ەڭ باستىسى بۇگىنگى ۋاقىت ەگەمەن ەلىمىزدىڭ مۇددەسى مەن تاۋەلسىزدىكتىڭ االاپتار تولىققاندى ورنىعۋىنا قىزمەت جاساپ كەلەدى. وتكەن جىلى قابىلدانعان رۋحاني جاڭعىرۋ باعدارلاماسى تاريحي ادىلەتتىلىكتى قالپىنا كەلتىرۋ ىسىنە تىڭ ءارى جاڭاشا سەرپىن بەرگەنىنىڭ ءوزى ءبىر مەرەي. سونىڭ ارقاسىندا رەسپۋبليكا وڭىرلەرىندە ەلدى-مەكەندەردىڭ تاريحي اتاۋلارىن قايتارۋ ىسىنە دە سونى سيپات بەرىلدى. وسى ورايدا اقتوبە وبلىسىندا ونوماستيكا سالاسىندا اتقارىلىپ كەلگەن جۇمىستار ءوز ارناسىن ودان ءارى تەرەڭدەتە ءتۇستى. بۇعان جەرگىلىكتى جۇرتشىلىق وكىلدەرى مەن ولكەتانۋشىلاردىڭ جانە قوعامدىق ۇيىمداردىڭ قوسقان ۇلەستەرى قوماقتى. ءسويتىپ ءوز كەششەگىندە وڭىردەگى ونوماستيكالىق كوميسسيالار ۇلتتىق تانىم-تۇسىنىككە قاراي لايىقتى بەت-بۇرىس جاساي ءبىلدى. وڭىرگە كەلگەن ءىسساپارى بارىسىندا مۇنداي وڭ قادامداردى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى عىلىمي-ساراپتاما كەڭەسىنىڭ مۇشەسى, بەلگىلى ساياساتكەر دوس كوشىم مەن ونىڭ ارىپتەسى ساياساتكەر راسۋل جۇمالى اتاپ كورسەتتى.
ولاردىڭ ايتۋىنشا ەلدى-مەكەندەر مەن جەر, سۋ, كوشە اتاۋلارى –جاي عانا اتاۋ ەمەس, ەلدىكتىڭ بەلگىسىن تانىتا الاتىن ماڭىزدى ماسەلە. تۇپتەي كەلگەندە مۇنىڭ ءوزى –بۇل حاي حالىقتىڭ, قاي ەلدىڭ جەرى, قاي ەلدىڭ مەملەكەتى دەگەن ساۋالعا قايتارىلعان ناقتى جاۋاپ بولىپ شىعادى. جوعارىدا اتالعانداي رەسپۋبليكامىزدا سوناۋ جاۋگەرشىلىك زاماندارمەن پاتشالىق رەسەي تۇسىندا جانە توتاليتارلىق رەجيم كەزەڭىندە جاپاي وزگەرىسكە ۇشىراعان جەر-سۋ اتاۋلارى قانشاما. ونى ساناۋعا ون ساۋساق جەتپەيدى. سونداي-اق كەڭەستىك ساياساتتىڭ ىقپالىنان ەلىمىزدىڭ ۇلكەندى-كىشىلى قالالارىندا قاپتاپ كەتكەن كومۋنيستىك يدەيالاردى دارىپتەيتىن كوشە اتاۋلارى دا كوپ ەدى. بۇگىندە سونىڭ ءبارى ۇلتتىق تانىم مەن مۇددە تۇرعىسىنا ساي قايتاان جاڭعىرتىلعانى –ەلىمىزدەگى ونوماستيكا سالاسىنىڭ سۇبەلى ەڭبەگىنىڭ ءبىرى قالا بەرمەك.
وسى ارقىلى تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا جانە ودان كەيىنگى كەزەڭدە ءوزىمىزدى قازاقستاندى مەكەندەيتىن ەتنوس وكىلدەرى مەن وزگەلەرگە تانىتا ءبىلۋدىڭ جاڭاشا ءبىر مودەلى جاسالدى دەۋگە تولىق نەگىز بار. ونىڭ پايداسى مەن تيىمدىلىگى جانە ارتىقشىلىعى نەدە دەگەن ساۋالعا جاۋاپ بەرەر بولساق ماسەلەنىڭ مانىسىنە مۇنداي ۇلتتىق تاريحي تانىمدىق تۇرعىدان كەلە ءبىلۋ ارقىلى –وتانداستارىمىزدىڭ كوكەيىندە جۇرگەن كەيبىر تۇسىنبەستىكتەر مەن كيكىلجىڭدەردى تارقاتا العانىمىز انىق. بۇل ارادا باستى رۋحاني قۇندىلىق ءوزىمىزدىڭ وزگەلەرگە تانىتا ءبىلۋ ارقىلى قازاقستاندى ءوز وتانىم دەپ سانايتىن بىردە ءبىر ۇلت پەن ۇلىس وكىلىنە باسىبايلىق كورسەتپەگەنىمىز. اشىعىن ايتقاندا مۇندي ومىرشەڭ كوزقاراس مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ جۇرگىزىپ كەلە جاتقان ساليقالى ساياساتتىڭ جارقىن ءبىر كورىنىسى بولىپ تابىلادى. بۇعان تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ جاڭا تاريحى تولىق كۋا.
بۇگىنگى كوتەرىلگەن تاقىرىپقا قاراي تاعى ءبىر تابان جاقىنداي تۇسەر بولساق, اقتوبە وبلىستىق تىلدەردى دامىتۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى گۇلايىم تولەباەۆانىڭ مالىمدەۋىنە قاراعاندا وبلىستاعى اۋىلدار مەن ەلدى-مەكەندەردىڭ 93-95 پايىزى بۇگىنگى تاۋەلسىزدىك تالاپتارىمەن جانە ۇلتتىق ۇعىمدارمەن ۇيلەسىم تابا الادى. ال كوشە اتاۋلارىنا قاتىستى العاندا بۇل كورسەتكىش 91 پايىز توڭىرەگىندە. ونىڭ ايتۋىنشا تاۋەلسىزدىكتەن بەرگى كەڭ ارالىعىندا وڭىردە 146 ەلدى-مەكەننىڭ ەجەلگى تاريحي اتاۋلارى قايتارىلعان.
بۇل دەرەكتىڭ ءوزى وڭىردە ونوماستيكا سالاسىندا قىزمەت جاساپ كەلگەن جاناشىر جانداردىڭ ناتيجەلى دە جەمىستى جۇمىس جاساپ كەلگەنىن اڭعارتا الادى دەگەن ويدامىز. تۇتاستاي العاندا تۇرعىندارىڭ 90 پايىزعا جۋىعى وڭىردە ونوماستيكا سالاسىندا تىندىرىلعان ىستەر مەن جۇمىستار ناتيجەلەرىنە وڭ باعا بەرگەنى دە الدىڭعى پىكىرىمىزدىڭ ءبىر ايعاعى ىسپەتتەس.
ارينە بۇعان قاراپ وبلىس اۋماعىنداعى ەلدى- مەكەندەردىڭ ءبارى بىردەي ۇلتتىق تانىم مەن تۇسىنىككە ساي اتاۋلارعا يە بولعان ەكەن دەپ ۇعىنساق ۇشقارلىققا ۇرىنار ەدىك. شىنتۋايتىنا كەلگەندە كالينوۆكا, ۆوزنەسەنوۆكا, پوكروۆكا, بوگداركا, يلينكا, رودنيكوۆكا, يۋبيلەينوە جانە پوگرانيچنىە دەگەن جەر-سۋ اتاۋلارى تاۋەلسىزدىك تالاپتارىمەن سىيىسا الماسى انىق. وسى ورايدا بۇلاردىڭ ەجەلگى اتاۋلارىن قايتادان ورنىقتىرۋعا قاتىستى جۇرگىزىلەتىن تانىمدىق تۇرپاتتاعى جۇمىستاردى ودان ءارى تەرەڭدەتە ءتۇسۋ قاجەتتىگى دە ايقىن كورىنۋدە. بۇرمالانعان ەلدى-مەكەندەر تىزبەگى نەگىزىنەن وبلىستىڭ مارتوك جانە قارعالى اۋداندارىندا جيىرەك كورىنىس تابادى.
ءتىپتى وزگەسىن ايتپاعاندا مارتوك دەگەن اۋدان اتاۋىنىڭ ءوزى اسا ءبىر كەلىسىپ تۇرماعان سەكىلدى. بۇل قانداي ءمان مەن ماعىنانى بىلدىرەدى. ونى ازىرگە وڭىردە ەشكىم ءدال تاريحي جانە تانىمدىق تۇرعىدان دالەلدەپ ايتا الماي ءجۇر. قىسقاسى قازىرگى كۇنى وڭىردە ونوماستيكا سالاسىنداعى ىزدەنىستەر مەن وزگەرىستەر ءوزىنىڭ وڭدى اسەرى مەن ىقپالىن تيگىزگەنىن ەشكىم دە جوققا شىعارا المايدى. الداعى ماقسات وسى ءىستى ودان ءارى شيراتا تۇسۋگە باعىتتالعان.
تەمىر قۇسايىن,
«ەگەمەن قازاقستان»
اقتوبە
