ازاماتتاردى قۇجاتتاندىرۋ تيىمدىلىگى

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «سايكەستەندىرۋ نومىرلەرىنىڭ ۇلت­تىق تىزىلىمدەرى تۋرالى» زاڭىنا سايكەس 2012 جىلدىڭ 1 قاڭ­تا­رى­نان باستاپ جەكە سايكەس­تەن­دىرۋ ءنومىرى (جسن) ەنگىزىلەدى. مۇن­­­داي «كىلت» قازاقستان ازامات­تا­رىنىڭ بارلىعىنا بەرىلەدى. جەكە سايكەس­تەندىرۋ ءنومىرى سالىق ءتو­­لەۋ­­شىنىڭ تىركەۋ ءنومىرىن (ستن) جانە الەۋ­مەتتىك جەكە كودىن (اجك), ستا­تيس­تيكا ورگاندارى­نىڭ كودىن ءجا­نە ت.ب. الماس­تى­را­دى. بۇل امال وتە ىڭعايلى ءارى ءتيىمدى, حالىقتىڭ مەملەكەتتىك قىز­مەتتەرگە قولجە­تىم­دىلىگىن قامتا­ما­سىز ەتۋ ماق­سا­تىندا جاسالىپ وتىرعان شارا. قازىرگى ۋاقىتتا ازاماتتاردى ەسەپكە الۋدىڭ ءار ءتۇرلى اقپا­رات­تىق جۇيەسى قولدانىلۋدا: سالىق ورگاندارىندا سالىق تولەۋشى­لەر­دىڭ ءتىزىلىمى, الەۋمەتتىك قورعاۋ ور­گاندارىندا – الەۋمەتتىك ءجار­دەم­اقى بەرۋ ءتىزىلىمى, ءىىم-دە ازا­مات­تاردىڭ جەكە باسىن انىق­تاي­تىن قۇجاتتار تۋرالى, تىركەلگەن كولىك قۇرالدارى جانە ت.ب. تۋرالى دەرەكتەر بازاسى. ءار ۆەدومستۆونىڭ اقپاراتتىق جۇيەسىنىڭ بولەك بولۋى ازامات­تار­عا جانە مەملەكەتتىك ورگان­دار­عا قولايسىزدىق تۋدىراتىنى جا­سىرىن ەمەس. قازىر مەملەكەتتىك قىزمەت كور­سەتۋدى وڭتايلاندىرۋ, اسىرەسە «قا­عاز» جۇمىسىن قىسقارتۋ ءۇشىن اي­تار­لىقتاي جۇمىس جۇرگىزىلۋدە. ءار­­بىر قۇجاتتىڭ قاعاز تۇرىندەگى كو­شىر­مەسىنىڭ ورنىنا مەملەكەتتىك قىز­مەتشىلەر «جەكە تۇلعالار» مەم­­لەكەتتىك دەرەك قورىنا جسن-ءدى ەنگىزىپ, ازامات تۋرالى ءتيىستى ءما­لى­مەت الىپ, قىزمەت كورسەتە الادى. جەكە سايكەستەندىرۋ ءنومىرى ءار ازاماتقا ءبىر رەت, ياعني دۇنيەگە كەلگەن ءسابيدى احاج-دا تىركەۋ كە­زىندە نەمەسە جەكە باستى انىق­تايتىن العاشقى قۇجاتتى الۋ بارىسىندا بەرىلەدى. سايكەستەندىرۋ كودى جۇيەسى قا­زىرگى كەزدە كوپ ەلدەردە قولدا­نى­لا­دى. ماسەلەن, جاپونيادا, فينليانديادا, گەرمانيادا, اقش-تا جانە ت.ب. مەملەكەتتەردە. جەكە سايكەستەندىرۋ ءنومىرى 12 ساننان تۇرادى, ونىڭ ىشىندە ازا­ماتتىڭ تۋعان جىلى, ايى, كۇنى, جىنىسى جانە اقپاراتتىق جۇيە­­دەگى رەتتىك تىركەۋ ءنومىرى كورسەتىلگەن. جسن بارلىق سالادا قاجەت بو­لا­تىن نارسە. ول ازاماتتىق حال-اكتىلەرىن تىركەۋ, جىلجىمالى ءجا­نە جىلجىمايتىن م ۇلىكتى مەملەكەتتىك تىركەۋ, تولەمدەردى جۇزەگە اسىرۋ جانە اقشانى اۋدارۋ, ونىڭ ىشىندە مىندەتتى زەينەتاقى جارنا­لارىن جانە الەۋمەتتىك تولەمدەردى, سون­داي-اق سالىق زاڭناماسىن ورىن­داۋ, بانكتەردە بانك شوتتارىن اشۋ جانە جۇرگىزۋ, رۇقسات بەرۋ جانە تىركەۋ سيپاتىنداعى قۇجاتتاردى الۋ جانە تاعى باسقا جاعدايلاردا قاجەت بولادى. بۇل رەتتە 2012 جىلعى 1 قاڭ­تاردان باستاپ سالىق تولەۋشىنىڭ تىركەۋ ءنومىرى (ستن), الەۋمەتتىك جە­كە كودى (اجك) جانە باسقا مەم­لەكەتتىك ورگاندار مەن ۆەدومستۆولار اقپاراتتىق جۇيەدە قول­داناتىن كودتار جارامسىز بولىپ تانىلادى. سونىمەن بىرگە جەكە سايكەستەندىرۋ ءنومىرى جوق جەكە كۋالىكتەر مەن تولقۇجاتتار دا جارامسىز بولادى. جاڭا جىلدان باستاپ جسن-ءدى ۋاق­تىلى الماعان ازاماتتار نوتاريۋس­تىڭ قىزمەت­تە­رىن پايدالانا ال­مايدى, م ۇلىكتى, اۆتوكولىكتى تىركەي نەمەسە ساتا المايدى, سالىق تولەي المايدى, بانك وپەراتسيالارىن ءجۇر­گىزە جانە تولەمدەردى تولەي المايدى, زەينەتكەرلەر زەينەتاقى الا المايدى جانە ت.ب. ازاماتتارىمىزدىڭ كوبىنىڭ قۇجاتتارىندا جسن بار ەكەنىن اتاپ كەتكەن ءجون. ول 1997 جىلدان باستاپ جەكە كۋالىكتەر مەن ءتول­قۇ­جاتتارعا ەنگىزىلە باستادى. سون­داي-اق, 2007 جىلدان باستاپ تۋ تۋرالى كۋالىكتەرگە دە قويىلاتىن بولدى. 2010 جىلدىڭ ىشىندە جسن بار 1 ملن. قۇجات رەسىمدەلگەن. سونىمەن, 1995 جىلدان باستاپ 1997 جىلدىڭ تامىزىنا دەيىنگى كەزەڭ ارالى­عىندا بەرىلگەن قۇجاتتار اۋىس­تى­رۋعا جاتادى. جسن-ءنىڭ دەرەكتەر بازاسىندا بار-جوعىن تەكسەرۋ ءۇشىن ءسىز كەز كەلگەن اۋداندىق سالىق ورگانىنا جۇگىنە الاسىز نەمەسە عالامتور جۇيەسى ارقىلى سالىق كومي­تەتى­نىڭ سايتىنا كىرە الاسىز. جەكە سايكەستەندىرۋ ءنومىرىن ال­ماعان ازاماتتار دا بار. وسىعان وراي, ءبىز جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارمەن بىرلەسىپ, الماعان ازا­ما­ت­تاردى انىقتاپ, ولاردى قۇ­جات­تان­دىرۋ ءۇشىن ناقتى شارالار قا­بىل­داپ وتىرمىز. ۋچاسكەلىك ينس­پەكتورلار, كوشى-قون پولي­تسيا­سى­نىڭ قىزمەتكەرلەرى ءار ءۇيدى ارالاپ, سونىمەن بىرگە شالعاي ور­نالاسقان ەلدى مەكەندەردە تۇراتىن ازامات­تارعا با­رىپ ءتۇسىندىرۋ جۇ­مىس­تا­رىن ءجۇر­گىزۋدە. مۇگەدەك, قا­ريا ادامداردى قۇجات­تاندىرۋ ولار­دىڭ تۇرعى­لىق­تى جەرىنە شى­عا وتى­رىپ, جاسالۋدا. ءبىزدىڭ باستامامىز بويىنشا اعىمداعى جىلعى قازان-قاراشا ايلارىندا 60 مىڭ ازاماتقا جەكە سايكەستەندىرۋ ءنومىرى بار جاڭا جەكە كۋالىكتەر بەرىلدى. جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن جسن جوق ازاماتتار وزدەرىنىڭ جەكە كۋا­ل­ىكتەرىن تەگىن اۋىستىرا الادى. تولقۇجاتتار مەن كۋالىكتەردى رە­سىمدەۋ ءۇشىن تۇرعىلىقتى جەرى بوي­ىنشا حالىققا قىزمەت كور­سەتۋ ور­تالىقتارىنا, ال ولار جوق جەرلەردە كوشى-قون پوليتسياسىنا با­رىپ, 2 فوتوسۋرەتىن, تىركەۋ كىتابى مەن جەكە كۋالىگىن تاپسىرۋ قاجەت. كا­مە­لەت­كە تولماعاندارعا جسن رە­­سىم­دەۋ ءۇشىن تۋ تۋرالى كۋا­لى­گىنە ار­نايى قوسىمشا جا­سا­لادى. ول ءۇشىن تۇرعىلىقتى ورنى بوي­ىن­شا تىركەلگەنىن راستايتىن تىركەۋ كىتابىن, تۋ تۋرالى كۋالىگىن جانە اتا-انا­سى­نىڭ جەكە كۋالىگىن تاپسىرۋى ءتيىس. قازىرگى ۋاقىت – جاڭا اقپا­راتتىق-تەحنولوگيالار زامانى, وسىعان وراي بۇل جاڭاشىلدىق ءارتۇرلى باعىتتاعى قىزمەتكە دەگەن قولجەتىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتەتىنى جانە «قاعازسىز» قوعام قۇ­رۋعا ىقپالىن تيگىزەتىنى ءسوزسىز. قالمۇحانبەت قاسىموۆ, ىشكى ىستەر ءمينيسترى.