سوڭعى ۋاقىتتا قۇلدىراۋدان كوز اشپاعان كورسەتكىش بىرنەشە كۇننىڭ بەدەرىندە باررەلىنە 50 دوللاردى توڭىرەكتەپ تۇر. قاراماي قۇنىنىڭ قۇبىلۋىنىڭ قازاقستان ەكونوميكاسىنا تيگىزەتىن اسەرى وراسان ەكەنى الميساقتان بەلگىلى. ۇلتتىق قورعا تۇسەتىن تابىس كولەمىنىڭ ۇلعايۋى دا, قور قورجىنىنىڭ قابىسىپ قالۋى دا كومىرسۋتەگى باعاسىنا تاۋەلدى. ولاي بولسا, 2019 جىلى شيكىزات نارىعىن نە كۇتىپ تۇرعانىنا بولجام جاساۋ ارتىقتىق ەتپەيتىنى تۇسىنىكتى.
ۋولل-ستريت ساراپشىلارى Brent ماركالى مۇنايدىڭ ورتاشا جىلدىق كورسەتكىشى 69 دوللار شاماسىندا بولادى دەپ بولجام جاساپتى. كومىرسۋتەگى نارىعىنداعى جاعداي بىلتىرعىدان كۇردەلى بولماسا, وڭاي بولمايىن دەپ تۇر دەسەدى ولار. اپتا سايىن, اي سايىن نارىقتاعى احۋالعا قاراي بۇل بولجامنىڭ دا قايتا-قايتا وزگەرىپ جاتقانىن ايتا كەتۋ كەرەك. وتاندىق ساراپشىلاردىڭ دا مۇناي باعاسىنا بولجامدارىنا قۇلاق ءتۇرىپ كورەيىك.
باۋىرجان ىسقاقوۆ, ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى:
الەمدىك ەكونوميكانىڭ دامۋىنداعى بارلىق تەندەنتسيالار دامۋشى مەملەكەتتەردىڭ دە ەكونوميكاسىنا ءوز اسەرىن تيگىزىپ جاتىر. ونىڭ ۇستىنە ءبىز حالىقارالىق نارىقتاعى ءىرى مۇناي ەكسپورتتاۋشى ەلدەردىڭ ءبىرىمىز. ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى تاراتقان اقپارات بويىنشا 1 باررەل – 55 اقش دوللارىن قۇراماق. رەسەيدىڭ ەكونوميكا دامۋ مينيسترلىگى بۇل كورسەتكىش 63 دوللار, حالىقارالىق ۆاليۋتا قورى – 70 اقش دوللارى, اقش ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى – 72 اقش دوللارى, Goldman Sachs بانكى – 70-80 اقش دوللارى ارالىعىندا بولادى دەپ بولجاعان بولاتىن. Bloomberg – 63 اقش دوللارى مەجەسىن بەكىتكەن. Thomson reuters – 73 دوللار بولادى دەپ جوسپارلاۋدا. بۇل بولجامداردىڭ ورتاشا ەسەبى − 67,5 اقش دوللارىن قۇرايدى. ەگەر, وسى بولجام ساقتالسا, وندا قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ ءوسۋ قارقىنى 3-4% كولەمىندە قالادى.
جالپى, ەلىمىز ءۇشىن مۇنايدىڭ 1 باررەلى 50 دوللاردان جوعارى بولسا, ەكونوميكامىزعا قولايلى دەۋگە بولادى. ەگەر ودان تومەندەسە, ماسەلەن 40 دوللارعا تۇسسە, ودان ءارى قۇلدىراپ 30 دوللارعا دەيىن تومەندەسە, ەلدەگى الەۋمەتتىك جاعدايدى قالىپتى ۇستاپ تۇرۋعا ارنالعان باعدارلامالار قاراستىرىلعانىن ۇكىمەت بۇعان دەيىن دە ايتقان بولاتىن.
قازاقستان سياقتى دامۋشى مەملەكەت ءۇشىن ءىجو 3-4%-دىق ءوسىمى جەتكىلىكسىز بولادى. بۇل كورسەتكىش دامىعان اقش, باتىس ەۋروپا ەلدەرى ءۇشىن جاقسى ءوسىم, سەبەبى ولاردىڭ ءىجو كولەمى تريلليونداعان دوللار شاماسىندا. ال ءبىزدىڭ ەل ءۇشىن 2050 جىلعا دەيىن 30 باسەكەگە قابىلەتتى ەلدىڭ قاتارىنا كىرەمىز دەسەك, كەم دەگەندە 6-7%-دىق ءوسىم بولۋى كەرەك.
اقش-تىڭ يرانعا سالعان ەمبارگونىڭ ناتيجەسىندە ەكسپورتقا شىعاتىن مۇناي كولەمى ازايىپ, 1 باررەلى 100 دوللارعا دەيىن ءوسىپ كەتۋى مۇمكىن دەگەن دە بولجام بار. ونداي جاعدايدا قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ شيكىزاتتىق سالاعا تاۋەلدىلىگى قايتادان ارتىپ, ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورىنداعى باعدارلامالار جايىنا قالۋى دا مۇمكىن. سوندىقتان ەكونوميكاسى ارتاراپتانعان مەملەكەت قۇرامىز دەسەك, مۇناي باعاسىنىڭ تىم قىمباتتاۋىنىڭ تەرىس جاعى دا بولاتىنىن قاپەردە ۇستاعان ءجون.
مەنىڭشە, الداعى ۋاقىتتا مۇناي باعاسى قۇلدىرايدى. سوندىقتان قازاقستان ەكونوميكاسىن شيكىزاتتىق باعىتتان ارىلتۋ, بارىنشا ءارتاراپتاندىرۋ, يندۋستريالاندىرۋ جولىنا ءتۇسۋ – زامان تالابى.
ايدارحان قۇسايىنوۆ, ساراپشى:
سوڭعى كەزدە مۇناي باعاسىنىڭ كوتەرىلۋىنە دە, قۇلدىراۋىنا دا اسەر ەتەتىن قايشىلىقتى فاكتورلار كوبەيىپ كەتتى. حالىقارالىق قور نارىقتارىنداعى وزگەرىستەر, قىتاي مەن اقش اراسىنداعى «ساۋدا سوعىسى», اقش پەن ەۋرووداق اراسىنداعى قاراما-قايشىلىقتار كومىرسۋتەگى نارىعىنا ىقپال ەتىپ جاتقانى ءسوزسىز. ول وسى جىلى دا جالعاسىن تابادى.
ۇلىبريتانيانىڭ ەۋروپالىق وداق قۇرامىنان شىعۋى دا شيكىزات باعاسىنىڭ كۇرت وزگەرۋىنە ىقپال ەتپەيدى دەۋگە بولمايدى. ءبىز ءۇشىن برەكزيتتىڭ بارىنشا تىنىش وتكەنى, ەكونوميكالىق, قارجىلىق اسەرىنىڭ نەعۇرلىم ءالسىز بولعانى تيىمدىرەك, ارينە. ءىرى حالىقارالىق بانكتەردىڭ مونەتارلىق ساياساتىنداعى وزگەرىستەردى دە نازاردان تىس قالدىرۋعا بولمايدى.
دەگەنمەن, مۇناي باعاسىن تۇراقتاندىرۋ ءۇشىن جاسالىپ جاتقان جۇمىستار دا بار. ماسەلەن, وپەك-كە مۇشە مەملەكەتتەر ءبىر كەلىسىمگە كەلۋگە تىرىسىپ جاتىر. سوڭعى بىرنەشە ايدا شيكىزات باعاسى ءتۇسىپ كەتكەنى ولاردى دا الاڭداتىپ وتىر.
مەنىڭ پايىمداۋىمشا, 2019 جىلى مۇنايدىڭ 1 باررەلىنىڭ باعاسى – 50-60 دوللار ارالىعىندا بولادى. ساياسي, قارجىلىق فاكتورلاردىڭ قالاي اسەر ەتەتىنىن تاپ باسىپ ايتۋ قيىن, ارينە. دەگەنمەن, باعا وسى كورسەتكىشتەن الىس كەتپەۋگە ءتيىس. باررەلدىڭ باعاسى بۇدان دا تومەندەپ كەتكەن جاعدايدا ءبىزدىڭ ەكونوميكامىزعا وڭايعا سوقپايدى.
دايىنداعان ارنۇر اسقار,
«ەگەمەن قازاقستان»
