ۇكىمەت تاراپىنان 2012-2018 جىلدارعا ارنالعان قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا مۇگەدەكتەردىڭ قۇقىقتارىن قامتاماسىز ەتۋ جانە ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن ارتتىرۋ جونىندەگى ءىس-شارالار جوسپارى ازىرلەنگەن-ءدى. ونىڭ ىشىندە, «مۇگەدەكتەرگە كەدەرگىسىز ورتا قۇرۋ جونىندەگى شارالاردى ستراتەگيالىق جوسپارلارعا ەنگىزۋ» جانە مۇگەدەكتەردى ءومىردىڭ بارلىق سالالارىندا قىزمەتتەر مەن قىزمەتتەرگە قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرىن شەشۋگە بايلانىستى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە مۇگەدەكتەردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» شارالار بار.
اتالعان ماسەلەلەر مۇگەدەكتەردىڭ قۇقىقتارىن ىسكە اسىرۋعا, ولارعا وبەكتىلەر مەن قىزمەتتەرگە كەدەرگىسىز قول جەتكىزۋدى قامتاماسىز ەتۋگە, ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىن كوتەرۋگە جانە مۇگەدەكتەردىڭ قوعامدا بىرىگۋىنە مۇمكىندىك بەرەدى.
قازىرگى تاڭدا, مۇگەدەكتىكتىڭ ءارتۇرلى كاتەگوريالارى بار ادامدار ءۇشىن مەملەكەتتىك دەڭگەيدە كەدەرگىسىز ورتانى قۇرۋ بويىنشا مىندەتتەمەلەردى ورىنداۋ مونيتورينگىنىڭ ءتيىمدى مەحانيزمى ءالى كۇنگە دەيىن جەتىلدىرىلمەگەن, وكىنىشكە وراي, قولدانىلمايدى.سول سەبەپتەن, ينفراقۇرىلىم وبەكتىلەرى كوپ جاعدايدا مۇگەدەكتەردىڭ پروبلەمالارىن ەسەپكە المايدى.
مەملەكەت مۇگەدەكتەر مەن باسقا دا الەۋمەتتىك تۇرعىدان وسال ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىنا قاتىستى زامان تالابىنا ساي جاڭا زاڭداردى جاساپ, ەنگىزۋ كەرەك.
سوندىقتان, وسى ەرەجەلەر جۇزەگە اسىرىلۋى ءۇشىن ەرىكتى تۇردە ءتۇسىندىرىلۋى جانە قابىلدانعان زاڭنامالار بۇزىلعان جاعدايدا جازاسىز قالماۋ كەرەك.
قوعام مۇگەدەكتەرگە قولايلى جاعداي جاساي الماسا, ولاردىڭ كۇندەلىكتى ومىرىندە كەزدەسەتىن قيىندىقتاردىڭ شەشىمى تابىلمايدى. مىسالى, مۇگەدەكتەر ارباسىندا وتىرعان ادام وڭالتۋ ورتالىعىنا ءتيىستى تروتۋارمەن, ارنايى كولىكپەن جەتۋ كەرەك. بىراق, پاندۋس تىك نەمەسە مۇلدەم جوق بولسا, ارنايى ليفتىلەر بولماسا مۇگەدەك ادامعا قولايسىزدىق تۋادى. ال, الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىم وبەكتىلەرىندە كۇندەلىكتى, ەركىن قوزعالۋ ءۇشىن زاعيپ جانداردىڭ قورشاعان ورتاداعى قوعامدىق كولىكتەردى قولدانۋ تۋرالى تۇسىنىگى بولۋ كەرەك. بوگەتسىز ورتا – بۇل فيزيكالىق, سەنسورلىق جانە اقىل-ويى كەمىستىگى بار مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جانداردىڭ قورشاعان ورتا ەلەمەنتتەرىن ەركىن قولدانۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ورتا.
جالپىلاي ايتقاندا, بوگەتسىز ورتا دەگەنىمىز وڭاي ءارى قاۋىپسىز ورتانى جالپىعا بىردەي قامتاماسىز ەتەتىن ايماق. ادامداردىڭ مۇمكىندىگىن شەكتەيتىن ول فيزيكالىق جەتىسپەۋشىلىك ەمەس, قورشاعان ورتا جانە ونىڭ ىڭعايسىزدىعى, سونداي-اق, قوعامنىڭ ولارعا دەگەن قارىم قاتىناسى بولىپ تابىلادى.
بۇل مۇگەدەكتىكتىڭ الەۋمەتتىك ۇلگىسى بويىنشا «مۇگەدەكتىك» ۇعىمىنىڭ قازىرگى زامانعى تۇسىنىگى. وسىلايشا, الەۋمەتتىك مودەل مۇمكىندىكتى شەكتەيتىن سەبەپتەردىڭ ايقىن بەينەسىن كورسەتەدى, سونداي-اق نەگىزىنەن مۇگەدەكتەردى قوعامنان وقشاۋلايتىن كەدەرگىلەردى انىقتاۋعا جانە ولاردىڭ قوعامنىڭ تولىق مۇشەسى بولۋىنا جول بەرمەۋگە جانە ماسەلەنى قالاي شەشۋ كەرەكتىگىنە جاۋاپ بەرەدى.
ەلۆيرا سەرىكقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى
