ەلباسىنىڭ قازاقستان حالقىنا ءار جولداۋىنا ەل تۇرعىندارى ۇمىتپەن قارايتىندىعى بەلگىلى. ال جاڭا مىندەتتەردى اتقارۋدى جۇكتەيتىن «قازاقستاندىقتاردىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ ءوسۋى: تابىس پەن تۇرمىس ساپاسىن ارتتىرۋ» جولداۋى ارقايسىسى بىرنەشە مىندەتتى جۇزەگە اسىرۋدى تالاپ ەتەتىن ءال-اۋقاتىمىزدىڭ التى قادامىن كورسەتەدى.
بىرىنشىدەن, حالىق تابىسىنىڭ ءوسۋى. تۇرعىنداردىڭ تۇرمىس دەڭگەيى – حالىقتىڭ تابىسى مەن شىعىسىن, ءبىلىمى مەن بىلىكتىلىگىنىڭ دارەجەسىن, تىرشىلىك ارەكەتتەرىنىڭ شارتتارىن جانە قورشاعان ورتانىڭ جاعدايىن تانىتاتىن كۇردەلى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق كاتەگوريا. حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىن ارتتىرۋ دامىعان قوعامنىڭ نەگىزگى ماقساتى بولىپ تابىلادى. حالىق تابىسىنىڭ ءوسۋى قوعامداعى ەكونوميكالىق ءوسىم مەن الەۋمەتتىك تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتە وتىرىپ, حالىقتىڭ ۇزاق, قاۋىپسىز جانە ءال-اۋقاتىنىڭ تابىستى شارتتارىن قۇرادى. ول ءۇشىن «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسىن 2025 جىلعا دەيىن ۇزارتۋ, مونوپولياعا قارسى ۆەدومستۆونىڭ جۇمىسىن رەفورمالاۋ, «قولما-قول اقشاسىز ەكونوميكاعا» بەت بۇرۋ, ساۋدا ساياساتىندا سەلقوستىقتى بولدىرماۋ, اگروونەركاسىپتىك كەشەننىڭ الەۋەتىن تولىق ىسكە اسىرۋ, يننوۆاتسيالىق جانە سەرۆيستىك سەكتورلاردى دامىتۋ, قارجى سەكتورىنىڭ ءرولىن كۇشەيتۋ سەكىلدى مىندەتتەر قويىلدى. دەمەك, حالىق تابىسىنىڭ ءوسۋى وسى مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋ دەڭگەيىن ارتتىرۋ ارقىلى ماڭىزدى بولماق.
ەكىنشىدەن, تۇرمىس ساپاسىن ارتتىرۋ. تۇرمىس ساپاسى – ماعىناسى كەڭ ۇعىم. ول ماتەريالدىق ءال-اۋقاتتىڭ قۇرامداسى بولىپ تابىلاتىن ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيى, ەموتسيالىقتىڭ قۇرامداس بولىگى سانالاتىن ومىرگە دەگەن كوزقاراس جانە ۋاقىتشا قالىپتاساتىن ءومىردىڭ بولاشاق قۇبىلىستارىنىڭ جيىنتىعى. اتالعان قۇرامداستاردىڭ ءاربىرى ادامزات ءۇشىن ماڭىزدى. ءومىر دەڭگەيى ادامنىڭ ماتەريالدىق جاعدايى, الەۋمەتتىك مارتەبەسى مەن قۇزىرەتتىلىك دەڭگەيىن كورسەتەدى. ومىرگە كوزقاراس ادامنىڭ جەكە باسى مەن قورشاعان ورتاعا ەموتسيالىق قاتىناسىمەن تىعىز بايلانىستى. بۇل قۇبىلىستاردىڭ تولىققاندى قالىپتاسۋى ادامنىڭ ومىرلىك بولاشاعىن جۇزەگە اسىرۋعا كومەكتەسەدى. جولداۋدا تۇرمىس ساپاسىن ارتتىرۋ ءۇشىن ءبىلىم, عىلىم, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالالارىنا بارلىق كوزدەردەن جۇمسالاتىن قاراجاتتى ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 10 پايىزىنا دەيىن جەتكىزۋ, مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن تۇبەگەيلى جاقسارتۋ, ءبىلىم ساپاسىن باعالاۋ جۇيەسىن حالىقارالىق ستاندارتتارعا نەگىزدەۋ, «پەداگوگ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭ قابىلداۋ, مەديتسينالىق قىزمەت ساپاسىن ارتتىرۋ, وڭىرلىك دەڭگەيدە بۇقارالىق سپورت پەن دەنە شىنىقتىرۋدىڭ قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋ سەكىلدى مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋ ماسەلەلەرى تالداندى.
ۇشىنشىدەن, ءومىر سۇرۋگە جايلى ورتا قالىپتاستىرۋ. ءومىر سۇرۋگە جايلى ورتا قالىپتاستىرۋ – قازىرگى قوعامنىڭ زاماناۋي ەكونوميكالىق ۇلگىسىنىڭ كورىنىسى. سوندىقتان ءاربىر ازامات تۇتىنۋ, قارىم-قاتىناس جاساۋ مەن ءومىر ءسۇرۋدىڭ جايلىلىعىن جاساۋعا ۇمتىلادى. قورشاعان ورتانىڭ جايلىلىعى ەڭ الدىمەن تىرشىلىك ارەكەتىنىڭ قاۋىپسىزدىگىمەن بايلانىستى. مەملەكەتتىك ساياسات ادام ومىرىنە قولايلى جانە مۇقتاجدىقتاردىڭ ورنىن تولىقتىرۋعا باعىتتالعان سايىن قوعام سەرپىندى تۇردە داميدى. كوپتەگەن ساراپشىلار دا دۇرىس ايتادى, جايلى ورتا قالىپتاستىرعان سايىن ءبىز ەكونوميكانى دا ءتيىمدى باسقارا الامىز. بۇل ءۇشىن, جولداۋدا ايتىلعانداي, ساپالى ءارى قولجەتىمدى تۇرعىن ءۇي, ەلىمىزدىڭ اۋماقتىق دامۋىنا جاڭا تاسىلدەر ەنگىزۋ, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ جۇمىسىنا تەرەڭ جانە ساپالى وزگەرىستەر ەنگىزۋ, سوت جۇيەسىن ودان ءارى جاڭعىرتۋ ماڭىزدى.
تورتىنشىدەن, ازاماتتار سۇرانىسىنا بەيىمدەلگەن مەملەكەتتىك اپپارات. مەملەكەتتىك باسقارۋ مەن ساياساتتىڭ بيۋروكراتيالىق ۇلگىسىنەن باس تارتۋ جانە مەملەكەتتىك ىستەردى زامان تالابىنا ساي جاڭا پاراديگمالار بويىنشا جۇمىس جۇرگىزۋدىڭ دە ماڭىزى زور. بۇگىندە قازىرگى زاماننىڭ جاڭا قۇندىلىقتارى مەن جاھاندىق سىن-تەگەۋرىندەرىنە جاۋاپ بەرۋگە باعىتتالعان تۇجىرىمدامالار عانا ازاماتتار سۇرانىسىنا بەيىمدەلەدى. سونىمەن قاتار ازاماتتار سۇرانىسىنا بەيىمدەلگەن مەملەكەتتىك اپپارات ازاماتتىق قوعامنىڭ دامۋىنداعى ماڭىزدى قادام بولماق. سوندىقتان ەلباسى مەملەكەتتىك اپپاراتتى وزگەرتۋدىڭ مىندەتتەرىن ۇسىنادى: مەملەكەتتىك ورگاندار قىزمەتىنىڭ تيىمدىلىگىن تۇبەگەيلى ارتتىرۋ, ءاربىر تەڭگەنىڭ قايتارىمىنىڭ مول بولۋىنا قول جەتكىزۋ, سىبايلاس جەمقورلىقپەن بەلسەندى كۇرەستى جالعاستىرۋ, ۇكىمەت پەن بارلىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جۇمىسىندا فورماليزم مەن بيۋروكراتيانى ازايتۋ, رەفورمالاردىڭ جۇرگىزىلۋىنە باقىلاۋ مەحانيزمدەرىن كۇشەيتۋ.
بەسىنشىدەن, ءتيىمدى سىرتقى ساياسات. شىندىعىندا ءتيىمدى سىرتقى ساياسات – ەلدەگى رەفورمالار مەن وزگەرىستەردى ءساتتى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ماڭىزدى شارتى. ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العان كۇننەن باستاپ ۇلكەن جولداردان ءوتتى. ەلىمىزدىڭ كوپۆەكتورلى سىرتقى ساياساتى ەگەمەندىگىمىز بەن مەملەكەتتىلىگىمىزدى نىعايتۋعا, حالىقارالىق قاتىناستار جۇيەسىنە ەنۋگە مۇمكىندىك بەردى. قازاقستاننىڭ حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ تولىققاندى مۇشەسى بولۋىن قامتاماسىز ەتتى. ەلباسى ەلىمىزدىڭ بەيبىتسۇيگىش باعىتى مەن وسى سالاداعى ناقتى ايقىندالعان قاعيداتتارى ءوزىن ءوزى تولىق اقتاپ وتىرعانىن باياندادى. رەسەي فەدەراتسياسىمەن قارىم-قاتىناس, ورتالىق ازيا وڭىرىندەگى ىقپالداستىق, قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسى جانە امەريكا قۇراما شتاتتارىمەن ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك, ەۋروپالىق وداقپەن قارقىندى ىنتىماقتاستىق سىندى مەملەكەتارالىق بايلانىستاردى ەرەكشە اتاپ ءوتتى.
التىنشىدان, ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ ەلىمىزدەگى وزگەرىستەر ۇدەرىسىنە اتسالىسۋى. الەمدىك تاجىريبە كورسەتىپ وتىرعانداي, ەلدەگى وزگەرىستەر ۇدەرىستەرىنە ازاماتتاردىڭ قاتىسۋى ەلدىڭ جاھاندىق سىن-تەگەۋرىندەرگە ساي جاڭعىرۋىن جەتىلدىرۋگە سەپتىگىن تيگىزەدى. سوندىقتان مەملەكەت باسشىسى ەلىمىزدە جۇرگىزىلىپ جاتقان رەفورمالاردىڭ ءمانى جانە ونىڭ ەلدى وركەندەتۋ جولىنداعى ماڭىزدىلىعىن جەتە ءتۇسىنۋ قاجەتتىلىگى جونىندە ايتادى. رەفورمالاردى تابىستى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن قوعام مۇشەلەرىنىڭ ورتاق ماقساتقا جۇمىلۋىن ۇندەيدى. جاستاردىڭ بارلىق ساناتىن قولداۋعا ارنالعان شارالار پلاتفورماسىن قالىپتاستىرۋ كەرەكتىگىن ايتا كەلە, كەلەسى جىلدى جاستار جىلى دەپ جاريالاۋدى ۇسىندى. اۋىلدىق جەرلەردىڭ الەۋمەتتىك ورتاسىن جاڭعىرتۋعا ارنايى «اۋىل – ەل بەسىگى» جوباسىن ىسكە قوسۋ ارقىلى وڭىرلەردەگى ەڭبەككە قاتىستى يدەولوگيانى ىلگەرىلەتۋ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى. «سارباز» بالالار-جاسوسپىرىمدەر بىرلەستىگىن قۇرۋ ناتيجەسىندە مەكتەپتەردە اسكەري-پاتريوتتىق تاربيەنىڭ ءرولى كۇشەيەتىندىگىن ءتۇسىندىردى.
جولداۋدا باياندالعان ءال-اۋقات ءوسۋىنىڭ التى باعىتى تابىس پەن تۇرمىس ساپاسىن ارتتىرۋ ارقىلى ەل تۇرعىندارىنىڭ ءال-اۋقاتى ءوسىمىنىڭ كەپىلى بولادى جانە وسى قۇجاتتىڭ نەگىزگى مىندەتىن كورسەتەدى. ەلباسى قازاقستاننىڭ باعىندىراتىن بيىكتەرىنىڭ ءالى الدا ەكەندىگىن ايتا كەلە, وسى جولدا حالىق سەنىمى رۋحىمىزدى جىگەرلەندىرىپ, بويىمىزعا كۇش-قايرات دارىتىپ, وسى سەنىمدى اقتاۋ مۇراتىن بەلگىلەيدى.
مۇرات ناسيموۆ,
ساياسي عىلىمدار كانديداتى, قاۋىمداستىرىلعان پروفەسسور
قىزىلوردا
