سول ءۇشىن...
جاڭا جىلداعى تىلەگىمدى مىنا ءبىر اڭگىمەدەن باستاعىم كەلىپ تۇر… كەمەدە وتە باي شونجار مەن اسا ءبىلىمدى عالىم كەلە جاتىپتى. شونجار وزىمەن بىرگە بار بايلىعىن تيەپ كەلە جاتىپتى دا, عالىم قۇرقول بولسا كەرەك. اياقاستى داۋىل تۇرىپ كەمە اۋدارىلىپ, جاڭاعى ەكەۋى ءبىر اعاشقا جارماسا جاعاعا جەتىپ, امان قالىپتى. سوندا ۇنجىرعاسى ءتۇسىپ وتىرعان عالىمعا شونجار: – سەنىڭ تۇڭىلەتىن رەتىڭ جوق, باسىڭ امان – ءبارى ورنىندا. مەن بەيباقتى ايتساڭشى, جيعان-تەرگەنىمنەن ايىرىلعان!.. – دەگەن ەكەن.
ياعني, وسى توستى قانداي قاۋىپ-قاتەر بولسا دا وزىڭمەن بىرگە قالاتىن اقىل-ءبىلىم ءۇشىن الىپ قويساق.
***
ءبىر ەسەك جولبارىستىڭ تەرىسىن جامىلىپ الىپ اڭ بىتكەندى ارالاپ كەلە جاتادى. جول-جونەكەي ونى كورگەن سيىرلار ۇركىپ, قويلار دا وڭدى-سولدى بىتىراي قاشادى. ماسقارا بولعاندا, ءبىر كەزدە كۇشتى داۋىل تۇرىپ, ەسەكتىڭ تەرىسى سىپىرىلىپ تۇسەدى دە, اڭ بىتكەن ەسەكەڭدى توپەلەپ ساباسىن كەپ...
سوندىقتان دا وسى توستى جولبارىس تا بولماي, ەسەك تە بولماي, ءوز قالپىمىزدا قالۋ ءۇشىن الايىق, اعايىن.
***
ءبىر وتباسىندا جالعىز ەركە بالا ەسەيىپ ەرجەتەدى. اكە-شەشە جالعىزدان نەسىن اياسىن, نە كيەمىن, نە ىشەمىن دەمەي, شالقىپ وسەدى. ونىسىنا قاراي, بارشىلىقتان اسىپ-توگىلگەن بالادا دوس-جاران دا كوپ بولادى. كۇندەردىڭ كۇنىندە بالالارى تاڭداپ-تالعاپ بارىپ ءبىر قىزعا ۇيلەنبەكشى بولادى دا, اكەسىنە تويىن كوپتەن ىلگەرى ەتىپ دۇركىرەتىپ وتكىزىپ بەرۋىن وتىنەدى. اكەسى كەلىسىپ, تويىنا ونىڭ قاراقۇرىم دوستارىن مەن شاقىرايىن دەپ كەلىسىمىن الادى.
ءسويتىپ, توي بولاتىن كۇن دە جەتەدى. تويعا كىلەڭ تۋعان-تۋىستارى, ەتجاقىندارى جينالادى دا, ال بالاسىنىڭ قاراقۇرىم دوستارىنىڭ بىرەن-سارانى عانا كەلەدى.
تۇككە تۇسىنبەگەن بالا بۇل قالاي بولدى دەپ اكەسىنەن سۇراعاندا:
– سەنىڭ دوستارىڭدى شاقىرۋىن شاقىردىم, تەك سەنىڭ اتىڭنان ۇيلەنۋ تويىما كەلىڭدەر دەپ ەمەس, ءبىر جاعداي بولىپ قالدى, سوعان كومەك-قاراجات كەرەك بولىپ تۇر دەپ شاقىرۋ قاعازىن جىبەرگەنمىن, – دەپتى.
اعايىندار, وسى توستى قاشاندا قينالعاندا جانىڭنان تابىلىپ, ۇنەمى كومەگىن اياماس تۋعان-تۋىس, ەتجاقىندار ءۇشىن الىپ قويالىق.
توي
جىل باسىندا –
ەلدى ەلەڭدەتكەن,
اساباسى ولەڭدەتكەن
كوپتەن كۇتكەن توي بولدى.
تىريعان ارىقتىڭ دا,
تومپايعان تولىقتىڭ دا,
كاللاسىندا –
تويعا قاتىسسام دەگەن وي بولدى.
جۇرتتىڭ جەگەنى – جىلقى,
اساعانى – اتان,
جەمەگەنى قوي بولدى.
ادام دەگەن, استاپىراللا,
الاساپىران كوپ بولدى.
دالاداي داستارقاندا –
دوڭكيگەن ەت,
تاۋ-تاۋ سالات, ءشوپ بولدى.
شاقىرىلعان قوناقتار
شالقايىپ توردە وتىردى.
شاقىرىلماعان قوناقتار
سىپىرىلماعان جەردە وتىردى.
كەڭىردەگى كەتپەننىڭ سابىنداي,
سوزدەرى كوپىرشىگەن سابىنداي,
تامادا كەپ تويدى باستاپ جىبەردى.
جۇرت جامىراسىپ جاتقاندا,
كومەكەيگە كورسەتپەي
“150”-ءدى ءتاشلاپ جىبەردى.
وسىنى كۇتىپ, ازەر وتىرعان جۇرت,
جاپا-تارماعاي شۋلاپ كەتتى.
بىرەۋلەر شامپانعا شومىلىپ,
بىرەۋى سىراعا سۇڭگىپ كەتتى.
ءبىر كەزدەرى قاسىمداعى
قاسقا باسقا قاراسام,
“سىرا” دەگەن بوشكەدە ءجۇزىپ ءجۇر ەكەن,
قۋىرىلعان بالىق, پىسىرىلگەن تاۋىقتىڭ
جەگەنىن جەپ, جەمەگەنىنىڭ
جەلكەسىن ءۇزىپ ءجۇر ەكەن.
اراق پەن شاراپ اعىپ بارىپ,
ارالعا قۇيعان ءدارياداي
وڭەشتەرگە بارىپ قۇيىلا بەردى.
قۇيىلعان سايىن كوزدەر جۇمىلىپ,
سوزدەر سۇيىلا بەردى.
“دۋپل” ماس اكەسى مەن بالاسى,
ءبىرىن-ءبىرى تانىماي,
قول الىسىپ تانىسا باستادى,
“قويان گايىپ” ءبىر شال كەپ,
تۇسەيىك دەپ تۆيسكە,
كەلىنىنە جابىسا باستادى.
ءبىر كەمپىر ءبىر كەمپىرگە “قىزىم”, – دەدى.
“اقىلىڭ قىسقا بولعانمەن, ءتىلىڭ ۇزىن” دەدى.
قىسقاسى, قىزىق بولدى,
تويعا كەلگەندەردىڭ ۇزىنى دا,
قىسقاسى دا بۇزىق بولدى.
تامادانى تابا الماي جۇرسەك,
ءبورىباساردىڭ ورنىندا جاتىر ەكەن.
ءىشىپ السا يتكە دە تىنىشتىق بەرمەي,
ورنىن تارتىپ الاتىن باتىر ەكەن.
توبەلەسىپ, مۇرىندى دا قاناتىپ,
وتىرعاندا ميكروفونعا تالاسىپ,
توي دا ءبىتتى-اۋ,
قالعانىندا تاڭ اتىپ.
ىلگەرىدە,
“تويعا بارساڭ تويىپ بار” دەيتىن ەدىك,
ازداۋ ءىشىپ, تارتىنىپ جەيتىن ەدىك.
ال, قازىر:
“تويعا بارساڭ, تويىپ قايت” دەيتىن بولدىق,
سارقىپ ءىشىپ, قاربىتىپ جەيتىن بولدىق.
قالعان-قۇتقان اۋىسىپ قالىپ جاتسا,
“ۇيات-مۇيات” دەمەي-اق,
پاكەتكە سالىپ الاتىن بولدىق,
شاقىرىلماعان جەرگە دە توركىندەپ كەلگەندەي,
جەلپىلدەپ جەتىپ باراتىن بولدىق.
وسىنىمىز قالاي ءوزى, ويلانايىق,
“مەشكەي دەگەن جاقسى ات ەمەس”
كەلگەن جاڭا جىلدان باستاپ –
ادام بولۋ جاعىن قولعا الايىق!
مارات كوپتىلەۋوۆ
قىزىلوردا وبلىسى
ەندى قايتەمىز؟
باسىم قاتتى. انا جەردەن ءبىر تىستەپ, مىنا جەردەن ءبىر قارپىپ, تاعى ءبىر جەردەن اساپ-اساپ جەگەن اقشالارىم مەن التىندارىمدى شەتەل بانكتەرىنىڭ بىرىنە, اسىرەسە شۆەيتساريا بانكىنە سالىپ قويۋدى ارمانداپ جۇرگەنىمدە, جاڭا جىلدان باستاپ قابىلدانار مىنا زاڭ بۇيرەگىمدى بۇلك ەتكىزگەنىن قاراشى. قابىلدانعان جوق ءالى. قارجى پوليتسياسى دايىنداپ جاتقان كورىنەدى. جيعان-تەرگەنىڭدى شەتەلگە قاراي شىرەنىپ تۇرىپ لاقتىرا المايدى ەكەنسىڭ. بۇرىنعىداي ءوز اتىڭنان ەمەس, ايەلىڭنىڭ, تۋىستارىڭنىڭ اتىنان دا شوت اشا المايدى ەكەنسىڭ... باسىم قاتتى. باسىم سالبىراپ, ايەلىمنىڭ قاسىنا كەلدىم.
– مەن كىممىن وسى؟ – دەپ سۇرادىم ايەلىمنەن.
– وتاعاسىسىڭ… – جوق, مەن – شەنەۋنىكپىن. ەندى اقشامىزدى شەتەلگە شىعارا المايمىز.
– نەگە؟ شۆەيتسارياعا بارىپ كەلەتىن ەدىك…
– بولمايدى, ويباي! سونداي بۇقا باس زاڭ شىعايىن دەپ جاتىر!
– شەتەلدەگى ءار قالادان ءبىر-بىردەن ۆيللا ساتىپ الا قويالىق. جىلجىمايتىن م ۇلىك – ساتساڭ اقشا… ساتپاساڭ, شاڭ باسىپ تۇرا بەرەدى…
– وعان دا جول جابىلادى دەيدى!
– ەندى قايتتىك؟
– ميىم پىسپەگەن بوتقا بولدى…
– و, تاپتىم! اۋىلداعى مەنىڭ شەشەمە التىندارىمىز بەن اقشامىزدى ارقالاپ بارايىق. ءبارىن بانكىگە «جاۋىپ», ءيا, قيار جاپقانداي ەتەمىز دە, باقشا ىشىندەگى جەرگە كومىپ تاستايمىز…
– ءيا, سوسىن ءوزىمىز تاپپاي, قاي جەرگە كومگەنىمىزدى ىزدەپ جۇرەيىك!
– و, تاپتىم! – دەدى ايەلىم قۋانىپ, – مەنىڭ شەشەم ساعان كىم بولادى؟
– اپكەم ەمەس قوي ەندى…
– ەنە بولادى. ال قابىلدانايىن دەپ جاتقان زاڭ بويىنشا, ەنەلەر اتىنان شوت اشا بەرۋگە بولادى… ول سەنىڭ تۋىسىڭا جاتپايدى…
ايەلىمنىڭ بەتىنەن, جەلكەسىنەن ءسۇيىپ الدىم!
– توقتا! سەنىڭ شەشەڭ, مەنىڭ ەنەم بەس قاپشىق دوللارىمىزدى بەرمەي قويسا شە؟ كەيىن دەيمىن دە…
– بەرمەسە, بوتەن بىرەۋگە قالمايدى عوي, تۋعان ەنەڭ…
– ەنەمنىڭ… ەنەمنىڭ اتى كىم ەدى ءوزى؟
– سەن… سەن مەنىڭ تۋعان مامامنىڭ اتىن بىلمەيسىڭ بە؟ قالاي قاسىمدا ءجۇرسىڭ؟ – دەگەن ايەلىم بۇلقان-تالقان بولدى.
– كەشىرشى… «ەنەم, ەنەم» دەپ سويلەي بەرگەنگە, اتى دا ەنە ەكەن دەپ جۇرسەم…
– ۆووۆششە, قاپامىن ساعان! – دەدى ايەلىم.
– ال مەن قابىلدانايىن دەپ جاتقان زاڭعا قاپامىن… – دەدىم مەن.
سونىمەن, ەسكى جىلدىڭ سوڭعى كۇنى ايەلىم ماعان وكپەلەپ, تەرىس قاراپ جاتتى. ال مەن فينپولعا وكپەلەپ, شۆەيتساريا جاققا قاراپ جاتتىم… ەندى نە ىستەدىم؟ ەندى قايتەمىز؟ اقىل بەرىڭىزدەرشى, قۇداي ءۇشىن!
ازامات ەلنۇر ۇلى
الماتى
شىرشا جانىنداعى جىميىس
– نەگە وسى سانتا كلاۋس جاڭا جىلدىق سىيلىقتاردى ءبىر ءوزى تاراتادى دا, ال بىزگە جاقىن اياز-اتا جانىنان اقشا قاردى تاستامايدى؟
– بۇندا ءار ەلدىڭ وزىندىك ەرەكشەلىگى بار. سانتا كلاۋسىڭ جاڭا جىلدى قارسى العان سوڭ ءوزى-اق ۇيىنە جەتىپ جىعىلاتىن بولسا, اياز اتانى جاڭا جىلدا قولتىقتاپ-سۇيرەلەپ بىرەۋ ۇيىنە اپارماسا بولمايدى…
***
ءبىر بالا شەشەسىنەن سۇراپ جاتىر:
– ماما, «قۇداي اسىرايدى» دەگەن راس پا؟
– ءيا, راس, بالام.
– ال «بالالاردى تىرنا اكەلەدى» دەگەن شە؟
– ءيا, ول دا راس.
– ال سىيلىقتى اياز اتا اكەلە مە؟
– ارينە.
– ەندەشە, بىزگە اكەمىزدىڭ نە قاجەتى بار؟..
***
ەكى جىگىتتىڭ اڭگىمەسىنەن:
– وسى جاڭا جىل مەرەكەسىن كىم ويلاپ تاپقان؟
– بىلمەيمىن, كىم ويلاپ تاپسا دا ىشكىش بولعان سياقتى…
***
ەگەر جاڭا جىل تۇنىندە دالا ىستىق بولىپ, قار ورنىندا ءۇيىلىپ قۇم جاتسا, ال كۇتكەن اياز اتاڭىز تۇيەمەن كەلىپ جەتسە... وندا ءسىزدىڭ ەگيپەتتە بولعانىڭىز...
******************
ءمۇيىستى جۇرگىزگەن بەرىك سادىر
