«ۇلتتىق عىلىمي مەديتسينا ورتالىعى» اق-نىڭ باسقارما توراعاسى, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى اباي بايكەنجين ايىرتاۋ اۋداندىق ەمحاناسىنا 83 ميلليون تەڭگەنىڭ مەديتسينالىق قۇرال-جابدىقتارىن تارتۋ ەتسە, «ەگوروۆسكيە سكلادى» جشس باسشىلىعى مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك ارىپتەستىك نەگىزىندە 800 ميللون تەڭگەگە ەكى بالاباقشا تۇرعىزعان. «تايىنشا-استىق» اگروقۇرىلىمى (اناتولي رافالسكي) ءبىر جىلدا 50 ميلليون تەڭگەنىڭ قايىرىمدىلىق كومەگىن كورسەتكەن.
ج.تالاسباەۆانىڭ ايتۋىنشا «اتامەكەن» كىشى باعدارلاماسى شەڭبەرىندە 59 الەۋمەتتىك جوبا ىسكە اسىرىلىپ, بۇل ماقساتتار ءۇشىن 2 ميلليارد تەڭگە باعىتتالعان. 52 كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرى قاتىسۋعا ىنتا بىلدىرگەن. «زەنچەنكو جانە ك» كومانديتتىك سەرىكتەستىگى 35 ميلليون تەڭگە جۇمساپ, رۋبلەۆكا اۋىلىنداعى كلۋب ءۇيىن قالپىنا كەلتىرگەن. مۇنداي يگىلىكتى ىستەر ءۋاليحانوۆ اۋدانىندا دا كەڭ قانات جايعانىن اڭعارۋ قيىن ەمەس. اباي بەيسەمبين دەگەن ازامات سىرتتا جۇرسە دە اتامەكەنىن ۇمىتپاعان. باسسەين, مادەني-ساۋىقتىرۋ ورتالىعىن سالۋعا 250 ميلليون تەڭگە بولدىرتكەن. جوعارى ساناتتى دارىگەر ۆيكتور ۆوۆك ءوزىنىڭ تۋعان اۋىلى كوبەنسايعا دەمەۋشىلىك قولىن سوزىپ كەلەدى. شاعىن فۋتبول الاڭىن, تىڭ يگەرۋشىلەردىڭ ەسىمدەرى جازىلعان قۇرمەت تاقتاسىن تۇرعىزىپ, مەكتەپكە مۋزىكالىق جابدىقتار, ۇيىمداستىرۋ تەحنيكاسىن, تەننيس ۇستەلدەرىن, سپورتتىق كيىمدەر مەن قۇرالدار, ينتەراكتيۆتى تاقتالار, بەينەپروەكتور تارتۋ ەتكەن.
تەرىسكەيدەگى ەڭ وزەكتى ماسەلەنىڭ ءبىرى – دەموگرافيالىق احۋالدىڭ كۇردەلىلىگى. وسىعان وراي ايماق باسشىسى قۇمار اقساقالوۆتىڭ قولداۋىمەن بيىل وڭتۇستىك وڭىرلەردەن 800 وتباسى كوشىپ كەلمەكشى. ولار ءۇشىن 224 ەلدى مەكەن تاڭداپ الىنىپ, جۇمىس بەرۋشىلەر ەسەبىنەن بارلىق الەۋمەتتىك جاعدايلاردى جاساۋ تاپسىرىلدى. «سەرپىن-2050» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە كۇنگەي وڭىرلەردەن كەلىپ, بىلىممەن سۋسىنداپ جۇرگەن جاستار ءۇشىن «مەنتورلىق» جوبا قولعا الىندى. ول بويىنشا اۋىلدىق جەرلەرگە جۇمىسقا ورنالاسقان تۇلەكتەرگە وتباسىن قۇرسا, شارۋاشىلىق جەتەكشىلەرى باسپانا ساتىپ اپەرەتىن بولادى. بۇگىنگى كۇنى قامقورشى-تالىمگەرلەر قاتارىنا جەكەلەگەن كاسىپكەرلەر دە قوسىلىپ وتىر.
بولاشاعى ب ۇلىڭعىر, كەلەشەگى كۇڭگىرت ەلدى مەكەندەر قاتارىنا دايىندىق اۋىلى دا جاتقىزىلىپ, قۇرىپ كەتۋدىڭ از-اق الدىندا تۇرعاندا, شىنى كەرەك, ءبىرجان شايمەردەنوۆ زوردىڭ كۇشىمەن باسشى بولىپ كەلگەن. ق ۇلىن-تايداي تەبىسىپ وسكەن قۇرداستارىنىڭ كوڭىلىن قيماعان كۇيى «جارايدىمەن» ۋادە بەرە سالعان. قازىر وعان قۋانباسا, وكىنبەيدى. تۋىپ-وسكەن اۋىلى ىدىراماي, ءتۇتىنى شالقي شىققانى جانىنا كادىمگىدەي مەدەۋ. سودان بەرگى ارالىقتا باسپانالاردىڭ سانى ەكى ەسەگە دەيىن كوبەيىپ, 70-كە جەتكەن. ءار ۇيگە جىلۋ, سۋ تارتىلعان. سوڭعى ءۇش جىلدا 15 ءۇي سالىنىپ, ۇشەۋى وڭتۇستىك وڭىردەن كوشىپ كەلگەن اعايىندارىمىزعا بەرىلىپتى. كلۋب, كىتاپحانا, مەشىت, ەكى دۇكەن, بالالار ورتالىعى, سپورت زالى جۇمىس ىستەپ تۇر. الىستان قاراساڭ, بەينەبىر شاعىن قالاشىق دەرسىڭ. تۇنگى كورىنىستى ايتساڭشى! سامالاداي جارقىراعان شامدار اينالانى نۇرلاندىرىپ جىبەرەدى. انە-مىنە جابىلادى دەگەن مەكتەپ ءوزى ارنايى اكەلىپ, قونىستاندىرعان شەتەلدەگى قانداستارىمىزدىڭ ءۇبىرلى-ءشۇبىرلى بالالارىمەن تولىعىپ, ورتا ءبىلىم وشاعىنا اينالعان. كىرسە شىققىسىز اۋىلعا جەتىسپەي تۇرعانى فەلدشەرلىك-اكۋشەرلىك پۋنكت بولاتىن. بيىل ونىڭ قۇرىلىسىنا 12 ميلليون تەڭگە ءبولىنىپ, تۇرعىزىلىپتى.
كوكتەمگى, كۇزگى دالا جۇمىستارىنا بەلسەنە ارالاساتىن مەحانيزاتورلار ناۋقان كەزدەرىندە ءبىر ميلليون تەڭگەگە دەيىن ەڭبەكاقى تاباتىن كورىنەدى. وزا شاپقان وزاتتارعا 200-250 مىڭ تەڭگە مولشەرىندە سىياقى بەرىلەدى. جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەڭ ۇزدىك ەڭبەككەرلەرگە جەڭىل كولىكتەر تارتۋ ەتىلەدى. قوسالقى شارۋاشىلىقپەن شۇعىلداناتىندارعا ەكى توننا جەمازىق تەگىن تاراتىلادى. باسقا دا جەڭىلدىكتەر قاراستىرىلعان. شارۋاشىلىق «ۇزدىك الەۋمەتتىك كاسىپورىن» اتالىمى بويىنشا جەڭىمپاز اتانىپتى. كوپ جىلعى ەسەلى ەڭبەگىنىڭ جەمىسى رەتىندە ءبىرجاننىڭ كەۋدەسىندە «قۇرمەت», ءۇشىنشى دارەجەلى «داڭق» وردەندەرى, «ەرەن ەڭبەگى ءۇشىن» مەدالى جارقىرايدى.
ءبىرجان باۋىرىمىز وبلىستىق كاسىپكەرلەر قاۋىمداستىعىنىڭ توراعاسى رەتىندە دە كوپتەگەن قايىرىمدىلىق اكتسيالارعا باستاماشى بولىپ ءجۇر. ەلى شىرايلى, جەرى شۇرايلى قىزىلجار ولكەسى تالانت يەلەرىنەن كەندە ەمەس. تەك باردىڭ قادىرىن باعالاي الماي جۇرگەن سياقتى ەدىك. بيىل وسى ولقىلىقتىڭ ورنى تولعانداي بولدى. وعان ەلباسىنىڭ باعدارلامالىق ماقالاسىنداعى ء«اربىر ولكەنىڭ حالقىنا سۋىقتا پانا, ىستىقتا سايا بولعان, ەسىمدەرى ەل ەسىندە ساقتالعان ءبىرتۋار پەرزەنتتەرى بار. وسىنىڭ ءبارىن جاس ۇرپاق ءبىلىپ وسۋگە ءتيىس» دەگەن سوزدەرى قوزعاۋ سالدى.
قۇرامىندا جومارت وماروۆ, ناعاشىباي بارلىباەۆ, قايرات قادىرالين سەكىلدى ەل دەسە ءىشى-باۋىرى ەلجىرەپ تۇراتىن ازاماتتارى بار قاۋىمداستىق مۇشەلەرى اقىلداسا كەلىپ, تاريحي تۇلعالارىمىزدى ۇلىقتاۋعا, ۇلتتىق ونەردىڭ دامۋىنا ولشەۋسىز ۇلەس قوسىپ جۇرگەن جەرلەستەرىمىزدى كوتەرمەلەۋگە كەلىسكەن. «ساباقتى ينە ساتىمەن» دەمەكشى, تىڭ ويدى جۇزەگە اسىرۋ مۇحامەدقاناپيا باhرام ۇلىنىڭ (سەگىز سەرى) 200 جىلدىق مەرەيتويىمەن ورايلاستى. «سال-سەرىلەردىڭ سەركەسى» اتتى رەسپۋبليكالىق الامان ايتىسقا ءجۇرسىننىڭ كىل جۇيرىكتەرى جينالىپ, جۇرتشىلىقتىڭ ايىزىن ابدەن قاندىردى. بۇعان دەيىن باس بايگەگە ءارى كەتسە جەر تارپىعان سايگ ۇلىك اتالىپ كەلسە, بۇل جولى كاسىپكەرلەر تاراپىنان شەتەلدىك كولىك, باسقا دا قوماقتى سىياقىلار تىگىلدى. تۋعان جەرىنە كەلىپ, «اينالايىن, قىزىلجار!» ءان كەشىن وتكىزگەن بەلگىلى كومپوزيتور, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى جولامان تۇرسىنباەۆتىڭ قازاق ونەرىنە سىڭىرگەن زور ەڭبەگىن ەسكەرگەن ولار «تەمىر تۇلپار» مىنگىزدى.
ارداگەر ۇستاز ساعات قۋاندىقوۆ تىلشىلەر قوسىنىنا جولداعان حاتىندا التىن بەسىك اۋىلى جايلى قابىرعاسى قايىسا جازىپ, سوڭىن كوتەرىڭكى لەپپەن اياقتاپتى. ەركە ەسىلدىڭ جاعاسىندا, اق قايىڭدار ارالىندا قونىس تەپكەن جارقايىڭ – مەنىڭ اتاقونىسىم. ەكى جۇزگە جۋىق ءتۇتىنى بار ەلدى مەكەننەن بۇگىندە وتىز شاقتى عانا ءۇي قالدى. جۇزىكتىڭ كوزىنەن وتەتىن الدەبىرەۋلەر «جۇماق ورناتۋعا» تاۋ-تاۋ ۋادەنى ءۇيىپ-توگىپ, پايلاردى جيناستىرىپ العاننان كەيىن, قارا باستارىنىڭ قامىن كۇيتتەپ كەتتى.
بەرگەن سەرتتەرى دالادا قالدى. «جانى اشىماستىڭ قاسىندا باسى اۋىرماستىڭ» كەرىن كەلتىرىپ, ونىڭ اقىرى باستاۋىش مەكتەپتىڭ جابىلىپ, ادامداردىڭ جايلى جەرلەرگە قونىس اۋدارۋىنا سوقتىردى دەي كەلىپ, مەرەيىن تاسىتقان قۋانىشپەن بولىسەدى. الماتى قالاسىندا «گەوتەرم» وندىرىستىك كومپانياسىنىڭ ديرەكتورى قىزمەتىن اتقاراتىن وسى اۋىلدىڭ تۋماسى دۋلات قاليتوۆ «اتامەكەن» باعدارلاماسىنا قاتىسۋدى پەرزەنتتىك پارىز ساناپتى. ءسويتىپ بۇگىندە جەرلەستەرىنىڭ باستى قامقورشىسىنا اينالعان. كوپ بالالى وتباسىلارعا, از قامتىلعان جاندارعا ءبىرىنشى كەزەكتە كومەك قولىن سوزعان. مەشىت تۇرعىزىپ بەرگەن. مەشىت جانىندا كىتاپحانا, اسحانا جۇمىس ىستەيدى. ىسكە بىلەك سىبانا كىرىسكەن ەل اعاسى باستاپقىدا 145 ميلليون تەڭگە قارجى قۇيىپ, 37 تەحنيكا بىرلىگىن ساتىپ العان.
قازىر ينۆەستيتسيانىڭ مولشەرى 350 ميلليون تەڭگەگە جەتكەن. جوبالىق قۇنى 30 ميلليون تەڭگە بولاتىن مال كەشەنى سالىنىپ, اسىل تۇقىمدى قۇناجىندار اكەلىنگەن. ءسۇت, قىمىز ءوندىرۋ تسەحى ىسكە قوسىلعان. سارىماي, ىرىمشىك شىعارىلادى. جاقىن اۋىل تۇرعىندارى تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىلىپ, ورتاشا ايلىق ەڭبەكاقى 70-80 مىڭ تەڭگەگە جەتەعابىل. كەلەشەكتە ناۋبايحانا اشۋ جوسپارلانعان. قوعامدىق مال يەلەرىنە جەم, ءشوپ قولجەتىمدى باعامەن ۇلەستىرىلەدى. وقۋشىلار كورشى مەكتەپكە سەرىكتەستىك ساتىپ اپەرگەن «گازەل» كولىگىمەن قاتىنايدى. كوشەلەر جارىقتاندىرىلىپ, شۇرق-شۇرق جولدار جوندەلىپ, باسقا دا الەۋمەتتىك ماسەلەلەر بىرتىندەپ شەشىمىن تاۋىپ كەلەدى. «جاقسىنىڭ جاقسىلىعىن ايت, نۇرى تاسىسىن» دەمەكشى, كەڭ جۇرەكتى ازاماتتىڭ ىرگەلى ىستەرىنە اۋىلداستارى ءدان ريزا.
جۇرتشىلىقتىڭ العىسىن ارقالاعان ازاماتتاردىڭ ءبىرى ايىرتاۋ اۋدانىنداعى تومەنگى بۇرلىق اۋىلىندا تۇراتىن سەيىلبەك ماحمەتوۆ دەسەك, قاتەلەسە قويماسپىز. ادامدىق اسىل قاسيەتتەرىمەن ەل-جۇرتقا سىيلى جان ەلدى مەكەن تۇرعىندارىنىڭ ءومىر ساپاسىن ودان ءارى جاقسارتۋدى باستى مۇرات تۇتقان. اسىرەسە شارۋاشىلىق اۋماعىنداعى مەكتەپتەرگە ەرەكشە قامقورلىق جاسايدى. كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزۋدى, وقۋشىلاردى تەگىن تاماقتاندىرۋدى, كولىكپەن قامتاماسىز ەتۋدى, ۇلگەرىمى مەن ءتارتىبى جاقسى بالالارعا سىياقى تاعايىنداۋدى وبلىستىق ءماسليحات دەپۋتاتى, سەرىكتەستىك باسشىسى ءوز مىندەتىنە العان. دارىگەرلىك امبۋلاتوريا, بالاباقشا, مادەنيەت ءۇيى جايناپ تۇر.
قوعامدىق مونشا, جازعى بي الاڭى بار ءدامحانا, ستاديون, جابىق مۇز ايدىنى, سۋبۇرقاق, بالدىرعاندار ءۇشىن ويىن جانە دەمالىس ورىندارى ىسكە قوسىلعان. جىلىجايلاردا وسىرىلەتىن كوكونىس تۇرعىندارعا ارزان باعامەن ساتىلادى. سوزگە بەرىك, ىسكە مىعىم ازامات«بابىق-بۇرلىق» سەرىكتەستىگىنىڭ تىزگىنىن ۇستاعالى الدىمەن ويلايتىنى – جۇرتتىڭ قامى.
«قوعامدىق كەلىسىم» كمم-ءنىڭ جەتەكشىسى اسەمگۇل ەسقوجانىڭ ايتۋىنشا ىزگى جۇرەكتى جاندار وڭىردە از ەمەس. ول «City Mail» ويىن-ساۋىق كەشەنىندە وتكەن قايىرىمدىلىق جارمەڭكەسىن ەسكە الدى. يگى شارا ورتالىق جۇيكە جۇيەسىنىڭ زاقىمدانۋى دەرتىنە شالدىققان ءتورت جاستاعى راسۋل نۇرجانعا بارىنشا كومەك كورسەتۋگە ارنالىپتى. كورەياداعى ەمدەۋ مەكەمەلەرىنىڭ ءبىرى ونى قابىلداۋعا ءازىر. الايدا مەديتسينالىق تەكسەرىستەن وتۋگە قوماقتى قارجى قاجەت. «باقىتتى بالالىق شاق» ۇرانىمەن ۇيىمداستىرىلعان اكتسيا اياسىندا, اينالاسى بىرەر ساعاتتىڭ ىشىندە 1,5 ميلليون تەڭگەدەن استام قارجى جينالعان.
الداعى ۋاقىتتا راسۋلدى قولداۋ شارالارى جالعاسادى. سول سياقتى قازاقستان حالقى وبلىستىق اسسامبلەياسىنىڭ «قايىرىمدى جان» بايقاۋىن ۇيىمداستىرۋى دا قۇپتارلىق. ءبىر اتاپ وتەتىنى, وسى ىزگى جۇرەكتى ادامدار قاتارىنىڭ كوبەيىپ كەلە جاتقانى. مەتسەناتتار التى اتالىم بويىنشا ماراپاتتالدى. ولاردىڭ ىشىندە كوكتەمگى تاسقىن كەزىندە قىزىلجارلىقتارعا كومەككە كەلگەن رەسەيدىڭ تۇمەن وبلىسى قازاقتار قاۋىمداستىعىنىڭ بەلسەندىلىگى ەرەكشە اتالدى. «تايىنشا-استىق» جشس-ءنىڭ ديرەكتورى اناتولي رافالسكي, «سولنەچنىي دوم» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ ءتورايىمى اناستاسيا شۆەتس ەڭ جومارت جاندار اتاندى.
دەسەك تە كەلەشەكتە ەسكەرەتىن ماسەلەلەر جوق ەمەس. مۇراعات قۇجاتتارى نەگىزىندە كيەلى جەرلەردىڭ كارتاسى جاسالىپ, «رۋحاني جاڭعىرۋ» جانە «رۋحاني قازىنا» باعدارلامالارىنا ەنگىزىلگەنىمەن, كەي تاريحي نىساندار قامقورلىققا ءزارۋ. سولاردىڭ ءبىرى – رەسپۋبليكالىق ماڭىزعا يە, ەجەلگى ەنەوليت ءداۋىرىنىڭ عاجايىپ ەسكەرتكىشى سانالاتىن, ەجەلگى ادامدار مەكەنى بولعان, جىلقى قولعا ۇيرەتىلىپ, قىمىز اشىتىلعان بوتاي قونىسى. ءبىزدىڭ داۋىرىمىزگە دەيىنگى بەسىنشى عاسىردا نەگىزى قالانعان بايقارا ەسكەرتكىشى دە نازاردان تىس قالعان ءتارىزدى. قاسيەتتى نىسانداردىڭ دەنى جىراق جەرلەردە ورنالاسقاندىقتان, ادامدار بارا بەرمەيدى. بىرقاتارى توزعاندىقتان, زاماناۋي تالاپتارعا ساي جاڭعىرتۋدى قاجەت ەتەدى. ايىرتاۋ اۋدانىنا قاراستى اقان سەرى اۋىلىنىڭ دا رەڭى قاشىپ, بەرەكەسى كەتكەلى قاشان؟! تەك كوزگە ەرەكشە شالىناتىنى – قولادان قۇيىلىپ, مارمارمەن كومكەرىلگەن «اقان سەرى-قۇلاگەر» كوپفيگۋرالى ساۋلەتكەرلىك كومپوزيتسياسى. 1993 جىلى ورناتىلىپ, سودان بەرى جوندەۋ كورمەگەنى, ابدەن توزعانى بىردەن بايقالادى. قالپىنا كەلتىرۋگە قول ۇشىن بەرەتىن اتىمتايجومارتتار تابىلىپ جاتسا, ارۋاق ريزا بولار ەدى.
ءومىر ەسقالي,
«ەگەمەن قازاقستان»
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى
