- كاسپي تەڭiزiنiڭ قۇقىقتىق مارتەبەسi تۋرالى قابىلدانعان كونۆەنتسيانىڭ ماڭىزدىلىعى تۋرالى نە ايتا الاسىز؟
- كونۆەنتسيا كاسپي جاعالاۋىندا ورنالاسقان ەلدەردىڭ كەڭ اۋقىمدى باعىتتاردا ىنتىماقتاستىعى ءۇشىن ءتيىمدى قۇقىقتىق نەگىز قامتاماسىز ەتەدى. ەلباسى ايتقانداي اتالعان قۇجاتتى «كاسپي تەڭiزiنiڭ كونستيتۋتسياسى» رەتىندە قاراستىرۋ كەرەك ەكەندىگى كەزدەيسوق ەمەس. كونۆەنتسيا كاسپي ايماعىنىڭ ساياسي تۇراقتىلىعىنا, ايماقتىڭ دامۋىنا, سونداي-اق تابيعي رەسۋرستاردى ساقتاۋعا جانە كوبەيتۋگە قىزمەت ەتەدى.
ەسكە سالا كەتسەك, كونۆەنتسيا جاعالاۋداعى مەملەكەتتەردىڭ كاسپي تەڭىزىن, سونىڭ ىشىندە ونىڭ سۋىن, تەڭىز ءتۇبىن, جەر قويناۋىن, تابيعي رەسۋرستارى مەن ونىڭ ۇستىندەگى اۋە كەڭىستىگىن پايدالانۋ جونىندەگى قۇقىقتارى مەن مىندەتتەرىنە بايلانىستى بارلىق ماسەلەلەردى رەتتەيدى. سۋ اكۆاتورياسىن ءبولۋ ماسەلەسى ايقىندالدى. اۋماقتىق سۋ كولەمىن 15 تەڭىز ميل ەتىپ بەكىتىلدى. ولاردىڭ سىرتقى شەكارالارى مەملەكەتتىك مارتەبەگە يە بولادى. اۋماقتىق سۋعا 10 ميلدىك بالىق اۋلاۋ ايماعى جالعاسادى. ءاربىر مەملەكەت بالىق اۋلاۋ كاسىبىندە ەرەكشە قۇقىققا يە بولادى. بالىق اۋلاۋ ايماعىنان تىس ورتاق سۋ ايماعى ساقتالادى. تەڭىز شەكاراسىنان تىس, جاعالاۋداعى ەلدەردىڭ جالاۋلارىمەن جۇزەتىن كەمەلەرگە كەمە قاتىناسى بوستاندىعى قولدانىلادى.
ماڭىزدى ەرەجە رەتىندە, اسىرەسە, ىشكى ەلدەر ءۇشىن باسقا تەڭىزگە جانە الەمدىك مۇحيتقا شىعۋ ەركىندىگى بولىپ تابىلادى. تەڭىز تۇبىندەگى ماگيسترالدى قۇبىرلار مەن كابەلدەردى توسەۋ مۇمكىندىگى قاراستىرىلادى. قۇجاتقا سايكەس ءاربىر مەملەكەت جەر قويناۋىن پايدالانۋدىڭ ەگەمەندىك قۇقىقتارىن ونىڭ تومەنگى سەكتورى شەگىندە جۇزەگە اسىرادى. كوپتەگەن بايقاۋشىلاردىڭ الاڭداۋشىلىعى تۋرالى ماسەلەگە دە جاۋاپ بەرىلەدى: كاسپي ماڭىڭداعى مەملەكەتتەردىڭ قىزمەتىنىڭ ماڭىزدى قاعيدالارىنىڭ ءبىرى – كونۆەنياعا قاتىسۋشى بولىپ تابىلمايتىن اسكەري كۇشتەردىڭ كاسپي تەڭىزىندە بولماۋى.
بۇعان بايلانىستى كونۆەنتسياداعى ءبىزدىڭ ارىپتەستەرىمىز باسشىلىققا الاتىن تاعى ءبىر قاعيداعا نازار اۋدارامىن - ەگەمەندىك, اۋماقتىق تۇتاستىق, تاۋەلسىزدىك, مەملەكەتتەردىڭ ەگەمەندىك تەڭدىگى, كۇش قولدانباۋعا نەمەسە كۇش قولدانۋ قاۋپىن تۋعىزباۋ, ءوزارا سىيلاستىق, ىنتىماقتاستىق, ىشكى ىستەرگە ارالاسپاۋ. ساۋدا-ەكونوميكالىق, كولىك ىنتىماقتاستىعى, شەكارا ۆەدومستۆولارىنىڭ ءوزارا ءىس-قيمىلدارى, ينتسيدەنتتەردىڭ الدىن-الۋ, ۇيىمداسقان قىلمىسقا جانە تەرروريزمگە قارسى كۇرەستى قامتيتىن كاسپي ماڭى ەلدەرىنىڭ جوعارى لاۋازىمدى وكىلدەرى قول قويعان ماڭىزدى قۇجاتتاردى اتاپ ءوتۋ قاجەت. بۇل باعىتتار قازىرگى كەزەڭدە حالىقارالىق ارەنادا وزەكتى ماسەلەلەر قاتارىنا كىرەدى.
جالپى العاندا, الەمنىڭ كەيبىر ايماقتارىندا قيىن جاعدايدى ەسكەرە وتىرىپ, كاسپي ماڭى ەلدەرىنىڭ باسشىلارى دانا جانە كورەگەن شەشىم قابىلداپ, كاسپي تەڭىزىن ودان ءارى تۇراقتى دامۋى ءۇشىن ۇلكەن الەۋەتى بار بەيبىتشىلىك, تۇراقتىلىق پەن قاۋىپسىزدىك ايماعى رەتىندە ۇسىندى.
- كاسپيدەگى ىنتىماقتاستىق سالاسىنداعى كەلەسى قادامدار قانداي؟
- باسقا ەلدەردىڭ بارلىق باسشىلارى سامميت شەڭبەرىندە كونسەنسۋسقا جەتۋدەگى قر پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆتىڭ ءرولىن مويىنداپ, العىستارىن ءبىلدىردى. ەلباسى اتاپ وتكەندەي الداعى جۇمىستىڭ ءتورت نەگىزگى باعىتىنا ەرەكشە نازار اۋدارعىم كەلەدى.
بىرىنشىدەن, اسكەري ءىس-قيمىل سالاسىنداعى كەلىسىلگەن سەنىم شارالارى بويىنشا جەكە بەسجاقتى كەلىسىم جاساسۋ قاجەتتىلىگى.
ەكىنشىدەن, كاسپي جاعالاۋىنداعى ەلدەردىڭ ساۋدا-ەكونوميكالىق قاتىناستارى, اسىرەسە ينۆەستيتسيالىق ىنتىماقتاستىق, ەنەرگەتيكا, كولىك جانە لوگيستيكا سالاسىندا جاڭا سەرپىن الۋعا ءتيىس.
ۇشىنشىدەن, پرەزيدەنت تاريفتىك ساياساتتى وڭتايلاندىرۋ جانە كاسپي ماڭى ەلدەرىندەگى كولىك جاعدايىن جاقسارتۋ ماسەلەلەرىن قاراستىرۋدى ۇسىندى.
تورتىنشىدەن, ەلباسى بيولوگيالىق رەسۋرستاردى زاڭسىز اۋلاۋعا قارسى كۇرەس تۋرالى قۇجات قابىلداۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى.
اقتاۋ كونۆەنتسياسىنا سايكەس كاسپيدە ىنتىماقتاستىقتىڭ ءتۇرلى اسپەكتىلەرىن قاراۋ ءۇشىن سىرتقى ىستەر مينيسترلىكتەرىنىڭ قامقورلىعىمەن بەسجاقتى تۇراقتى كونسۋلتاتسيالار جۇرگىزۋ مەحانيزمى قۇرىلۋدا. سامميت قارساڭىندا سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى كاسپي تەڭىزى ماسەلەلەرى بويىنشا جوعارى دەڭگەيدەگى جۇمىس توبىن قۇرۋعا ۋاعدالاستى. ءبىرىنشى كەزدەسۋدى بيىلعى جىلدىڭ قاراشا ايىندا ازەربايجاندا وتكىزۋ جوسپارلانۋدا. ەڭ الدىمەن, قۇرىلاتىن توپ كاسپيدە تىكەلەي بازالىق سىزىقتاردى قۇرۋ ادىستەمەسى تۋرالى كەلىسىم جوباسىن ازىرلەۋگە جانە كەلىسۋگە كىرىسەدى.
- نەلىكتەن باق-تار كاسپي تەڭىزىنىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسى تۋرالى كونۆەنتسيامەن تانىسا المايدى؟ مۇنىڭ سەبەبى نەدە؟
- قۇجاتتار كاسپي جاعالاۋىندا ورنالاسقان ەلدەردىڭ پارلامەنتتەرىمەن بەكىتىلگەننەن جانە كۇشىنە ەنگەننەن كەيىن جاريالانادى. بۇنداي ءتارتىپ كوپتەگەن ەلدەردە قابىلدانادى. «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ حالىقارالىق شارتتارى تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2005 جىلعى 30 مامىرداعى زاڭىنىڭ 24-بابىنا سايكەس قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ حالىقارالىق شارتتارى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتىمەن راتيفيكاتسيالانعاننان كەيىن جانە كۇشىنە ەنگەن كەيىن جاريالانۋعا جاتادى.
