جيىندى حاتشىلىق باسشىسى, قازاقستان پارلامەنتى سەناتىنىڭ توراعاسى قاسىم-جومارت توقاەۆ اشىپ, شارتاراپتان كەلگەن قوناقتارعا VI سەزدىڭ جۇمىسىن دايىنداۋعا بەلسەندى قاتىسقاندارى ءۇشىن, سونداي-اق قازاقستانداعى دىنارالىق فورۋمنىڭ يدەيالارى مەن باستامالارىن ءوز ەلدەرىندە ىلگەرىلەتە وتىرىپ, ۇدايى قولداۋ كورسەتىپ وتىراتىندىعى ءۇشىن العىس ءبىلدىردى.
ق.توقاەۆ ءدىن ادامزات تاريحىنىڭ قاي كەزەڭىندە دە ساياسات پەن حالىقارالىق قاتىناستاردىڭ اجىراماس بولىگى بولىپ قالا بەرەتىنىن اتاپ ءوتتى.
– بۇگىندە XXI عاسىردا ورىن الىپ وتىرعان كەڭ اۋقىمدى ماتەريالدىق, عىلىمي-تەحنيكالىق, زياتكەرلىك مۇمكىندىكتەرگە قاراماستان, رۋحاني دامۋ ماسەلەسى ساياسي, ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك جانە مادەني ءومىردىڭ بارلىق سالاسىندا ماڭىزدى ورىنعا يە بولىپ وتىر. سوڭعى ۋاقىتتا الەمدەگى گەوساياسي جانە گەوەكونوميكالىق جاعداي تۇبەگەيلى وزگەرىستەرگە ۇشىرادى. بۇل وزگەرىستەردىڭ ناتيجەسىندە الەۋمەتتىك تەڭسىزدىك, ەتنوسارالىق جانە دىنارالىق توزبەۋشىلىك سياقتى وتكىر ماسەلەلەر ۋشىعا ءتۇستى. ءتۇرلى ءدىني سەنىمدەردى ءبىر-بىرىنە قارسى قويۋدىڭ جانە «قۇداي جولىنداعى ىزدەنىستى» قالقان ەتىپ, تەرىس ارەكەتتەر جاساۋدىڭ سالدارىنان شيەلەنىستەر مەن اشىق قاقتىعىستاردىڭ جاڭا وشاقتارى پايدا بولۋدا, – دەپ اتاپ ءوتتى ق.توقاەۆ. ونىڭ پىكىرىنشە, جالعان ۇرانداردى جەلەۋ ەتكەن جاساندى ءدىني قۇندىلىقتار تەرروردى ناسيحاتتاۋشىلاردىڭ قىرىپ-جويۋ قارۋىنا اينالدى. مادەني جانە ءدىني ەرەكشەلىكتەردى بۇرمالاپ, الەۋمەتتىك جاعدايى تومەن تۇرعىنداردىڭ شالا ساۋاتتىلىعىن ءوز مۇددەلەرىنە ساي پايدالاناتىن جىكشىل توپتار ءوز جاقتاۋشىلارىن كوزسىز تابىنۋعا ماجبۇرلەپ وتىر.
ق.توقاەۆ سونىمەن قاتار اۋديتوريانىڭ نازارىن اۋداراتىن جاڭالىق ىزدەگەن بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى قوعامداعى وزگە ءدىن وكىلدەرىنە توزبەۋشىلىك پەن جەككورۋشىلىكتى كەڭىنەن تاراتۋعا ايتارلىقتاي ىقپال ەتتى, دەپ اتاپ ءوتتى.
حاتشىلىق باسشىسىنىڭ پىكىرىنشە, قىرىپ-جويۋدى ەمەس, جاسامپازدىقتى العا تارتاتىن رۋحاني كوشباسشىلاردىڭ ءرولى اسا ماڭىزدى, ولار ءدىننىڭ شىنايى بەت-بەينەسىن ايقىنداپ كورسەتە الادى. كەز كەلگەن ازاماتتىق قوعامنىڭ تولەرانتتىلىعى مەن بەرىكتىگىن ءدىني سەنىمنىڭ تۇپكى ءمانىن اشا تۇسەتىن رۋحاني جانە ادامي اعارتۋ ءىسى عانا نىعايتادى.
– قازىرگى زامانعى الەمنىڭ دامۋ قارقىنى جەر بەتىندە بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمدى ساقتاۋ ءۇشىن ءدىن جەتەكشىلەرىنىڭ بىرلەسكەن كۇش-جىگەرىن جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋدى قاجەت ەتىپ وتىرعانىن مويىنداۋعا ءتيىسپىز. وسىنداي كۇردەلى جاعدايلاردا الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ جانە ونى جاقتاۋشىلاردىڭ ديالوگى مەن كەلىسىمىن ودان ءارى ىلگەرىلەتۋ جەر بەتىندەگى ۇزاقمەرزىمدى تۇراقتىلىقتىڭ ماڭىزدى بولىگى بولىپ تابىلادى. بۇل ورايدا تەڭ قۇقىلى ديالوگ الاڭى بولىپ تابىلاتىن الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ سەزى ءوزىنىڭ ماڭىزدىلىعى مەن قۇندىلىعىن كورسەتىپ وتىر, – دەدى ق.توقاەۆ.
توقاەۆ ءوز بايانداماسىندا بۇگىنگە دەيىن استانادا بەس سەزد وتكەنىن, ۋاقىت وتكەن سايىن سەزگە قاتىسۋشىلار مەن مارتەبەلى قوناقتاردىڭ اۋقىمى ۇلعايا تۇسكەنىن اتاپ كورسەتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, جاھاندىق ۇنقاتىسۋ اياسىندا شوعىرلانىپ وتىرعان ادامدار مەن ەلدەر سانىنىڭ كۇن ساناپ كوبەيۋى – وسىنىڭ ايقىن دالەلى. ەتنوسارالىق جانە قوعامدىق كەلىسىمنىڭ بىرەگەي ۇلگىسىن كورسەتىپ وتىرعان ەل رەتىندە قازاقستاننىڭ حالىقارالىق شيەلەنىستەردى شەشۋگە, تولەرانتتىلىق پەن ءوزارا تۇسىنىستىك قاعيداتتارىن نىعايتۋدىڭ جولدارىن بىرلەسىپ ىزدەۋگە الاڭ ۇسىنۋى زاڭدى قۇبىلىس. تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا قازاقستاندا بىرقاتار ءىرى رەفورمالار جۇرگىزىلدى, ولار ەلىمىزدىڭ جوعارى ەكونوميكالىق وسىمگە, الەۋمەتتىك تۇراقتىلىققا جانە دەموكراتيالىق دامۋعا قول جەتكىزۋىنە ىقپال ەتتى.
ەلباسىنىڭ كورەگەن جانە پاراساتتى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا ەلىمىز الەمنىڭ قارقىندى دامىعان 50 ەلىنىڭ قاتارىنا كىرۋ ماقساتى جولىندا كوپتەگەن تابىسقا جەتتى.
– بۇگىندە قازاقستان ەۆوليۋتسيالىق دامۋدىڭ جاڭا تولقىنى – يدەولوگيالىق وزگەرىستەردى باستان وتكەرۋدە. مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسىمەن «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىندا نەگىزى قالانعان قوعامدىق سانانى جاڭعىرتۋ يدەياسى وزىق ەلدەردىڭ قاتارىنا كىرۋ جونىندەگى مىندەتتى ىسكە اسىرۋدىڭ كەلەسى ساتىسى بولىپ تابىلادى.
پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «وزىمدىكى عانا تاڭسىق, وزگەنىكى – قاڭسىق» دەپ كەرى تارتپاي, اشىق بولۋ, باسقالاردىڭ ەڭ وزىق جەتىستىكتەرىن قابىلداي ءبىلۋ قاجەت» دەگەن عيبراتتى سوزدەرى رۋحاني جاڭعىرۋدىڭ باستى ارقاۋى بولىپ تابىلادى. وزىق تاجىريبەلەردى زەردەلەۋ جانە قولدانۋ ۇلتتىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىنىڭ نەگىزگى شارتى بولىپ وتىرعان جاھاندانۋ داۋىرىندە قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ جالپى قوعاممەن قاتار جەكە ادامعا قاراتا ايتقان جولداۋى ونىڭ الەمدىك ترەندتەردى ءدال باعالاي بىلەتىن ساياسي كورەگەندىگىن جانە ناعىز كوشباسشىعا ءتان قاسيەتتەرىن كورسەتەدى, – دەي كەلە ق.توقاەۆ, – بۇل ۇندەۋ ۋاقىت تالاپتارىنا ساي كەلەدى ءارى الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارى سەزىنىڭ يدەيالارىمەن جانە ماقساتتارىمەن ۇيلەسىم تابادى, – دەپ ءسوزىن تۇيىندەدى.
بۇدان سوڭ ءسوز بەرىلگەن «سومايا بحاراتيا سانسكريتي پيتام» ءۇندى مادەنيەتى وقىتۋشىلارىن دايارلاۋ ينستيتۋتىنىڭ ء(ۇندىستان) ديرەكتورى كالا دحاناندجەي اچاريا ءوزىنىڭ سوزىندە نۇرسۇلتان نازارباەۆ مىرزانىڭ يدەيالارىن ىلگەرىلەتۋگە بار كۇش-جىگەرىمىزدى ايامايمىز دەدى. ال قاسيەتتى تاقتىڭ دىنارالىق ۇنقاتىسۋ جونىندەگى پاپا كەڭەسىنىڭ يسلام جونىندەگى بيۋروسىنىڭ باسشىسى, مونسەنور (ۆاتيكان قالاسى) حالەد اكاشە قابىلداۋشى تاراپ
– قازاقستانعا جۇرەكجاردى ىقىلاس پەيىلىن ءبىلدىردى:
– جەكەلەگەن ۇستانىمدارىمىزعا قاراماستان ءبىزدىڭ تۇتاستىعىمىز بەن بىرلىگىمىزدى قامتيتىن مۇددەلەردى, كوزقاراستاردى ءبىر-بىرىمىزبەن بولىسۋگە ءتيىسپىز. ءبىز قاۋىپسىزدىك ماسەلەسىندە بولسىن, ازاماتتىق ۇستانىمدارىمىزدى بولسىن, كيىم ماسەلەسىندە بولسىن ورتاق كوزقاراس قالىپتاسپاعان ونجىلدىقتاردى ارتقا تاستاپ كەلەمىز. ال الەم قاۋىپسىزدىككە مۇقتاج بولىپ تۇر. دەمەك ءبىز قانداي دا ءبىر قاۋىپسىزدىك سالاسىنا ارالاسا الاتىن, شەشىم قابىلداي بىلەتىن قۇرىلىمعا اينالۋعا ءتيىسپىز. ءار ەلدىڭ قاۋىپسىزدىك سالاسىنا ۇلەس قوسۋعا بولاتىن رەسۋرسى بولعانىمەن قازاقستاننىڭ ۇلگىسى بارلىعىنان وزىق تۇر, – دەدى حالەد اكاشە.
يران يسلام رەسپۋبليكاسى مادەني جانە يسلامدىق بايلانىستار ۇيىمىنىڭ ءدىني كەلىسىم ورتالىعىنىڭ توراعاسى, دوكتور موحامماد مەحدي تاسحيري يران باسشىلىعى اتىنان العىسىن ءبىلدىردى. الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارى سەزىنىڭ الەمدەگى مەملەكەتتەر, مادەنيەتتەر مەن وركەنيەتتەردىڭ بىرىگۋىنە قوسقان ۇلەسىن جوعارى باعالادى.
جيىن بارىسىندا ءسوز العان حاتشىلىق مۇشەلەرىنىڭ بارلىعىنىڭ ءسوزى ءبىر ارنادا توعىستى, ءبىر جىلعامەن قۇيىلدى. ول – الەمدەگى بەيبىتشىلىكتى قالىپتاستىرۋدا ادامزاتتىڭ ءرولىن ارتتىرۋ, قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ ۇسىنىستارى مەن باستامالارىنىڭ اياسىندا ءدىن جولىنداعى ىمىرالاستىقتى ساقتاۋ. مىسالى, رەسەيدىڭ دىنارالىق كەڭەسىنىڭ اتقارۋشى حاتشىسى, ماسكەۋ پاتريارحاتى دىنارالىق قاتىناستار جونىندەگى سىرتقى شىركەۋلىك قاتىناستار ءبولىمىنىڭ باسشىسى, مارتەبەلى ءدىن قىزمەتشىسى دميتري سافونوۆ قازاقستان الاڭى وتە ماڭىزدى ەكەندىگىن ايتا كەلە, سەزدىڭ ورگاندارىن مۇقيات قاداعالاپ وتىراتىندارىن ايتتى, ديالوگتىڭ تەرەڭدىگى, دىنارالىق ديالوگقا جاسالعان جاعدايلار تۇرعىسىنان, اۋقىمدى جانە ماڭىزدى فورۋم جوق دەپ اتاپ ءوتتى.
مىنە, وسىنداي سوزدەر يسلام, حريستيان, يۋدايزم, بۋدديزم, داوسيزم جانە بىرقاتار حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى تاراپىنان ايتىلدى. ەڭ باستىسى, الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارى سەزىنىڭ وتكەن جىلدارداعى جەتىستىكتەرى جىپكە تىزگەندەي باياندالدى.
حاتشىلىق مۇشەلەرى وزدەرىنىڭ جۇرەكجاردى پىكىرلەرىن ايتا كەلە, الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارى VI سەزىنىڭ سەكتسيالىق وتىرىستارىنىڭ مودەراتورلارى مەن بايانداماشىلارىن بەكىتىپ الدى. سونىمەن قاتار قاتىسۋشىلار الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارى VI سەزىنە قاتىسۋشىلاردىڭ قورىتىندى قۇجاتىنىڭ (دەكلاراتسيا) جوباسىن ماقۇلدادى.
سونداي-اق قاتىسۋشىلار سەزد حاتشىلىعىنىڭ حVIII وتىرىسى وتكىزىلەتىن كۇن مەن ورىندى بەكىتىپ, ۇيىمداستىرۋ جۇمىستارىن پىسىقتادى.
سەرىك ابدىبەك,
«ەگەمەن قازاقستان»
