىلىپ, ەلدەردىڭ قۋاتتىلىعىن ارتتىرا تۇسەتىن بىلىكتى ماماندار دايارلاۋدا دا وزىق بەلەستەردى باعىندىرۋدا. وسى ورايدا, ءبىلىم عانا ەمەس, رۋحاني, مادەني بايلانىستاردىڭ ۇيىتقىسى بولىپ جۇرگەن قازاقستان-رەسەي ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ءمان-ماڭىزى زور. بۇل پىكىرىمىزدى قازاقستان-رەسەي ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى ابدىعالي جاندىعۇلوۆپەن اڭگىمەمىز دە دالەلدەي تۇسەدى.
– ابدىعالي رەجەپ ۇلى, بيىل قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى دوستىق,ارىپتەستىك جانە ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى كەلىسىمگە قول قويىلعانىنا 20جىل تولىپ وتىر. ارينە, بۇل مەرەيلى جىلدىڭ قازاقستان-رەسەيۋنيۆەرسيتەتى ءۇشىن دە ماڭىزى زور ەكەنىن بىلەمىز. سونداي-اق, الداعىجىلى بۇل ۋنيۆەرسيتەتتىڭ اشىلعانىنا 15 جىل تولعالى وتىر ەكەن. وسىۋاقىتتار ارالىعىن باجايلاي وتىرىپ, ەكى ەل اراسىنداعىبايلانىستاردى قالاي باعالايسىز؟
– رەسەي – ەجەلگى «قۇداي قوسقان كورشىمىز», سونداي-اق بۇرىن-سوڭدى ءبىر اتانىڭ بالاسىنداي ءبىر وداقتا بولعان, ءبىر «ۇيدە» وسكەن ەلمىز. ءبىز اۋەل باستان ول ەلمەن تىعىز قارىم-قاتىناس ورناتۋعا ايرىقشا باسىمدىق بەرىپ كەلەمىز. ءبىزدىڭ تاراپتان عانا ەمەس, جالپى رەسەيدىڭ جاعى دا قازاقستاندى ءوزىنىڭ باستى وداقتاسى ءارى باياندى دا ىسكەر ارىپتەسى رەتىندە باعالايدى. بۇل ورايدا تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعىنىڭ, ودان بەرىدە كەدەن وداعىنىڭ, ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىكتىڭ قۇرىلۋىنىڭ ماڭىزى زور دەپ ويلايمىن.
وڭىرلىك قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋدەن باستاپ, ءومىردىڭ بارلىق سالالارىنداعى ماسەلەلەردى, مادەني-گۋمانيتارلىق باعىتتاعى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا دەيىن قازاقستان مەن رەسەي وتە تىعىز بايلانىستا جۇمىس ىستەۋدە. ياعني, ەكى ەلدىڭ وداقتاستىق قارىم-قاتىناستارىنىڭ اۋقىمى كەڭ. ءبۇگىندە ەكى ەلدىڭ تاتۋ كورشىلىك ىنتىماقتاستىعى ەۋرازيا وڭىرىندە تۇراقتىلىق پەن قاۋىپسىزدىكتىڭ ماڭىزدى فاكتورىنا اينالىپ وتىر دەۋگە بولادى. وسىلايشا ەكى ەلدىڭ ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىسىن جانداندىرۋ ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتىڭ ماڭىزدى وزەگىنە اينالدى.
ءيا, بيىل ەكى ەل اراسىنداعى دوستىق, ىنتىماقتاستىق جانە ءوزارا كومەك تۋرالى بازالىق كەلىسىمنىڭ جۇمىس ىستەگەنىنە 20 جىل تولدى. بۇل شارتتىڭ نەگىزگى مازمۇنى كوپ عاسىرلىق تاريحي بايلانىستارى بار ەكى تاتۋ ەلدىڭ ءبىر-ءبىرىمەن بايلانىسىن ودان ءارى جەتىلدىرە تۇسۋىنە ايرىقشا ىقپال ەتتى. وسى كەلىسىمنىڭ نەگىزىندە قازاقستان مەن رەسەي شىن مانىندەگى جەمىستى قارىم-قاتىناس جاساي ءبىلۋدىڭ ۇلگىسىن كورسەتتى.
– قازاقستان-رەسەي ۋنيۆەرسيتەتى دە ەلدەر اراسىنداعى وسىندايدەكلاراتسيالاردىڭ ءبىرى نەگىزىندە قۇرىلدى ەمەس پە…
– دۇرىس ايتاسىز, بۇل ۋنيۆەرسيتەت 1998 جىلى ەكى ەل پرەزيدەنتتەرى ن.ءا.نازارباەۆ پەن ب.ن.ەلتسيننىڭ قولدارى قويىلعان, ءححى عاسىرعا باعدارلانعان قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن رەسەي فەدەراتسياسى اراسىنداعى ءماڭگىلىك دوستىق پەن ىنتىماقتاستىق تۋرالى دەكلاراتسياعا سايكەس 1998 جىلى قۇرىلدى. دەكلاراتسيادا قازاق-ورىس جانە ورىس-قازاق ءتىلدى وقۋ مەكەمەلەرىنىڭ قۇرىلۋى قاراستىرىلعان بولاتىن. ال ۋنيۆەرسيتەتتىڭ جۇمىس جاساۋىنىڭ ماقساتى مەن فاكتىسى 2002 جىلعى 29 قاڭتارداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى مەن رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ ءبىلىم مينيسترلىگى اراسىنداعى كەلىسىممەن بەكىتىلدى.
– قازاقستان مەن رەسەي قارىم-قاتىناسىن جەتىلدىرە ءتۇسۋگە مولمۇمكىندىگىن جاساپ وتىرعان ايماقارالىق ىنتىماقتاستىق فورۋمىنىڭبيىلعى تاقىرىبى «قازاقستان مەن رەسەي كاءسىپورىندارىنيننوۆاتسيالاۋ مەن جاڭعىرتۋ» دەپ اتالىپ وتىر. بۇل دەگەنىمىز – ءوندىرىسورىندارىن زاماناۋي دۇنيەلەرمەن جابدىقتاپ, جاڭا تەحنولوگيانىيگەرۋگە, عىلىمنىڭ سوڭعى جاڭالىقتارىن ءتاجىريبەگە ەنگىزۋگەباعىتتايتىنى بەلگىلى. وسى تۇرعىدا, ءاربىر ءبىلىم وردالارىندا زامانسۇرانىسىنا ساي ءبىلىمدى ماماندار دايارلاۋعا تالاپ تۋىندايتىنى ءسوزسىز.ال سىزدەردىڭ ۋنيۆەرسيتەتتەرىڭىز بۇعان قانشالىقتى دايىن؟
– ۋنيۆەرسيتەت قازىرگى ۋاقىتتا ءبىلىم بەرۋدىڭ كوپ دەڭگەيلى مودەلىن جۇزەگە اسىرىپ, ەڭبەك نارىعىنىڭ قاجەتتىلىگىن ەسەپكە الا وتىرىپ, باكالاۆرياتتىڭ 15 ماماندىعى بويىنشا, ماگيستراتۋرادان 4 ماماندىق دايىندايدى. ۋنيۆەرسيتەتتە جوعارى بىلىكتى ماماندار قىزمەت ەتەدى, شتاتتىق پروفەسسورلىق-وقىتۋشىلار قۇرامىنىڭ عىلىمي دارەجەسى 60 پايىزدى قۇرايدى.
2003 جىلى استانادا سالىنعان الەمدىك ستاندارتتارعا ساي زاماناۋي وقۋ كەشەنىمەن دە ماقتانا الامىز. ونىڭ جاڭا كورپۋسىنىڭ تۇساۋكەسەرىنە ەلباسىنىڭ ءوزى قاتىسىپ, ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ءبۇگىندە باستى نەگىزگە العان قاشىقتان وقىتۋ تەحنولوگياسىنا جوعارى باعا بەردى. بۇگىندە ءبىز رەسەيدىڭ قازىرگى زامانعى گۋمانيتارلىق اكادەمياسىمەن تىعىز قارىم-قاتىناستا جۇمىس ىستەۋدەمىز. ال بۇل اكادەميا تمد جانە بىرقاتار الىس شەتەلدەردىڭ ۇلان-عايىر تەرريتورياسىندا 170 مىڭنان اسا ادامنىڭ قاشىقتان وقۋىن جۇزەگە اسىراتىن مەگاۋنيۆەرسيتەت ەكەنى بارشاعا ءمالىم. قازاقستان-رەسەي ۋنيۆەرسيتەتى يننوۆاتسيالىق ءبىلىم تەحنولوگياسىن ەنگىزەتىن جانە وقۋ ۇردىسىندە وسى تەحنولوگيانى قولدانۋدا بولاشاعى بار جاڭا تيپتەگى وقۋ مەكەمەسى رەتىندە باعالانادى.
– قازاقستان-رەسەي ۋنيۆەرسيتەتى ەكى ەل اراسىندا ءبىلىم عانا ەمەس, رۋحاني بايلانىستاردىڭ دا «ءبىر شەتىن ۇستاپ» وتىرعانىن بىلەمىز. ياعني, ورىس ەلىن قازاققا تانىتۋ عانا ەمەس, كەرىسىنشە, قازاقتى شەتەلگە تانىتۋدا قىرۋار جۇمىستار اتقارىپ جاتقاندارىڭىزدان حاباردارمىز. ءتىپتى, ۋنيۆەرسيتەت ىشىنەن ابايتانۋ ورتالىعىنىڭ اشىلۋى ادامعا ەرەكشە اسەر بەرەدى ەكەن. ساياسي-ەكونوميكالىق جاعى ءوز الدىنا, جالپى ەلدەردىڭ رۋحاني جاقىنداسۋىنىڭ ءرولى قاشاندا جوعارى عوي…
– ەكى ەل اراسىنداعى رۋحاني-مادەني ىنتىماقتاستىققا قاتىستى ءىس-شارالارعا ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەت بارىنشا اتسالىسىپ تۇرادى. ال 2006 جىل قازاقستان مەن رەسەي پرەزيدەنتتەرىنىڭ شەشىمىمەن قازاقستاندا پۋشكين, رەسەيدە اباي جىلى بولىپ جاريالاندى. سونىڭ ناتيجەسىندە ماسكەۋدە ابايعا ارنالىپ ەسكەرتكىش ورناتىلعانى بەلگىلى.
بىزدەگى ابايتانۋ ورتالىعى – استانا قالاسى بويىنشا جالعىز ابايتانۋ ورتالىعى. ول 2010 جىلى اشىلدى. سودان بەرى بۇكىل ابايعا سۋسىنداعان استانا تۇرعىندارى مەن قوناقتارىنا بارىنشا قىزمەت كورسەتىپ كەلەدى. اسىرەسە, شەتەلدەردەن كەلۋشىلەردىڭ ىقىلاسى زور.
ءبىز – قاي ەلمەن بولماسىن ىنتىماقتاستىق پەن تاتۋلىقتى الدىڭعى ورىنعا قويعان ەلمىز. «ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىز شىعىسپەن دە, باتىسپەن دە بىرلەسىپ ءىس-قيمىل جاساۋعا ءازىر. سونىمەن قاتار, قارىم-قاتىناستى جاساي وتىرا, ءبىز تاريحي تامىرلاستىق جايلى دا ۇمىتپاۋىمىز قاجەت, سونىمەن قاتار, قارىم-قاتىناستى قۇرا وتىرىپ, ءبىز بىزگە جاي عانا تەرريتورياسى جاعىنان عانا جاقىن ەمەس, تۋىس بولىپ كەتكەن ەلدەر تۋرالى دا ۇمىتپاۋىمىز قاجەت, ولاردىڭ اراسىندا مەن ءبىرىنشى كەزەكتە رەسەيدى ايتىپ وتىرمىن. ءبىزدىڭ رەسەيمەن دوستىعىمىز ءبىر عاسىرعا جۋىق ۋاقىتتى الىپ, بۇل جىلنامادا كوپتەگەن جارقىن بەتتەردىڭ بولعانىنا تاريح تا كۋا بولدى», دەگەن ەدى ەلباسى ءبىر سوزىندە.
ءبىز – قاشاندا تاتۋلىقتى تۋ ەتىپ ۇستاعان بىرلىكتىڭ بەسىگىمىز. ەلدەگى قانشاما ەتنوستىڭ تاتۋ ءومىر ءسۇرىپ جاتقاندىعى دا بىزدەگى رۋحاني جاقىنداستىقتىڭ, رۋحاني قۇندىلىقتاردى باعالاۋداعى ۇقساستىقتىڭ, مادەني وي-دۇنيەنىڭ ورتاقتاستىعىنىڭ ناتيجەسى دەپ ويلايمىن.
اڭگىمەلەسكەن
دينارا بىتىكوۆا,
«ەگەمەن قازاقستان».
