ماڭدايى تەرگە مالشىنىپ ءجۇرىپ تاپقان تاباناقىلارىنا ۇزاق ۋاقىت بويى قولدارى جەتپەگەن جۇمىسشىلار كەيىن بۇل قارسىلىقتى وزدەرىنىڭ قۇقىقتارىن بەلسەندى قورعاۋدىڭ سوڭعى مۇمكىندىگى دەپ ءبىلىپ, امالدىڭ جوقتىعىنان وسىنداي قادامعا بارۋعا ءماجبۇر بولعان ەدى. كەيىن جۇرگىزىلگەن تەكسەرۋ بارىسىندا انىقتالعانداي, مەكەمە قۇرىلعالى دەنى دۇرىس باسشىعا جارىماپتى. ءبىر باسشى سوتتالىپ كەتسە, ەندى ءبىرى مەكەمەنى شىعىنعا بەلشەسىنەن باتىرىپ, تايىپ تۇرعان.
قاراپايىم ادامدار ءۇشىن زەينەتاقىسىن, جاردەماقىسىن, ادال ەڭبەكاقىسىن تولىق ءارى مەرزىمىندە تولەۋ – باستى مىندەتتەردىڭ ءبىرى ەكەنى ءسوزسىز. ەلباسى جولداۋىندا اتاپ وتىلگەندەي, بۇدان بىلاي لاۋازىمدى تۇلعالاردىڭ جەكە تيىمدىلىگى جانە قىزمەتكە لايىقتىلىعى قازاقستاندىقتاردىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ ءوسۋ ولشەمىمەن باعالاناتىن بولادى. پرەزيدەنتتىڭ تومەنگى ەڭبەكاقىنى كوتەرۋ تۋرالى ايتقانى جەر-جەردە قولداۋعا يە بولعانى بۇگىندە ەڭبەكتىڭ شەشۋشى ۇلتتىق فاكتورىنا اينالعانىن, الەۋمەتتىك جاڭعىرتۋ ساياساتىنىڭ نەگىزىن شىنايى ەڭبەك قۇرايتىنىن, حالىقتىڭ تۇرمىس ساپاسىن ايقىندايتىن ءبىرىنشى كەزەكتەگى ماسەلەلەردى كەيىنگە ىسىرۋعا بولمايتىنىن كورسەتسە كەرەك.
الايدا, ەڭبەك ينسپەكتسياسىنىڭ دا, پروكۋراتۋرانىڭ دا ەسكەرتۋلەرىنە قاراماستان, جۇمىسشىلاردىڭ ەڭبەكاقىسىن مەزگىلىمەن وتەۋدى ويلامايتىن كاسىپورىندار وڭىردە ءالى دە بولسا كەزدەسەدى.
ماسەلەن, «بوگبي», «ترانساۆتو» سىندى ەكى ءىرى فيرما 43 شارۋاشىلىققا تيەسىلى ءبىر ميلليون گەكتار القاپقا استىق ءوسىرىپ, 10 مىڭعا جۋىق اۋىل تۇرعىندارىنىڭ پايلارىن يەلەنگەنىمەن, ءىشىنارا عانا ەسەپ ايىرىسقان.
ال 2011 جىلدان بەرى جالاقى, ديۆيدەند تولەۋدى مۇلدەم دوعارعان. اقىرى جەرگىلىكتى قۇرىلىمدار لاجسىزدان بانكروتقا ۇشىراپ, ءالى كۇنگە دەيىن سوتتىڭ تابالدىرىعىن توزدىرۋمەن ءجۇر. سول سياقتى جامبىل اۋدانىنا قاراستى قايرانكول ەلەۆاتورىنىڭ جالاقى قارىزى دا ءالى وتەلگەن جوق.
جەرگىلىكتى بيلىك ورگاندارىنىڭ بەلسەندى ءىس-قيمىلى, قاجىرلى قايراتى مەن تاباندى تالابىنىڭ ارقاسىندا بيىلعى جىل ءوڭىر ەكونوميكاسىنداعى نەگىزگى سالالاردىڭ وسىمىمەن قورىتىندىلانباق. ەڭبەكاقى تولەۋ جايى دا تۇراقتى. ءبىر ەڭبەككەردىڭ ورتاشا ايلىق جالاقىسى 107670 تەڭگەگە جەتىپ, وتكەن جىلعا قاراعاندا 7,7 پايىزعا كوبەيگەن. قارجى جانە ساقتاندىرۋ قىزمەتكەرلەرىنىڭ ەڭبەكاقىسى –198721, قۇرىلىستا– 138107, ونەركاسىپتە 108142 تەڭگەنى قۇراعان. ورتاشا ەڭبەكاقى كولەمى بويىنشا پەتروپاۆل قالاسى (128513 تەڭگە) مەن قىزىلجار اۋدانى (102405 تەڭگە) كوش باستاسا, مامليۋت (84552 تەڭگە), اقجار اۋداندارىنداعى احۋال (83260 تەڭگە) كوڭىل كونشىتپەيدى.
وسى ورايدا, جەكەمەنشىك كاسىپورىندار باسشىلارىنىڭ جالاقىنى كوبەيتۋ جونىندەگى باستاماعا قولداۋلارى قۇپتارلىق. ولاردىڭ قاتارىندا «كيروۆ اتىنداعى زاۋىت» اق-ى دا بار. مۇندا ەڭبەك ەتەتىن ادامداردىڭ ايلىق جالاقىسى ىشكى رەزەرۆ ەسەبىنەن 145 752 تەڭگەگە ۇلعايعان. تەمىر جول, مۇناي-گاز كەشەندەرى مەن راديوەلەكترونيكا, ساندىق تەلەديدار قۇرال-جابدىقتارىن شىعاراتىن كاسىپورىن زاماناۋي تەحنولوگيالار ادىسىمەن جۇمىس ىستەيدى. ماركەتينگ جانە ساتۋ دەپارتامەنتىنىڭ جەتەكشىسى ءمادي بەكتەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, بىلتىر 4,1 ميلليارد تەڭگەنىڭ بۇيىمى وندىرىلسە, جىل اياعىنا دەيىن ونى 4,6 ميلليارد تەڭگەگە جەتكىزۋ بەلگىلەنگەن. وزىق جوبالاردى يگەرۋگە 2,2 ميلليارد تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلعان. «زەنچەنكو جانە ك» كومپانياسىندا ورتاشا ەڭبەكاقى 100 مىڭ تەڭگەنى قۇرايدى. كومانديتتىك سەرىكتەستىگىنىڭ ديرەكتورى گەننادي زەنچەنكو وسى تاقىرىپتاعى سۇراعىمىزعا:
– شارۋاشىلىعىمىز كوپ سالالى. ەگىنشىلىكپەن دە, مال وسىرۋمەن دە, قالدىقسىز وڭدەۋمەن دە, باۋ-باقشامەن دە شۇعىلدانامىز. ايتپەسە, تىنىمسىز ەڭبەك پەن وراسان شىعىندى قاجەت ەتەتىن اگروونەركاسىپتە تابىستىڭ تايقازانىن قايناتۋ قيىن. ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق جوبالار نەگىزىندە تولىق اۆتوماتتاندىرىلعان ءسۇت زاۋىتى ىسكە قوسىلدى. كۇنىنە 80 تونناعا جۋىق ءسۇت وڭدەلىپ, رەسەيگە دە جونەلتىلەدى. بيداي بىتىك شىعىپ, گەكتارىنان 25 تسەنتنەر ءونىم جينالدى. الەۋمەتتىك, مادەني نىساندار تولىق جۇمىس ىستەيدى. 700-گە جۋىق ادام جۇمىسپەن قامتىلعان. ال وسىنشا ادام ساپالى جۇمىس ىستەۋى, جۇمىسقا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋى ءۇشىن ولارعا دۇرىس جاعداي جاسالۋى كەرەك. ءبىزدىڭ ماقساتىمىز وسى, – دەپ جاۋاپ بەردى.
«تايىنشا-استىق» اگروفيرماسىنىڭ باسشىسى اناتولي رافالسكي قازان ايىنان باستاپ 100 جۇمىسشىنىڭ جالاقىسىن 60 مىڭ تەڭگەگە, ياعني, 2 0 پايىزعا ءوسىرۋ تۋرالى شەشىم قابىلداپ وتىر. مۇندا دا ەگىنشىلىك قارقىندى دامىپ, تسيفرلاندىرۋ جۇيەسى كەڭىنەن ەنگىزىلگەن. استىق ءوندىرىسىن ءارتاراپتاندىرۋ جاقسى جولعا قويىلعان. ەگىنشىلىك مادەنيەتىن جەتىلدىرۋدىڭ ناتيجەسىندە رەكوردتىق ءونىم الىندى. ماشينا-تراكتور پاركى تۇگەلدەي جاڭارتىلدى. ەتتى باعىتتاعى بورداقىلاۋ الاڭدارى زەلەنىي گاي, ۆيشنەۆكا ەلدى مەكەندەرىندە پايدالانۋعا بەرىلدى.
– كاسىبي بىلىكتىلىگى جوعارى ەڭبەك ادامىن قۇرمەتتەۋ, بەدەلىن كوتەرۋ, ماتەريالدىق جاعىنان ىنتالاندىرۋ شارالارى ۇجىمدىق شارتتا ايقىن بەلگىلەنگەن. ەڭبەكاقىنىڭ كەشىكتىرىلىپ تولەنۋى سياقتى كەلەڭسىز جايتتار بىزدە بولعان ەمەس, – دەيدى ا.رافالسكي.
بيىل «شاعالا», «دايىندىق», «مامبەتوۆ جانە ك» سەكىلدى سەرىكتەستىكتەردىڭ باسشىلارى دا ارىپتەستەرىنە قولداۋ كورسەتىپ, جالاقىنى وسىرۋگە مىندەتتەمە قابىلداپ وتىرعانىن ايتا كەتەيىك.
ءومىر ەسقالي,
«ەگەمەن قازاقستان»
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى
