قولىما قالام الىپ, اق قاعازعا ۇزاق ءۇڭىلدىم. «قارادالا» دەگەن جالعىز اۋىز ءسوز جازدىم...
كوز الدىما ۇلى تاۋلاردىڭ اراسىنداعى كوسىلگەن تاقتايداي جازىق ەلەستەدى.
ءيا...
تەڭىز تامشىدان قۇرالىپ, وتان دەيتىن كيەلى دە قاسيەتتى ۇعىمنىڭ وتباسىنان باستالاتىنىن بىلمەيتىن ادام جوق.
قازاق ەلى دەيتىن ۇلى بايتاقتىڭ باستاۋ-كوزى دە كىندىك قانىمىز تامعان ۇلى تورلەردەن باستالادى.
قارادالا – مەن ءۇشىن قازاق دالاسىنداعى سونداي ۇلى تورلەردىڭ ءبىرى.
قۇبىلا بەتىندە كوكپەكتى جازىعى مەن تورايعىر, بۇعىتى تاۋلارىنىڭ قاريا ءبىتىمدى سىلەمدەرى الاسارىپ بارىپ قۇلايتىن اتاقتى شارىن شاتقالى جاتقان; تەرىسكەيى ىلە وزەنى مەن شىڭدارى الىستان اسپانعا اسىلىپ تۇرعانداي «مەنمۇندالاپ» شاقىرار جوڭعار الاتاۋىمەن تىلدەسكەن; تۇستىگىن ماڭگى مۇزدىقتار كومكەرگەن ءتاڭىرتاۋدىڭ ۇلى قويناۋلارىنا, حان جايلاۋلارى – شالكودە مەن قارقاراعا, مىڭجىلقى مەن سىرتقا, اعاناس پەن ءۇش مەركىگە ۇلاسقان; قاراۇيسىن تاۋىنىڭ قۇيقالى جونىن بوكتەرلەي وتىرىپ, شەكارادان ءارى اسقان: قۇلجا, سايرامكول, شاپشال, مۇڭعىل كۇرە, اۋليە شوقى, تەكەس, كۇنەسكە جالعاسقان ۇلى جازىقتى بابالارىمىز ەسكى كۇندەردەن – ءبىز ءبىرىن بىلسەك, ءبىرىن بىلە بەرمەيتىن كونە زامانداردان بەرى قارادالا دەپ اتاعان.
قارادالا – سول ۇلى تاۋلاردىڭ قاق ورتاسىندا جاتقان قۇتتى ايماق, بەرەكەلى ءوڭىر.
وسىدان ءبىر جىلداي بۇرىن, 2017 جىلدىڭ تامىزىندا مەنىڭ كىندىك قانىم تامعان سول قۇتتى جازىقتا وتكەن «جەتىسۋ Resort» شيپاجايىنىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا قاتىسقان ەدىم...
الماتى وبلىسى مەن ۇيعىر اۋدانى اكىمدىكتەرىنىڭ اتسالىسۋىمەن «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى اياسىندا وتكەن اتالمىش شاراعا الىس-جاقىننان كەلىپ قاتىسۋشىلار كوپ بولدى. ءتاڭىرتاۋ مەن جوڭعار الاتاۋىنىڭ اراسىن قالىڭ ەلدىڭ قۋانىشى كەرنەگەندەي ەرەكشە كۇيگە ءتۇستى. الىستان كوزگە شالىنىپ, كۇندىز كۇنمەن, تۇندە ايمەن شاعىلىسار سىمباتى مەن سىنى ەرەكشە, كەرەگە-ماڭدايىنا قازاقتىڭ قوشقار ءمۇيىز ورنەگى بەدەرلەنگەن تازا ۇلتتىق-شىعىستىق ۇلگىدەگى سۇلۋ عيماراتتى كورگەن جۇرتتىڭ ەسى كەتە تاڭعالعانى ءالى كۇنگە جادىمدا.
الەمدىك ستاندارت تىلىمەن ايتار بولساق, «بەسجۇلدىزدى» قوناق ۇيلەرمەن يىقتاسا الار شيپاجايدىڭ ءىشى مەن سىرتىن كورىپ ءدان ريزا بولعان قوناقتاردىڭ ءبىرى: «اپىر-اي! مىنا عيمارات ەرتەگىلەردى ەسكە سالادى عوي!.. «ەرتە, ەرتە, ەرتەدە, ەشكى ءجۇنى بورتەدە, قىرعاۋىل ءجۇنى قىزىل ەكەن, بالاق ءجۇنى ۇزىن ەكەن», دەپ باستالاتىن قازاقتىڭ حيسسا-داستاندارداعى «جال-جال قۇمدار تاساسىنان كۇمبەزى كۇنمەن تىلدەسكەن سۇلۋ ساراي شىعا كەلىپتى...» دەيتىندەي ەكەن» دەپ اعىنان اقتارىلعانى بار.
دەسە دەگەندەي, ايتسا, ايتقانداي...
وسىناۋ سۇلۋ, اسەم عيماراتقا ساۋلەتشى بولىپ ءسان بىتىرگەن, قۇرىلىسشى بولىپ ءتىل بىتىرگەن, رەسپۋبليكا جۇرتشىلىعىنا ەسىمى كەڭىنەن ءمالىم كاسىپكەر قۇرىلىسشى, اتاقتى «مويناق» گەس-ءىن سالعان ستاقان بەلعوجاەۆتىڭ ء بىر جولى كەزدەسكەندە: «نۇرلان قالقام, مەن بۇل عيماراتتى حالقىم ەرتەڭ ايتا جۇرەردەي بەلگى بولسىن» دەپ سالىپ جاتىرمىن. سەنىڭ ءومىر اتاڭ تۋرالى ايتقان اڭگىمەڭ ەسىمنەن كەتپەيدى. كىم كەلىپ, كىم كەتپەگەن بۇل قارادالاعا؟.. بابالارىمىزدىڭ اماناتىنداي بولعان كيەلى ءوڭىر عوي بۇل! قاسيەتتى قارادالا عوي بۇل! سەنىڭ جىرلارىڭا ارقاۋ بولعان اسپانتاۋدىڭ تورىنە – قازاقتىڭ قارادالاسىنا ەل-جۇرتتى جيىپ, «جەتىسۋ» ءساناتوريىنىڭ تۇساۋىن كەسەيىكشى ءبىر», – دەپ ەدى.
ستاقان اعامىز سول ايتقانىندا تۇردى...
مىنە, مەنىڭ جادىمدى جاڭعىرتىپ وتىرعان مىنا سۋرەتتەر مەن كورىنىستەر – سول «جەتىسۋدىڭ» تۇساۋى كەسىلگەن تۇستاعى قايتالانباس ءسات-ساعاتتاردىڭ, سونداعى لەبىز-پىكىرلەردىڭ ەسكە تۇسكەندەرى.
سول كۇنى شيپاجايدىڭ اشىلۋىنا قاتىسقاندار اراسىنان ءماجىلىس دەپۋتاتى, بەلگىلى قوعام جانە مەملەكەت قايراتكەرى قۋانىش سۇلتانوۆتى, ءبىر كەزدەرى وسى وبلىستىڭ ءبىرىنشى باسشىسى بولعان ەلاعاسى كەڭەس اۋحاديەۆتى, سونداي-اق ەلىمىزگە بەلگىلى كوپتەگەن قوعام قايراتكەرلەرىن, باق باسشىلارىن كورىپ, قالىڭ جۇرتشىلىق ءبىر سەرپىلگەندەي بولىپ ەدى...
ارينە... بۇعان دەيىن دە: «شونجىنىڭ باسىنداعى ىستىق سۋعا بارىپ قايتتىق. ەمدىك قاسيەتى كۇشتى ەكەن. ارنايى ماماندار الدەنەشە رەت تەكسەرىپ, قۇرامىن انىقتاپ, باعاسىن بەرىپتى. انا اۋرۋدى جازىپتى, مىنا اۋرۋعا شيپاسى بار ەكەن...» دەسكەن ۇزىن-قۇلاقتىڭ اڭگىمەسى بۇل ايماقتى كەزگەلى ونداعان جىلدار بولدى. بىراق ەن دالانىڭ بويىندا جارىسا سالىنعان سول شيپاجايلاردىڭ بىرەن-سارانى بولماسا, دەنى ساپالى ساناتوريلەرگە قويىلار تالاپ-تىلەكتەرگە تولىق جاۋاپ بەرە الماي, قىزمەت كورسەتۋدىڭ ورتا, ورتادان تومەن دەڭگەيىنەن اسا الماي كەلە جاتقانى جاسىرىپ-بۇگەر سىر ەمەس...
قارا قورجىنىن قارادالانىڭ قاسيەتتى سۋىن وڭدى-سولدى پايدالانۋ ارقىلى تولتىرۋ – كەشەگى جابايى نارىقتىڭ كەزىنەن قالعان, بۇگىندە كەلمەسكە بەت تۇزەگەن ەسكى ادەت ەكەنىن حالىق تا اڭعارا باستادى. الىس-جاقىننان ەم ىزدەپ كەلۋشىلەردىڭ تالاپ-تىلەگى كۇشەيدى. ۋاقىت, زامان سۇرانىسىنا ساي كۇتىم كەرەگى قارادالا توسىندەگى ەمدىك سۋلاردى پايدالانۋعا دەگەن كوزقاراستى وزگەرتتى. نارىقتىڭ العاشقى كەزەڭىندە قولى جەتكەندەر الىپ قالعان ارتيزان قۇدىقتارىنىڭ دا, قۇدىق اينالاسىنداعى جەرلەردىڭ دە باعاسى ءوستى... سۋدىڭ قادىرىن عانا ەمەس, ىستىق سۋ بيزنەسىنىڭ دە قادىرىن بىلەتىن قوماقتى قارجىسى بارلار قارادالاعا اعىلا باستادى.
وسى ىستىق سۋدى يگەرۋ قاجەتتىلىگىن, زامان تالابىن, وزگەرگەن ەلدىڭ سۇرانىس-تىلەگىن جان-جۇرەگىمەن سەزىنگەندەردىڭ قاتارىندا وبلىس ءومىرى مەن تىنىس-تىرشىلىگىن جاقسى بىلەتىن, قارشاداي كەزىنەن تابانىنان توزىپ ءجۇرىپ, اسپانتاۋ مەن الاكول اراسىنداعى جەتىسۋ دەيتىن باي ولكەنىڭ ءىرىلى-ۇساقتى ونداعان عيماراتتارىن ءوز قولىمەن تۇرعىزعان, كەزىندە اتاقتى مويناق گەس-ءنىڭ قۇرىلىسىن دا تاۋەكەل دەپ موينىنا العان, ەلباسى الدىنا بارىپ, بۇل قۇرىلىستىڭ ەل بولاشاعى ءۇشىن اسا قاجەتتى ەكەنىنە كوز جەتكىزگەن, ءوز ءىسىنىڭ مايتالمانى كاسىپكەر-قۇرىلىسشى وسى ستاقان بەلعوجاەۆ تا بولدى.
كاسىپكەرلىك بويىنا تابيعاتىنان دارىعان اڭعارىمپاز جان جەكەشەلەندىرۋدىڭ كۇللى تارتىبىنە ساي ءتيىستى كونكۋرستاردان ءوتىپ, وسى سۇڭقار قۇدىعىنا ەن تاقتى. جارتىلاي جۇمىس ىستەپ, ءبىر توقتاپ, ىسكە ءبىر قوسىلىپ, قولدان قولعا ءوتىپ, توز-توزى شىققان ەسكى قۇرىلىستى جەرىمەن قوسا ساتىپ الدى.
«مويناق قۇرىلىسى اياقتالعانشا شيپاجايعا بۇرىلۋعا مۇرشام بولمادى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ تىكەلەي قاداعالاۋىندا تۇرعان الىپ قۇرىلىستى ويلاسام, ءتۇن بالاسى ۇيقى كورمەۋشى ەدىم... مويناقتى قالاي تاپسىردىق, سولاي وسى «جەتىسۋعا» كىرىستىم. جيعان-تەرگەن تاجىريبەم مەن قارجى-قاراجاتىمدى تۇگەلىمەن وسى قارادالاعا بۇردىم. نۇرلان, اينالايىن, بيزنەس دەيتىن الەم-سيقىرلى, سىرى مول الەم عوي. «جەتىسۋ» شيپاجايىنىڭ اياعىنان تۇرۋى وڭايعا سوقپادى. «تاۋەكەل دەگەن – جەلقايىق...» دەمەي مە قازاق اتامىز. تاعى دا سول تاۋەكەل مەنى تىعىرىقتان الىپ شىققان سەكىلدى...
زامانا سۇرانىسىنا ساي ەڭبەك ەتۋىمىز كەرەك!
بۇگىنگى ساناتوريلەر مەن دەمالىس ورىندارىنا قويىلار تالاپ جالعىز – حالىقارالىق دەڭگەيگە كوتەرىلۋ. سوعان لايىقتى ەم جاساۋ... جوعارى دەڭگەيلى سەرۆيز! مىقتى ساناتوري – ايماقتىڭ ابىرويى. مىقتى ساناتوري – بەرىسى – اۋداننىڭ, ءارىسى – وبلىستىڭ, رەسپۋبليكانىڭ بيۋدجەتىنە جۇمىس جۇرگىزۋدىڭ جولى. مىقتى ساناتوري – ەلدى تانۋ مەن تانىتۋدىڭ, جەردى تانۋ مەن تانىتۋدىڭ ۇلگىسى. مىقتى شيپاجاي كەلۋشىلەردىڭ ساناسىندا دەمالعان جەر تۋرالى جاقسى اسەر قالدىرادى. الەمدىك دەڭگەيگە كوتەرىلگەن شيپاجايلار ساپىنان ورىن الۋعا قارادالا ايماعىندا مول مۇمكىندىك بار. قاراشى, مىنا تەرىستىك بوكتەرى سىڭسىعان قاراعايلى قالىڭ ورمان. ەتەگى شۇيگىنى مول جايىلىم. بالا كەزدە تالاي ءشوپ شاپقانبىز... قايىڭدى توعايلار, ومارتالى سايلار... ەلىگى مەن بۇعىسى قالىڭ. ارقارى مەن ەشكىسى ءورىپ جۇرگەن سۇلۋ ولكە. ودان ءارى ورلەسەڭ, قيا جارتاستارىن مەكەن ەتكەن اقيىعى تاعى بار. تۋريزمگە سۇرانىپ تۇر. ودان ءارى ەردىڭ ەرى عانا ەرگە قونىپ, تاۋدىڭ جولىمەن اسۋ اسار وتكەلدەر... ودان ءارى ءتاڭىرتاۋدىڭ ۇلى جايلاۋى – شالكودە! شىركىن-اي! انە ءبىر جىلدارى قارادالا ءتوسىن ءۇيىر-ءۇيىر قاراقۇيرىق كەزىپ ءجۇرۋشى ەدى... وكىنىشكە قاراي... سول تورتاياقتىنىڭ تەكتىسى بولعان قايران قاراقۇيرىقتاردى ەندى كورۋ قيىن... شارىن دەيتىن ءبىر كورگەن ادامنىڭ تۇسىنەن شىقپايتىن اڭىزى قالىڭ اڭعار ىرگەدە تۇرعان جوق پا؟! ەرەن اعاشتىڭ ورمانى قانداي؟!
ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ ۇسىنعان ەل تاريحىن باعالاۋ مەن باعالاتۋدىڭ, ەل رۋحىن اسقاقتاتۋ مەن تاربيەلەۋدىڭ جولىن, باعىت-باعدارىن ايتار «رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ۇلت پەن ۇلىستى تۇلەتۋ باعدارلاماسىنداعى باستى ۇرانداردىڭ ءبىرى – تۋعان جەرگە تۋىڭدى تىك!
تۋعان جەرگە تۋ تىگۋ, تۋعان ەلدى الەمنىڭ الدىڭعى ەلدەرى قاتارىنا شىعارۋعا ۇمتىلۋ – بۇگىنگى ۇرپاق پەن ۇلتتىڭ باستى ماقساتى. بۇل – ەلىن, جەرىن سۇيەر كەز كەلگەن جۇمىر باس پەندەنىڭ بويىنداعى ىزگى قاسيەتتەر مەن ادامشىلىق اسىل نىشانداردىڭ كوزىن اشار ونەگە مەن تاربيە باستاۋى عوي!» – دەپ ەدى ول ءبىر جولى سەكسەننىڭ ەكەۋىنە كەلگەن تارلان كاسىپكەر تاۋسىلا سىرلاسىپ.
* * *
وسى ءبىر ءسات-ساعاتتى سارىلا كۇتكەن, سارىقامىستىڭ جەلكە تۇسىنداعى بۋى بۇرقىراعان سۇڭقاردىڭ ىستىق سۋىنا كەلۋشىلەردىڭ تاڭىرقاماعانى, شاتتانا قۋانباعانى جوق. ىرگەدەگى نارىنقول, كەگەن, جالاڭاش, شەلەك, تالعار, ەسىك, قاسكەلەڭ, ۇزىناعاش, شونجى, جاركەنتتى قويىپ, ات ارىتىپ, ارنايى استانادان, الماتىدان, تالدىقورعاننان, تارازدان, شىمكەنتتەن جەتكەن قوناقتار قانشا ما؟!. ىرگەدەگى قىرعىز اعايىندار دا ءجۇر... جاڭالىق دەسە, «جارعاق قۇلاقتارى جاستىققا تيمەي» اڭگىمەنىڭ الدىن وراپ جۇرەتىن جۋرناليستەر لەگى دە شامادان تىس مول.
جۋرناليست اعايىنداردىڭ ەسىل-دەرتى مىنا سىمباتتى, سۇلۋ سارايدى ناسيحاتتاپ, سارايدىڭ يەسى – بەلعوجاەۆ ستاقان دەگەن كىسىمەن تانىسىپ, سۇحبات الۋ.
سول كۇنى «جەتىسۋ» شيپاجايىنىڭ يەسى – سەكسەننىڭ سەڭگىرىنە كوتەرىلگەن ەلاعاسى ەرەكشە ەلگەزەكتىك تانىتىپ, قوناقتارىنىڭ ىڭعايىن تابۋمەن بولدى. ءجۇرىسى دە, ءسوزى دە شيراق. «اكەلەرىم-اۋ! «قالاۋىن تاپسا, قار جانادى» دەمەي مە دانا حالقىمىز. اللا تاعالا مەيىرىن توگىپ, مىنا قاسيەتتى وڭىرگە – «تاۋى – كيىك, ويى – بالىق» سۇلۋ ولكەمىزگە ءبارىن ءۇيىپ-توگىپ بەرگەن عوي. ءبىزدىڭ مىندەت سول حاق تاعالا بەرگەن جەردىڭ بايلىعىن ۋاقىت تالابىنا ساي وڭدەپ, ورنەكتەپ, ادەمىلەپ حالىقتىڭ ءوز قاجەتىنە جاراتۋ. قارادالانىڭ ىستىق سۋى – قازاقتىڭ قازىنا-بايلىعى! بۇل ىستىق سۋدىڭ داڭقى مەنسىز دە ءبىرتالاي جەرگە بارعان, ءالى دە بارادى. كەلۋشىلەر, دەمالۋشىلار كوپ...» دەپ كەسەك-كەسەك وي ايتىپ جاتتى.
ماماندىعى قۇرىلىسشى بولعاندىقتان, ءداۋىر قاناتىندا ءجۇرىپ, ستاقان بەلعوجاەۆ قارشاداي كەزىنەن ەڭبەكتىڭ قىزىعىن دا, شىجىعىن دا كورىپ وسكەن. بار عۇمىرى قارقارا, كەگەن, شارىن, كەڭسۋدا وتكەن, تاۋدا ءجۇرىپ, تۇياعى بەكىگەن جاس جىگىت براتسك گەس-ىندە بەتونشىلار بريگاداسىنىڭ ماستەرى بولعان. ەكىباستۇزدا, شاردارادا ەكپىندى قۇرىلىستىڭ قايناعان ورتاسىندا ءجۇرىپ, قابىرعاسى قاتىپ, قاناتى بەكىگەن. قايدا جۇرسە دە اسپانتاۋدىڭ ابىرويى مەن ارمانىن سەرىك ەتىپ, تۋعان اۋىلى جالاۋلىنىڭ تۋىن جىقپاي, جار قۇلاعى جاستىققا تيمەي, جارى نازگۇلمەن قولۇستاسا ءجۇرىپ, وتباسىن اياعىنان تۇرعىزدى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, بالالىق بالعىن شاعى, ارماندى سەرىك ەتكەن جىگىتتىك داۋرەنى وتكەن عاسىردىڭ ورتا كەزىمەن – اكەلەرىمىز مىلتىق ۇستاپ مايدانعا اتتانعان, انالارىمىز بەلىن شارت ءتۇيىپ, ەڭبەككە ارالاسقان, اسپان استى, جەر ءۇستى ءومىر مەن ءولىم تايتالاسىنا قاتار تۇسكەن قىرقىنشى, ەلۋىنشى جىلدارمەن تۇسپا-تۇس كەلەتىن بۋىننىڭ قايسار ءبىتىمدى, كۇرەسكەر وكىلى ءوز جولىن ءوزى انىقتاپ, ءوز تاعدىرىن ءوزى ورگە سۇيرەي ءبىلدى.
– ستاقان – ۋاقىتتىڭ تامىر سوعىسىن انىق ۇستاعان ءوز ءىسىنىڭ شەبەرى عانا ەمەس, ول ۇلكەن جۇرەكتى, مىنەزگە باي, ادامگەرشىلىگى زور ازامات. ەكەۋمىز ءبىر تاۋدىڭ سۋىن ءىشىپ, ءبىر دالانىڭ جەلىنە كەۋدەمىزدى توسا ءجۇرىپ, قاتار جەتىلگەن ءبىر بۋىننىڭ وكىلىمىز. «مەن» دەپ كەۋدە قاققان, بولدىم, تولدىمدى ايتقان كەزى جوق. ايتقانىن كورگەن دە ەمەسپىز. ەرىنبەي ەڭبەك ەتۋ مەن العان بەتىنەن تايماي كۇرەسۋدىڭ ارقاسىندا ول قازاق دەيتىن كەڭپەيىل حالىقتىڭ قۇرمەتىنە بولەندى. ءوز باسىم, ەڭبەكتى اسقاقتاتا بىلگەن ستاقان بەلعوجاەۆ سىندى باۋىرىممەن ماقتانامىن. ستاقان سىندى سابىر مەن تاباندىلىقتى قانات قىلعان ازاماتتار الاشتا كوپ بولسا, اسپانىمىز كەڭەيەر ەدى!.. – دەيدى ەكسپەريمەنتتى-بيولوگيا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى ماكەن مولداباي ۇلى تويشىبەكوۆ.
جاراتىلىسىنان ارتىق سوزگە جانى قاس, جالعان ماقتاۋدى ۇناتا بەرمەيتىن اسەكەڭ – اتى اڭىزعا اينالعان قازاق ونەرىنىڭ حاس شەبەرى, ەڭبەك ەرى, كسرو حالىق ءارتىسى ءاسانالى ءاشىموۆ:
– مويناقتىڭ قۇرىلىسى – جالعىز بەلعوجاەۆتى عانا ەمەس, كۇللى قازاق ەلىن سىنعا سالعان, ەلدىگىمىز بەن ەرلىگىمىزگە قامشى بولعان اتاقتى قۇرىلىس! جۇرت وعان «عاسىر قۇرىلىسى» دەپ باعاسىن بەردى ەمەس پە؟!. ول ءۇشىن ستاقان ەلدەن دە, ەلباسىدان دا العىسىن الدى. مەنىڭ تاڭعالعانىم ستاقان دوسىمنىڭ اقشاسىن جەلگە شاشقانداي ەتىپ, ايدالاعا باياعىنىڭ حان سارايىنداي شيپاجاي سالعانى. بۇل – كوزسىز ەرلىك! ستاقاننىڭ «جەتىسۋى» جالعىز جەتىسۋ جۇرتىنىڭ عانا ماقتانىشى ەمەس... بۇل شيپاجاي ءتۇبى قارادالا دەيتىن ايماقتىڭ اتىن الەمگە جايار الاشتىڭ ءتورى بولادى... بۇيىرسا!.. قارادالا قالىڭ قازاقتىڭ ات باسىن بۇراتىن قازىنالى جەرىنە اينالادى ءالى, – دەپ ەدى.
بۇگىن دە, مىنە, سول اسەكەڭ ايتقان باتالى سوزگە ىشتەي قايتا ورالىپ, الماتىدان الىستا – قارادالانىڭ قارا شاڭىن سۋمەن باسىپ, ەن دالانى يەن توعايعا اينالدىرماقشى بولىپ, اعاش وتىرعىزعان, شيپاجايدىڭ قاسىنان وزىنە جەكە ءۇي سوققان, 250 ورىندىق شيپاجايدىڭ جۇمىسىن جەڭىلدەتۋ ءۇشىن دارىگەرلەر مەن قىزمەتكەرلەرگە ارناپ, جەكە وتباسىلىق ۇلگىدە جاتاقحانا سالعان ۇلكەن ۇيىمداستىرۋشى, ەرەسەن مىنەزدى ەڭبەك ادامىن ويلادىم. اپىر-اي, نەمەرە, شوبەرەلەرىن يىسكەپ, الاتاۋدىڭ سامالىن جۇتىپ, الماتى تورىندەگى كەڭ سارايداي بوز ۇيىندە جانى تىنىم كورىپ, جايباراقات وتىرماي, ەل ىشىندە, قايناعان جۇمىس ورتاسىندا جۇرگەن ستاقان اعامىزدى ويلادىم. قارادالانى ويلادىم.
وسىدان ءبىراز بۇرىن «ستاقان اعامىز جالعىزسىراماسىن دەپ, مەن دە شونجىعا ءۇي سالدىم. قارادالاعا كوشىپ كەلدىم...» دەپ ازىلدەگەن ىزعاربەك بەكتۇرسىنوۆ باۋىرىم ەسكە ءتۇستى. سول ساپار ىزعاربەك ايتقان مىنا ءبىر قىسقا ءسوز جادىمدا جاڭعىرىپ تۇر. «ستاقان اعامىزدىڭ مىنانداي شيپاجاي سالۋى – ءوز الدىنا ءبىر ەرلىك! ەلگە كوشىپ كەلىپ, حالىق ىشىندە ءجۇرۋى – ەكىنشى ەرلىك! قۇداي قۋات بەرسىن اقساقالعا! قارادالانىڭ قارا نارى عوي!» دەپ ەدى.
* * *
«ەلۋ جىلدا – ەل جاڭا, ءجۇز جىلدا – قازان» دەيدى ءبىزدىڭ حالىق...
ەلۋ جىل ىشىندە ەل وزگەردى.
دۇنيە وزگەردى.
قاراجولعا اسفالت ءتۇسىپ, قارا داڭعىلعا اينالدى.
عاسىرلار بويى باتىس پەن شىعىس اراسىن جالعاپ كەلگەن جىبەك جولىنىڭ ءبىر تارماعى – قۇلجانىڭ كۇرەجولى كەڭەيدى.
وزگەرگەن الەممەن بىرگە جىبەك جولى دا وزگەرىپ, تۇلەۋدە.
كۇرەجولعا جاعالاي ارتەزيان قۇدىقتارى ءتۇستى.
ەن جازىقتاعى ىستىق سۋلاردىڭ قاتارى كوبەيۋدە. ءار تامشىسى التىنعا بارا-بار جەر استىنىڭ ەمدىك سۋلارى بەرىسى – وبلىس, ءارىسى رەسپۋبليكا نازارىنا ىلىكتى.
«سۋدىڭ دا سۇراۋى بار» دەگەن ەسكىنىڭ ەستى سوزىنە دەن قويعان جۇرت قارادالانىڭ سۋىن ىسىراپقا جىبەرمەي ەڭبەكتىڭ كوزىنە اينالدىرۋدا.
سونىڭ ءبىر جارقىن كورىنىسى – سوناۋ الپىسىنشى جىلدارى سكۆاجينامەن جەر بەتىنە شىققان «سۇڭقار» اۋىلىنىڭ ەسكى قۇدىعىنا ەرەكشە سيپات بەرگەن, ساحارا توسىنە قانات جايىپ قونا قالعان ءتاجىماحالدى ەلەستەتەر ستاقان بەلعوجاەۆ ەسىمدى نار مىنەزدى قازاقتىڭ قيالىن ارقالاپ, قارادالا توسىندە پايدا بولعان «جەتىسۋ» شيپاجايى!
ءيا...
قارادالاعا قارقاراداي ابىروي اكەلگەن بۇل شيپاجاي ەلدىكتىڭ كورىنىسى, ەڭبەك پەن ەرلىكتىڭ ۇلگىسى ەكەنى داۋسىز.
نۇرلان ورازالين,
اقىن, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى
