گيللس سابريە, «نيۋ-يورك تايمس»
مايكل شۋمان, «نيۋ-يورك تايمس» – شانحۋي, (قىتاي)
قازىر ونىڭ جاسى جەتپىسكە جۋىقتادى, سوندىقتان مۇنداي اۋىر ەڭبەككە شاماسى كەلمەيدى. ونىڭ بالالارى اۋىل شارۋاشىلىعىنا قىزىعۋشىلىق تانىتپاعاندىقتان, قالاعا جۇمىس ىستەۋگە كەتكەن-ءدى. سوندىقتان چجەن ۋاقىتپەن ساناسۋعا ءماجبۇر. ول وزىنە تيەسىلى شاعىن جەر تەلىمىن زاماناۋي تەحنيكالارى بار وزگە فەرمەرلەرگە جالعا بەرەدى. وسىلايشا جىلىنا تاباتىن 500 دوللارى ونىڭ جايلى ءومىر سۇرۋىنە جەتكىلىكتى.
«مەن بالالارىمنىڭ قاسىنا بارىپ تۇرعىم كەلمەيدى. قىتايلاردا جاپىراقتار ءوزىنىڭ تامىرىنا قايتا ورالادى دەگەن ءسوز بار», دەيدى ول. جاستار قالاعا كەتكەندىكتەن, چجەن مىرزا سياقتى باسقا دا شاعىن فەرمەرلەر ناپاقا تابۋ ءۇشىن جەرىن جالعا بەرەدى. عاسىرلارعا سوزىلعان وتباسىلىق شاعىن فەرمالار مەملەكەتتىڭ دامۋىنا ۇلەس قوسىپ كەلدى.
ماو تسزەدۋن باسىمدىق بەرگەن قوجالىقتار 1980 جىلدارى تاراتىلعان سوڭ, فەرمەرلەرگە جەكە ۋچاسكە يەمدەنۋ قۇقىعى بەرىلدى. 1990 جىلداردىڭ ورتاسىندا مەملەكەتتىك ساياساتتا جاسالعان وزگەرىستەر ناتيجەسىندە فەرمەرلەر جەردى ۇلكەن كولەمدە جالعا الا باستادى.
قازىرگى تاڭدا قىتايدىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى سەكتورىندا ءىرى كوممەرتسيالىق فەرمالار باسىمدىق تانىتپاسا دا, سەڭ قوزعالدى.
ءداستۇرلى ءومىر سالتىن مودەرنيزاتسيا باسۋى قايعىلى وقيعا سەكىلدى سانالۋى مۇمكىن. بىراق مۇنداي ترانسفورماتسيا قىتاي مەن الەمدىك ەكونوميكا ءۇشىن وتە ءتيىمدى.
ۇلكەن فەرمالاردىڭ پايداسى مولايا باستادى. فەرمەرلەر تابىسى دا كوبەيدى. ناتيجەسىندە قالاعا اعىلعان ادامدار سانى ارتىپ, Ford اۆتوكولىكتەرىنە, Starbucks-ءتىڭ كاپپۋچينوسى مەن Apple ايفوندارىنا سۇرانىس ودان ءارى ارتا تۇسەدى.
شاعىن فەرمالاردىڭ جويىلۋى 27 جاستاعى چجەن چەنگۋنعا قولايلى. جيىرما جىل بۇرىن ونىڭ اكەسى شاعىن جەر تەلىمىنە ەگىن ەگەتىن. سودان بەرى چجەن مىرزا مەن ونىڭ اتا-اناسى جەرگىلىكتى ۇكىمەتتەن جانە باسقا اۋىل تۇرعىندارىنان 65 گەكتاردان استام جەر تەلىمىن جالعا الدى.
وسى ەڭبەكتىڭ ناتيجەسىندە جۇگەرى مەن ءسابىز بيزنەسى دامىدى. جينالعان جۇگەرىلەر كورشى قويمادا ساقتالادى. كۇزدە ءسابىز جيناۋ كەزىندە شامامەن 10 اۋىلدىڭ جۇزدەن استام تۇرعىنى جۇمىسقا تارتىلادى.
وسىنداي كولەمدەگى جەردىڭ ارقاسىندا چجەن شاعىن فەرمالاردىڭ تۇسىنە كىرىپ شىقپايتىن پايدا, شامامەن 80 000 دوللار تابادى. قارجىنىڭ باسىم بولىگى تاعى دا جەر جالداۋ مەن قۇرال-جابدىق الۋعا جۇمسالادى.
«10 جىلدان كەيىن مەن سياقتى ءىرى فەرمەرلەر كوپ جەردى جالعا الادى», دەدى چجەن مىرزا.
سوڭعى 10 جىلدا 59 جاستاعى چجان Mيانحۋان ءوزىنىڭ فەرماسىنىڭ كولەمىن 10 ەسە ۇلعايتتى. قازىر 12 گەكتار جەرگە جۇگەرى جانە قۇماي جۇگەرى وسىرەدى. ول بۇرىن شاعىن جەر تەلىمىنەن جىلىنا 300 دوللار تاباتىن. بۇل وزىنەن ارتىلمايتىن. ال قازىر شامامەن 9000 دوللار پايدا كورەدى.
قىتايدىڭ اۋىلدىق جەرلەرىندەگى قالىپتاسقان جاعدايلار وتباسىلاردىڭ ءال-اۋقاتىن وزگەرتەتىندىكتەن, ول قوعامدىق تۇسىنىككە كەرى اسەر ەتۋى مۇمكىن.
66 جاستاعى چجان چەنشەن ەكى جىل بۇرىن موتوتسيكل اپاتىنان العان جاراقاتى كەسىرىنەن اۋىل شارۋاشىلىعىمەن اينالىسۋدى توقتاتىپ, وتباسىن اسىراۋ ءۇشىن جەرىن جالعا بەردى. ونىڭ ءۇش بالاسى قالادا جۇمىس ىستەيدى. «ايەلىم ەكەۋمىز قارتايعاندا قالاي ءومىر سۇرەتىنىمىزدى ۋايىمدايمىز. بۇل – جالپى قوعامداعى الاڭداۋشىلىق», دەدى ول.
كەيبىر اۋىلداردا فەرمالار كوبەيىپ, حالىق سانى كۇرت ازايىپ جاتىر. قىتاي حالقىنىڭ كوپ بولعانى سونشالىق, جۇزدەگەن ميلليون ادام اۋىلدىق جەردە قالۋعا ءماجبۇر.
اۋىل حالقىنىڭ سانى ازايعانىمەن, شانحۋي تۇرعىندارى ەلدى مەكەن بۇرىنعىداي قايتا باقۋاتتى بولاتىنىنا سەنىمدى. ء«بارى جاقسى بولادى», دەيدى زەينەتكەر فەرمەر چجەن ناندا.
كەي تۇرعىندار كەدەيشىلىك ءداۋىرىن سيرەك ەسكە الادى. كۇن ۇياسىنا باتىپ, اۋا رايى سالقىنداعاندا 61 جاستاعى ۆان يۋيلين تالاي جىلعى ارەكەتىن قايتالاپ, شانحۋي شەتىندەگى جۇگەرى ەگىستىگىنە قاراي بەت الادى. ءۇش بالاسى قالادا جۇمىس ىستەيتىندىكتەن, كۇندەردىڭ ءبىر كۇنى فەرماسىنان باس تارتۋعا تۋرا كەلەتىنىن جاقسى تۇسىنەدى.
ول اينالاسىن كوزبەن شولىپ تۇرىپ, ء«سىز اۋىل شارۋاشىلىعىنان كوپ اقشا تابا المايسىز» دەپ امالسىز كۇرسىندى.
ماقالانى اۋدارعان ءمادينا جالەلقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»
