بالاباقشاداعى تاربيەشىلەردىڭ جۇكتەمەلەرىن ازايتىپ, جالاقىلارىن وسىرسە
اۋەلى بالاباقشادان باستايىق. «ەل بولامىن دەسەڭ بەسىگىڭدى تۇزە» دەيدى ۇلى مۇحتار. بالا تاربيەسىندە بالاباقشانىڭ ورنى ايرىقشا. بۇگىندە بالاباقشالارداعى ءبىر توپتاعى بالانىڭ سانى وتىزعا دەيىن بارادى. ۇيدە ەكى بالاعا ازەر يە بولاسىڭ. بالاباقشاداعى تاربيەشى مۇنشا بالانى قالاي تاربيەلەيدى؟ 25-30 بالا دەگەنىڭىز وتە كوپ. ءار توپتا كەم دەگەندە 15 بالادان بولعانى دۇرىس سەكىلدى. ءالى دۇرىس سويلەۋدى بىلمەيتىن 15 بالانىڭ ءاربىرىنىڭ ءتىلىن تابۋ, باعىپ-قاعۋ وڭاي شارۋا ەمەس. سوندىقتان بالاباقشاداعى تاربيەشىلەردىڭ جۇكتەمەلەرىن ازايتىپ, جالاقىلارىن ءوسىرۋ ماسەلەسىن قاراستىرعان ءلازىم.
قازىر بالاباقشا مەن مەكتەپتىڭ اراسىندا بايلانىس ۇزىلگەن. بالا بالاباقشادا ەكى-ءۇش جىل بولادى, ءبىتتى, مەكتەپكە قويا بەرەدى. ونى قالاي دايىندادى, بالا قاي دەڭگەيدە, بالانىڭ بويىندا قانداي قابىلەت بار, قانداي ونەر بار, تالانت بار؟ ونى ەشكىم بىلمەيدى. ءسويتىپ, مەكتەپكە كەلەدى. مۇعالىم بالانى دۇرىس تانىمايدى. تانىپ بىلگەنشە قانشا ۋاقىت وتەدى. ءار مەكەمە وزىمەن ءوزى. بالاباقشا ءبىر مەملەكەت, مەكتەپ ءبىر مەملەكەت, كوللەدج ءبىر مەملەكەت, ۋنيۆەرسيتەت ءبىر مەملەكەت. ءتورت مەملەكەت.
ەندى مەكتەپكە كەلەيىك. مەكتەپتەردە پەداگوگيكالىق كەڭەس بار. كەڭەس شەشىم قابىلداعانىمەن, كوبىنە ول شەشىمدى ەشكىم ورىندامايدى. وسى پەداگوگيكالىق كەڭەستىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋ كەرەك سياقتى. جانە پەداگوگيكالىق كەڭەس ەرەجەسى ەلىمىزدىڭ كونستيتۋتسياسىنا, ء«بىلىم تۋرالى» جانە باسقا دا زاڭدارعا قاراما-قايشى بولماۋى قاجەت.
جاپونيادا مۇعالىمدەرگە ارنالعان دۇكەندەر بار
مەكتەپتەردەگى ەڭ وزەكتى ماسەلەنىڭ ءبىرى – كادر تاپشىلىعى. ورىس مەكتەپتەرى بولسىن, قازاق مەكتەپتەرى بولسىن, بىلىكتى كادرعا ءزارۋ. مەكتەپكە مۇعالىم قايدان كەلەدى؟ پەداگوگيكالىق كوللەدجدەر مەن ۋنيۆەرسيتەتتەردەن كەلەدى. مەكتەپتى ۇزدىك بىتىرگەن, «التىن بەلگى» يەگەرلەرى مەكتەپكە بارا ما قازىر؟ بارمايدى. سەبەبى, جالاقى ماردىمسىز. ارى بارسا, 50-60 مىڭ. بۇعان كىم بارادى؟ ءبىزدىڭ ليتسەي تۇلەكتەرىنىڭ 90-95 پروتسەنتى مەملەكەتتىك گرانتپەن وقۋعا تۇسەدى. 100 تۇلەك بىتىرسە, سونىڭ ءبىر-ەكەۋى عانا اعىلشىن تىلىنە نەمەسە ينفورماتيكاعا باراتىن شىعار. اعىلشىن ءتىلى مەن ينفورماتيكانى تاڭداعاننىڭ وزىندە مەكتەپكە كەلمەيدى, اۋدارماشى نەمەسە باعدارلاماشى بولىپ كەتەدى. كەز كەلگەن مەكەمەگە ءۇش ءتىلدى بىلەتىن مامان كەرەك. ءىرى كاسىپكەرلەر ولاردى لەزدە جۇمىسقا الادى. مەكتەپتەن ءۇش-ءتورت ەسە جالاقى تولەيدى. كادر پروبلەماسىن شەشۋ ءۇشىن مۇعالىمدەردى دايىندايتىن ۋنيۆەرسيتەتتەر مەن كوللەدجدەردە وقيتىن ستۋدەنتتەردىڭ ستيپەندياسىن باسقا ماماندىقتارعا قاراعاندا ءبىر جارىم-ەكى ەسەگە ءوسىرۋ كەرەك. سوسىن گرانتتار سانى كوبەيتىلسە. جاس ماماندارعا الەۋمەتتىك پاكەت جاسالۋى قاجەت. بىزدەگى بانكتەر نەسيەنى وتە جوعارى پروتسەنتپەن بەرەدى. الاتىن جالاقىلارىن جوعارىدا ايتتىق. تاماعىن ىشە مە, كيىمىن كيە مە؟ كوممۋنالدىق قىزمەتتەردى تولەي مە؟ شەت ەلدە بىزگە قاراعاندا نەسيەنىڭ پروتسەنتى 6-7 ەسەگە تومەن. بىزدە نەگە پروتسەنتتى ازايتپاسقا؟ اۋىلداعى مۇعالىمدەردىڭ جالاقىلارىنا 25 پروتسەنت ۇستەمە قوسىلادى. جانە كوممۋنالدىق كومەك كورسەتىلەدى. قالاداعى مۇعالىمدەردىڭ دە كوممۋنالدىق قىزمەتتەرىنىڭ 25-30 پروتسەنتىن مەملەكەت تولەپ بەرسە قانداي عانيبەت بولار ەدى.
ماسەلەن, جاپونيادا مۇعالىمدەر كۇنى دەگەن ارنايى مەرەكە جوق. جىلدىڭ 365 كۇنى مۇعالىمدەر ءۇشىن مەرەكە دەۋگە بولادى. مۇعالىمدەرگە ارنالعان ارنايى دۇكەندەر بار. كەز كەلگەن مەكەمەلەردە, قوعامدىق كولىكتەردە ءتىپتى جاسى ۇلكەن كىسىلەردىڭ ءوزى مۇعالىمدى قۇرمەتتەپ, ورىن بەرەدى. جاپونيادا سەنىڭ دۇكەنىڭە مۇعالىم كەلسە, ۇلكەن مارتەبە. دۇكەندەردە مۇعالىمدەرگە كوپ جەڭىلدىك جاسالادى. ءبىز ءبىر كۇن عانا ەسكە الامىز. ناتيجە كورسەتكەن مۇعالىمدەرگە ءبىر جاپىراق ماداقتاما, العىس حات, قۇرمەت گراموتاسىن بەرەمىز. ءبىتتى. ەلىمىزدە ۇزدىك مۇعالىمدەرگە «قازاقستاننىڭ ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى», «قازاقستاننىڭ ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ قۇرمەتتى قىزمەتكەرى» دەگەن توسبەلگىلەر مەن ىبىراي التىنسارين اتىنداعى مەدال بەرىلەدى. كورشى رەسەيدە وسىنداي اتاق العان ۇستازدارعا 30 مىڭ رۋبل, ياعني 150 مىڭ تەڭگە كولەمىندە جالاقىعا ۇستەماقى قوسىلادى ەكەن. بىزگە دە نەگە وسى جۇيەنى ەنگىزبەسكە؟ مىسالى, سپورتشىلار سپورت شەبەرى بولسا ۇستىنە اقشا قوسىلادى عوي.
جالاقى ەڭبەگىنە, ناتيجەسىنە قاراي تولەنسە
ەلباسىمىز حالىققا ارناعان جولداۋلارىنىڭ بىرىندە: «مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ جالاقىسى جۇمىس ناتيجەسىنە قاراي تولەنۋى كەرەك» دەگەن ەدى. وسىنى ءبىز نەگىزگە الۋىمىز كەرەك. تالاي شەت مەملەكەتتە, باتىس ەلدەرىندە, انگليادا, امەريكادا بولدىق. سولاردىڭ كوپشىلىگىندە وكلاد دەيمىز عوي, جالاقى جوق. مىسالى, ەلىمىزدەگى كەز كەلگەن مەكتەپ ديرەكتورى 100 مىڭ تەڭگە جالاقى الادى دەلىك. جۇمىستى جاقسى ىستەسىن, جامان ىستەسىن - سول جالاقى. ىنتالاندىرۋ, كوتەرمەلەۋ جوق. مۇعالىم دە سولاي. عىلىمي جوبا ازىرلەپ, وقۋشىلارىن قالا, وبلىس, رەسپۋبليكا, ءتىپتى حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ءتۇرلى سايىستارعا قاتىستىرادى. الاتىنى - سول جالاقى. قاسىنداعى ارىپتەسى مۇنىڭ ءبىرىن دە ىستەمەيدى. الاتىنى – سول جالاقى. بىردەي. ادىلەتتىلىك بار ما؟ ەگەر مەكتەپكە جاڭادان كەلگەن جاس مامان 60 مىڭ تەڭگە الاتىن بولسا, ول ىزدەنىپ, تالاپتانىپ, وتە جوعارى دەڭگەيدە ناتيجە كورسەتسە, ەڭبەگىنە قاراي جالاقىسى ءوسىپ وتىرۋى كەرەك.
مۇعالىمنىڭ جۇمىسىن قالاي ەسەپتەپ, قالاي ولشەۋگە بولادى؟ كيلوگرامممەن بە, ليترمەن بە, الدە توننامەن بە؟ مەنىڭشە, ولشەنبەيدى. حالىقارالىق دەڭگەيدە ەلىمىزدىڭ داڭقىن شىعارىپ, كوك تۋىمىزدى جەلبىرەتىپ جۇرگەن چەمپيوندارعا سىيلىققا بالەنباي مىڭ دوللار اقشا, پاتەر, كولىك بەرىپ جاتادى. وزىنەن-ءوزى چەمپيون بولعان جوق قوي ولار. چەمپيون كىمنەن شىقتى؟ مۇعالىمنەن شىقتى. مۇعالىمدەر دە حالىقارالىق دەڭگەيدە مەرەيىمىزدى اسىرىپ, ءانۇرانىمىزدى ويناتاتىن جەڭىمپاز اتاناتىن وقۋشى دايىندايدى. بىراق ءبىر تيىن جوق. مۇعالىمدەردى ىنتالاندىرۋ ءۇشىن نەگە شەت ەلگە ءبىلىمىن جەتىلدىرۋگە, بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋعا نەمەسە تەگىن ەمدەلۋگە جولداما بەرمەسكە؟ بىزگە قازىر كاسىپوداق ەمدەلۋ شىعىنىنىڭ 30 پروتسەنتىن عانا تولەيدى. قالعانى مۇعالىمنىڭ ءوز موينىندا.
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ: «ەلىمىزدەگى مەكتەپتەردى نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەبىنىڭ دەڭگەيىنە كوتەرۋ كەرەك» دەدى. دۇرىس. تولىق قولدايمىن. نازارباەۆ مەكتەبى تەست, ەمتيحان تاپسىرتۋ ارقىلى وبلىستىڭ ەڭ ۇزدىك وقيتىن بالالارىن تاڭداپ الادى. كىم جوعارى ۇپاي الادى, سول وقۋشىنى قابىلدانادى. جاي مەكتەپتەر ءبىلىم دەڭگەيىنە قاراماستان ءجۇز پروتسەنت قابىلدايدى. نازارباەۆ مەكتەبىندەگى مۇعالىمدەردىڭ الاتىن جالاقىسىن دا ەسكەرۋ كەرەك. ايىرماشىلىق جەر مەن كوكتەي. بۇل – ءبىر. ەكىنشىدەن, وندا مۇعالىمدەر تەك قانا ساباق بەرەدى. تاربيە پروتسەسىمەن كۋراتورلار مەن تيۋتەرلەر اينالىسادى. ۇشىنشىدەن, ول مەكتەپتە مۇعالىمدەردىڭ قالامسابىنا, قاعازىنا, ماركەرىنە دەيىن مەملەكەت قامتاماسىز ەتەدى. بىزدە بارلىعى مۇعالىمنىڭ موينىندا.
كەزىندە 25 جىل جۇمىس ىستەگەن مۇعالىم زەينەتكە شىعاتىن. زەينەتكەرلىككە جەتپەگەن, قازىر جۇمىس ىستەپ جۇرگەن مۇعالىمدەر بولاشاقتا 63 جاستا شىعادى. كەيبىر مەكەمەلەردەگى كابينەتتە وتىراتىن ايەلدەر قاۋىمىنىڭ جۇمىسى تىنىش. كوز كورەدى, قۇلاق ەستيدى. جازا بەرەدى. ال مۇعالىم بالامەن ويناۋ كەرەك, بالامەن ءجۇرۋى كەرەك, بالامەن ءان ايتۋى كەرەك, بالامەن بيلەۋى كەرەك. ويلاڭىزشى, 63 جاستاعى اپا نەمەرەلەرىمەن بىرگە بالامەن بالا بولىپ سەكەكتەپ ءجۇرۋى كەرەك پە؟ سوندىقتان مۇعالىمدەردى بۇرىنعىداي 25 جىل بولماسا دا, 30 جىل ەڭبەك ەتكەننەن كەيىن زەينەتكەرلىككە شىعارۋ ماسەلەسى قايتا قاراۋدى قاجەت ەتەدى.
مىڭ باعدارلاما, مىڭ وقۋلىق..
بۇگىندە كوللەدجدەردىڭ دە جاعدايى جەتىسىپ تۇرعان جوق. كوللەدجدەردىڭ مۇعالىمدەرىنە دە مەكتەپتەگى سەكىلدى ءارتۇرلى ساناتتار بەرىلەدى. جوعارى, ءبىرىنشى, ەكىنشى سانات دەگەندەي. سانات الۋ ءۇشىن اق تەر, كوك تەر بولىپ, كۇنى-ءتۇنى ۇيقى كورمەي دايىندالادى. بىراق العان ساناتىنا لايىق جالاقىسىنا ۇستەمە قوسىلمايدى. كەيبىر كوللەدجدەر بيۋدجەتتەن تىس قاراجات ارقىلى سانات العان مۇعالىمدەردى ىنتالاندىرادى دەپ ەستيمىن. بىراق ءبارى بىردەي ەمەس. سوندا ولار نە ءۇشىن اتتەستاتسيادان ءوتۋى كەرەك؟ كوللەدجدەردەگى تاعى ءبىر ماسەلە – مەكتەپتەردەگىدەي جاڭا مازمۇنداعى باعدارلامامەن وقىپ جاتقان مۇعالىمدەرگە دە, فيزيكا-حيميا پاندەرىن اعىلشىنشا جۇرگىزەتىن مۇعالىمدەرگە ۇستەماقى تولەنبەيدى. قوسىمشا جۇكتەمە بەرىلەتىن كافەدرا مەڭگەرۋشىلەرىنىڭ جالاقىسىنا دا ەشتەڭە قوسىلمايدى. ال مەكتەپتەردەگى سانات العان مۇعالىمدەر, وقۋ ءىسى مەڭگەرۋشىلەرى مەن ديرەكتورلار بەس جىلدا ءبىر رەت ساناتىن قورعاپ, دالەلدەپ وتىرۋى قاجەت. ماسەلەن, قازىرگى جاڭارتىلعان باعدارلاما بويىنشا ەڭ جوعارى دارەجە – پەداگوگ-شەبەر بولسا, ەگەر مەكتەپ ديرەكتورى سول دارەجەنى 20 جىل بۇرىن السا دا, 5 جىل سايىن دالەلدەپ وتىرسا دا جالاقىسىنا ءبىر تيىن قوسىلمايدى. ساناتتى دالەلدەگەن سايىن جالاقىلارىنا ۇستەماقى قوسىلىپ وتىرسا ءبىر ءسارى. بۇدان كەيىن جۇمىسقا دەگەن قانداي قىزىعۋشىلىق, قانداي ىنتا-ىقىلاس بولادى؟ سانات دەگەنىڭىز جالعان. مۇعالىمدەردى بوسقا قيناۋ. سوندىقتان سانات دەگەندى الىپ تاستاۋ كەرەك دەپ ويلايمىن. دۇرىسى, مۇعالىمدەردىڭ جالاقىسىن ءوسىرىپ, جاعدايىن جاساعان ابزال. سوندا كۇنىمەن, تۇنىمەن جۇرەدى. ۇرىسپايسىڭ دا, تاربيەلەمەيسىڭ دە, قاداعالامايسىڭ دا. ال جۇمىس ىستەمەيدى ەكەنسىڭ, سول 60 مىڭمەن وتىر. جاقسىلاپ ىستەيدى ەكەنسىڭ, 70, 80, 90, 100, ءتىپتى 200 مىڭعا دەيىن ال.
قازىرگى تاڭدا جوعارى سانات الىپ, اتتەستاتسيادان ءوتۋ ءۇشىن كىشىگىرىم عالىم بولۋىڭ كەرەك. جوعارى سانات الۋ ءۇشىن ءىس-تاجىريبەڭمەن ءبولىسىپ, ارنايى باعدارلاما جاساۋ قاجەت. كەلىسەمىن, ەگەر وزىندىك ويى, ايتارى بار, مىقتى مۇعالىم بولسا ءىس-تاجىريبەسىمەن ءبولىسسىن. گازەت-جۋرنالدارعا شىعارسىن. ەلىمىزدە مىڭداعان جوعارى ساناتتى مۇعالىمدەر بار. مىڭداعان مۇعالىمدەر اتتەستاتسيادان ءوتۋ ءۇشىن ماقالا جازۋ كەرەك. مىڭ باعدارلاما, مىڭ وقۋلىق. كىمگە كەرەك؟ ەشكىم وقىمايدى دا, ەشكىم پايدالانبايدى دا. انادان كوشىرىلگەن, مىنادان كوشىرىلگەن. بۇل قۇر ۋاقىت كەتىرۋ. «پەداگوگ مارتەبەسى» تۋرالى قابىلداناتىن زاڭدا مۇعالىمدەردىڭ اتتەستاتسياسى تۋرالى ەرەكشە تاراۋ بولۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيمىن.
تاعى ءبىر وزەكتى ماسەلە – ستۋدەنتتەردىڭ تاجىريبەدەن ءوتۋى. ستۋدەنتتەردىڭ تاجىريبەدەن ءوتۋى كوزبوياۋشىلىققا اينالدى. ۋنيۆەرسيتەتتەر مەن كوللەدجدەر 10-15 بالانى توپىرلاتىپ مەكتەپكە قويا بەرەدى. ءبىر, ەكى جۇماعا. «اينالايىندار-اۋ, مىنالارىڭ نە؟ مەندە ءۇش-اق مۇعالىم. 15 بالاعا قالاي ۇيرەتەدى؟ اۋەلى كەلىسىمشارتقا وتىرايىق. تاجىريبەدەن دۇرىستاپ وتكىزەيىك» دەيمىز. ايتۋىن ايتامىز, ەشكىم قوزعالمايدى. ماسەلەن, ءبىز ۋنيۆەرسيتەت-كوللەدجدەرمەن الدىن الا حات جازىسىپ, كەلىسىمشارتقا وتىرساق. كەلىسىمشارتتا مەكتەپكە قانشا مامان كەرەكتىگىن ناقتى كورسەتسەك, «4 جىلدا بىزگە وسىنشا مامان دايىندايسىڭ» دەپ ءوز تالابىمىزدى قويىپ, ولار بىزگە كەيىن مەكتەپتە قالىپ, جۇمىس ىستەيتىن ستۋدەنتتەردى عانا تاجىريبەگە جىبەرىپ وتىرسا قانداي جاقسى. سوندا ستۋدەنت دە الاڭداماس ەدى, مەكتەپتىڭ دە كادر ماسەلەسى شەشىلەر ەدى. بىزدە ءبارى كوزبوياۋشىلىق. كەلەدى, پراكتيكادان وتەدى. وتىرىك باعا قويا سالامىز. وتىرىك مىنەزدەمە جازىپ بەرەمىز. قاي مەكتەپكە كەتەدى, ول مەكتەپكە بارا ما, بارماي ما, وندا شارۋامىز جوق.
مۇعالىم ماماندىعىن تاڭداعان تالاپكەرگە وقۋعا تۇسەردىڭ الدىندا پسيحولوگيا مەن پەداگوگيكادان تەست تاپسىرۋ مىندەتتەلسە. ماسەلەن, مەن ماتەماتيكانى بەسكە ءبىلىپ تۇرمىن. بىراق بالانى جاقسى كورەم بە؟ بالالارمەن جۇمىس ىستەۋگە دايىنمىن با, ءتىلىن تابا الامىن با؟ ماسەلە - سوندا. قىزىل ديپلوممەن بىتىرگەن ستۋدەنت ءبارىن ءبىلىپ تۇرسىن, جۇرەگى بالا دەپ ەلجىرەمەسە مەكتەپكە كەلۋدىڭ قاجەتى جوق.
مەكتەپ ديرەكتورى نەگە جاۋاپتى ەمەس؟
قازىر بارلىق اتا-انا بالانى قولدايدى. مۇعالىمدى بالانىڭ كوزىنشە بالاعاتتايدى. جەردەن الىپ, جەرگە سالادى. سونى ايتقان اتا-اتانىڭ بالاسىن مۇعالىم قالاي تاربيەلەيدى؟ قالاي ءبىلىم بەرەدى؟ مەكتەپتە توقسانىنا ءبىر رەت اتا-انالاردىڭ جينالىسىن وتكىزەمىز. «جۇمىستامىن» دەپ سىلتاۋراتىپ جينالىسقا كەلمەيدى. ال سوندا بالانىڭ تاربيەسىمەن كىم اينالىسادى؟ تاڭەرتەڭ كەتەدى, تۇندە كەلەدى. بالالارىنىڭ كۇندەلىكتەرىن ايلاپ تەكسەرمەيتىن اتا-انالار بار. قانداي شارا قولدانۋعا بولادى؟ اكىمشىلىك كودەكستە بار. بىراق ءبىز ونى قولدانا المايمىز. سوتقا بەرۋگە دە بولادى. بىراق ساباق بەرەسىڭ بە, تاربيە پروتسەسىمەن اينالىساسىڭ با, سوتتاسىپ جۇرەسىڭ بە؟ سوندىقتان اتا-انانىڭ دا جاۋاپكەرشىلىگى بولۋ كەرەك.
ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ەرلان ساعاديەۆپەن كەزدەسۋدە: «مينيستر مىرزا, ديرەكتورعا قانشاما مىڭ بالانىڭ تاعدىرىن سەنىپ تاپسىراسىزدار. مەكتەپ ديرەكتورى بارلىعىنا جاۋاپتى. مەكتەپ ديرەكتورى نەگە جاۋاپتى ەمەس؟ سونى ايتىڭىزشى» دەپ سۇراعان ەدىم. بۇل سۇراققا ەشكىم جاۋاپ بەرە المايدى. راسىندا, ديرەكتور ناقتى نەگە جاۋاپتى؟ بۇل تۋرالى ءبىر كۇن ايتۋعا بولادى. نەگە جاۋاپتى ەمەس؟ جاۋاپ جوق. بارىنە جاۋاپتىسىڭ. اتا-انا «بالانى مەكتەپكە بەردىم, ەتى سەنىكى, سۇيەگى مەنىكى» دەيدى. 11 جىلدان كەيىن ءبىر-اق كەلەدى.
مەكتەپتەگى قامقورلىق كەڭەسى, اتا-انالار كوميتەتى, ونىڭ قۇقىعى مەن مىندەتتەرى دە زاڭدا بەلگىلەنۋى كەرەك. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, بالاباقشادان باستاپ, ۋنيۆەرسيتەتكە دەيىن زاڭدا جان-جاقتى قامتىلۋى قاجەت. ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى زاڭ شيكى بولماۋى ءۇشىن, بۇگىن قابىلداپ, ەرتەڭ وزگەرىس ەنگىزبەس ءۇشىن ءار سالادان, بالاباقشادان, مەكتەپتەردەن, كوللەدجدەردەن, ۋنيۆەرسيتەتتەردەن ناعىز پاتريوت قىزمەتكەرلەردى شاقىرىپ, ارنايى كوميسسيا قۇرىپ, جاقسىلاپ تالداپ, تالقىلاۋى كەرەك دەپ ويلايمىز.
تاڭاتقان تۇمەنباەۆ,
ورالحان بوكەي اتىنداعى №44 ليتسەيدىڭ ديرەكتورى
وسكەمەن
