كاسىپكەرلەر قۇقى قورعالىپ, جەمقورلىق اۋىزدىقتالۋدا

تاۋەلسىزدىگىنە جيىرما جىل تولعان قازاقستاننىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى زاڭناماسى بۇگىنگى تاڭدا ەڭ تيىمدىلەردىڭ ءبىرى بولىپ تانىلۋدا. قوعامدىق قاۋىپتى دەرت – جەمقورلىقپەن كۇ­رەس­تىڭ قارقىنىن ارتتىرۋ, ءاسى­رەسە بيزنەسكە نەعۇرلىم قولاي­لى احۋال جاساۋ ءوز ناتيجەسىن بەرۋدە. الماتى قالاسى بويىنشا ەكونوميكالىق قىلمىسقا جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇ­رەس دەپارتامەنتى مەملەكەت باس­شىسىنىڭ كاسىپكەرلەردىڭ قىز­مەتىنە مەملەكەتتىك ورگان­دار­دىڭ نەگىزسىز ارالاسۋىنا توس­قاۋىل قويۋ باعىتىنداعى تاپسىرماسىن دايەكتىلىكپەن جۇزەگە اسىرۋدا. قارجى پوليتسياسىنىڭ ال­ماتى قالالىق دەپارتامەنتى قىز­مەتكەرلەرى بيىلعى جىلدىڭ ون ايىندا شاعىن جانە ورتا بيزنەس وكىلدەرىنىڭ ىسىنە كەدەرگى كەلتىرىپ, زاڭسىز قولسۇعۋشىلىقتىڭ ون بەس فاكتىسىن انىقتادى. ونىڭ ىشىندە سەگىزى – كۇش قولدانىپ اقشا تالاپ ەتۋ بولسا, قالعان جەتى قىلمىس – قىزمەتتىك وكىلەت­تى­گىن پايدالانا وتىرىپ, الاياقتىق جولمەن كاسىپكەرلەر قاراجاتىن يەمدەنگەن شەنەۋنىكتەرگە قا­تىس­تى بولىپ وتىر. سونىمەن قاتار, ەسەپتىك كەزەڭدە 63 جەمقورلىق قىلمىسى انىقتالدى, ولاردىڭ اراسىندا لاۋازىمدىلارعا قا­تىس­تى قىلمىستار دا از ەمەس. الماتى قالاسى بويىنشا ەكونوميكالىق قىلمىسقا جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى, قارجى پوليتسياسى پولكوۆنيگى ماقسات دۇيسەنوۆتىڭ پىكىرىنشە, كاسىپكەرلەردىڭ زاڭدى مۇددەسىن قورعاۋ جانە ونى قولداۋ ەڭ باس­تى مىندەت. ءسوز رەتى كەلگەندە اتاپ ايتارلىعى, قارجى پوليتسياسى بۇگىنگى تاڭدا كاسىپكەرلىك سۋبەك­تىلەردى تەكسەرۋگە تىيىم سالۋ رەجيمى جاعدايىندا جۇمىس ىستەيدى. سوندىقتان دا ولار تەك قالا تۇرعىندارىنىڭ دەنساۋلىعىنا زيان كەلتىرىپ, زالالىن تيگىزەتىن ءدارى-دارمەكتەر مەن ازىق-ت ۇلىك تاعامدارىنىڭ زاڭسىز اينالى­مى­نا عانا قاتىستى ىستەرمەن اي­نالىسا الادى. كوپشىلىككە بەلگىلى, جەمقورلىق قىلمىستاردىڭ جا­سىرىن سيپاتتا بولۋى كوپ­تە­گەن قيىندىقتار مەن كۇردەلىل­ىك­تەر تۋدىرۋدا. تاعى ءبىر تاڭعا­لار­لىق جاعداي, كاسىپكەرلەردىڭ با­سىم كوپشىلىگى وزدەرىنىڭ قىزمەتى­نە قاتىستى تۇيتكىلدەردى بول­دىر­ماۋ ماقساتىندا لاۋازىم يەلەرىنە, شەنەۋنىكتەرگە «پارا» بەرۋدى ءالى كۇنگە دەيىن جالعاس­تىرىپ كەلەدى. قىنجىلارلىعى, ولار وزدەرى­نەن پارا الۋشىلار ونىڭ ءمول­شەرىن تىم كوبەيتىپ جىبەرگەندە نەمەسە پارانى الىپ, ۋادە بەرگەن ءىسىن ورىنداماعاندا عانا قۇ­قىق قورعاۋ ورگاندارىنا شاعىم جولداپ, ارىزدانادى. قىلمىس­تىق ىستەر مەن تەرگەۋگە دەيىنگى ماتەريالدار, مىنە وسىنى دالەل­دەيدى. قارجى پوليتسياسى الما­تى قالالىق دەپارتامەنتىنىڭ باس­شىسى ماقسات كەرىمباي ۇلى بۇل «ارەكەتتىڭ», ياعني ولاردىڭ زاڭ­دى اينالىپ ءوتۋى, كاسىپ­كەر­لەردى ءۇل­كەن قاتەلىككە ۇرىن­دى­راتىن­دى­عىن اتاپ ايتادى. شىن مانىسىندە دە, مۇنداي سالماقتى تۇجىرىم­نىڭ وزىندىك سەبەپتەرى دە بار, ويتكەنى قارجى پوليتسيا­سىندا جەم­قورلىق جانە دە باسقا قىل­مىستاردى اۋىزدىقتاۋدىڭ ءتيىم­دى تاسىلدەرى كەڭىنەن قاراستىرىلعان. ماسەلەن, سونىڭ ءبىرى – سەنىم تەلەفونى ەكەندىگى ءسوزسىز. – قارجى پوليتسياسى دەپارتامەنتىندە «144» ءنومىرلى سەنىم تەلەفونى تاۋلىك بويى جۇمىس ىستەيدى. مىنە, وسى بايلانىس قۇ­رالى ارقىلى «جەمقورلىق» سي­پاتتاعى قىلمىستىق دەرەكتەر شۇعىل تۇردە حابارلانسا, ونىڭ ءىزىن سۋىتپاي اشۋ تەرگەۋشىلەر ءۇشىن دە ۇلكەن كومەك بولار ەدى. جاسىراتىنى جوق, ەلىمىزدىڭ قۇ­قىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ بار­لى­عىنا بىردەي جانە ەڭ باستى قا­جەتتىلىك – بۇل كوپشىلىكتىڭ, كاسىپ­كەرلەردىڭ سەنىمى ەكەندىگىن اتاپ ايتقىم كەلەدى. پاراقور­لارمەن قاتار, ولارعا پارا بەرۋشىلەر دە زاڭدى تۇردە جازاعا تارتىلاتىنىن ەسكەرۋ قاجەت. قازىر دەپارتامەنتتە وتە قاۋىپتى ەكونوميكالىق قىلمىس­تار­دى انىقتاۋ باعىتىنداعى جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. ال, ەندى بيىلعى جىلى قالا بويىنشا انىقتالعان 800-دەي قىلمىستىڭ جارتىسىنا جۋىعى اۋىر جانە اسا اۋىر قىلمىس بولىپ تابىلا­دى. ەڭ باستىسى, قارجى پولي­تسياسى ورگاندارى قاداعالاۋ ور­گان­دارى تاراپىنان جەكە كاسىپ­كەر­لىك قىزمەتىنە جۇرگىزىلەتىن نەگىزسىز تەكسەرۋلەر مەن زاڭسىز قول سۇعۋشىلىقتى جويۋعا جانە ولاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋعا باعىتتالعان ءىس-شارالارعا باستى نازار اۋدارۋدا, – دەيدى ماقسات دۇيسەنوۆ ءوز ويىن ورتاعا سالىپ. شىن مانىسىندە دە, سالا جەتەكشىسى ايتسا ايتقانداي, سوڭعى ۋاقىتتا لاۋازىمدىلار اراسىندا قانداي جولمەن بولسا دا قالتا تولتىرۋدىڭ جولىنا تۇسۋشىلەر قاتارى ازايار ەمەس. الماتى قالا­سىندا مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ سالاسىندا بيىلعى جىلدىڭ ءوت­كەن ون ايىنىڭ وزىندە 23 قىل­مىس­تىڭ انىقتالۋى سونىڭ ايقىن كەپىلى. ماسەلەن, الماتى قالاسى اكىمدىگىنىڭ قۇرىلىس باسقارما­سى­نىڭ ءبولىم باستىعى 70 مىڭ اقش دوللارى كولەمىندە پارا الۋ ۇستىندە قۇرىقتالدى. ول «جول كارتاسى» باعدار­لا­ما­سى اياسىندا ورتا مەكتەپكە كۇر­دەلى جوندەۋ جۇرگىزگەن «دم­ستروي­­مونتاج» جشس مەردىگەرشىسى بالماتوۆقا جالعان قورى­تىن­دى شىعارعانى ءۇشىن, سوت ەكس­پەر­تيزاسىنىڭ, سونداي-اق ەسجكد مەن پروكۋراتۋرانىڭ لاۋازىمدى تۇلعالارىنا 100 مىڭ اقش دول­لارى كولەمىندە پارا بەرمەك بولعان. سونداي-اق, مەديتسي­نا­لىق جانە فارماتسەۆتيكالىق قىز­مەتكە باقىلاۋ دەپارتامەنتىنىڭ قالالىق كوميتەتى باستىعىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى بولعان ءاب­دىروۆ تە قىلمىستىق ارەكەت ءۇس­تىن­­دە ۇستالدى. جەكە ءدارىحانا اشۋعا ليتسەنزيا الۋ ءۇشىن 2000 دوللار كولەمىندە پارا بەرۋ كۇ­دى­گى بو­يىنشا قۇرىقتالعان ونىڭ ءىسى سوتقا جىبەرىلدى. جەمقورلىق قىلمىسى بو­يىن­­شا انىقتالعان الپىستان اس­تام قىلمىستىڭ التاۋى لاۋازىمدى قىزمەتكەرلەرگە قا­تىستى. ءما­سە­لەن, الماتىداعى ەكىنشى دارە­جەلى بانك فيليال­دارى ءبىرىنىڭ ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى نۇر­لانوۆاعا قا­تىستى قىلمىستىق ءىس بيىلعى جىلدىڭ تامىز ايىندا قوز­عالدى. ول بانكتىڭ ەكى كليەنتىمەن كەلىسىمگە كەلىپ, ولاردى «VIP-كليەنت» ەتىپ راسىمدەگەن. ءسويتىپ, جاساندى قۇجاتتارمەن ولارعا جالپى سوماسى – 1,7 ميلليارد تەڭگەنى قۇرايتىن نەسيە بەرگەن. سونىمەن قاتار, كوم­مەر­تسيالىق بانكتەردىڭ بىرىندە ءبولىم باستىعى قىزمەتىن اتقارعان زەينەشوۆا ءوزىنىڭ قىز­مەتتىك جاعدا­يىن پايدالانىپ, بانك كليەنت­تەرىنىڭ ەسەپشو­تى­نان رەتىن كەلتىرىپ, اقشا جىم­قىرۋدى ادەتكە اي­نالدىرعان. ۇرلىعىنىڭ جال­پى سوماسى – 10 ميلليون 793 مىڭعا جەتكەن زەي­نەشوۆا بەس جىل باس بوس­تاندىعىنان ايىرىلىپ, ءدۇ­نيە-مۇلكى تاركىلەندى. جاقىندا, وڭتۇستىك استا­نا­نىڭ «دارحان» ىقشام اۋدانى­نىڭ تۇرعىنى ءيسيننىڭ ۇيىنەن 1129 بوتەلكە جاساندى الكوگولدى ىشىمدىك ونىمدەرى جانە 2010 دانا جالعان ەسەپ-باقىلاۋ ماركىلەرى تابىلدى. قارجى پوليتسياسىنىڭ پولكوۆنيگى ماقسات كەرىمباي ۇلىنىڭ ەسەپتەۋىنشە, «سىبايلاس جەمقور­لىق پەن كولەڭكەلى ەكونوميكاعا قارسى كۇرەستەگى تۇپكى ناتيجە تەك سالا ماماندارىنا عانا ەمەس, سونىمەن قاتار ەلىمىزدىڭ ءاربىر تۇرعىنىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگىنە, ياعني ازاماتتىق كوزقاراسىنا تىكەلەي بايلانىستى». باقىت بالعارينا, الماتى.