اۋەلدە وسى جاتاقحانالاردا ستۋدەنتتەر تۇرا ما دەسەڭىزشى؟! سەمەيدەگى قۇرىلىس كوللەدجىنىڭ ءبىرىنشى جانە بەسىنشى قاباتتاعى 33 بولمەسىندە بۇل وقۋ ورنىنا مۇلدە قاتىسى جوق ادامدار تۇراتىن بولىپ شىقتى. سويتسەك بۇل جاتاقحانالاردا ايلاپ ەمەس, جىلداپ پاتەر جالدايتىن وتباسىلار دا تۇرادى ەكەن. سوندا الىس اۋىلدان ءبىلىم ىزدەپ كەلگەن ستۋدەنت قايدا بارىپ تۇرماق؟ اتالمىش زاڭسىز ءىس-ارەكەتتەر سەمەي ءوڭىرىنىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەسكە ارنالعان مونيتورينگتىك توبى مەن مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى اگەنتتىكتىڭ سەمەي قالاسى بويىنشا باسقارماسىنىڭ بىرلەسكەن تەكسەرۋلەرى بارىسىندا انىقتالىپ وتىر. بۇل تەكسەرۋ قازاقستانداعى جاتاقحانالاردىڭ جاعدايىن باقىلاۋعا ارنالعان اكتسياعا وراي قولعا الىنعان.
سەمەيدە جاتاقحانا جەتىسپەيدى. پاتەر جالداۋ تىم قىمبات. سوندىقتان مەكتەپ تۇلەكتەرى جايلى جاتاقحانا, وقۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن جەر ىزدەپ, شەتەل اسىپ جاتادى. سەمەيدە 33 كوللەدج, 4 ءىرى ۋنيۆەرسيتەت بار. وندا 30 مىڭ ستۋدەنت وقيدى. جاتاقحانادا ورىن جوق. سوندىقتان دا ورتا ارناۋلى وقۋ ورىندارىنا قاراستى جاتاقحانالاردى كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاۋ قاجەت.
وسىعان بايلانىستى سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەس ماسەلەسىنە وراي ارنايى قۇرىلعان مونيتورينگتىك توپ مۇشەلەرى سەمەيدەگى قۇرىلىس جانە سەمەي كولىك كوللەدجىنىڭ جاتاقحانالارىن تەكسەرۋدى ءجون كورگەن.
– الدىن الا ەسكەرتىلمەگەندىكتەن قۇرىلىس كوللەدجىنە كىرىپ شىعۋ ءبىرشاما قيىندىق تۋعىزدى, – دەيدى مونيتورينگتىك توپ مۇشەسى ەكاتەرينا گۋلياەۆا. جاتاقحانا مەڭگەرۋشىسى, ديرەكتوردىڭ شارۋاشىلىق ىستەرى بويىنشا ورىنباسارى, كۇزەتشىلەر مونيتورينگتىك توپتى ىشكە وتكىزبەگەن. ءبىر جارىم ساعات ءجۇرىپ مونيتورينگتىك توپ ىشكە ارەڭ وتكەن.
– كوللەدج قىزمەتكەرلەرى ارينە كىمدى دە بولسىن, ىشكە وتكىزبەيدى, – دەپ ءتۇسىندىردى كەيىنىرەك قۇرىلىس كوللەدجىنىڭ ديرەكتورى قايرات تاستەكەەۆ. سونداي-اق ديرەكتور بۇل تەرروريزمگە قارسى ءىس-ارەكەتتەردىڭ ورىن الماۋى ءۇشىن بەكىتىلگەن ءتارتىپ ەكەندىگىن ايتادى.
ە. گۋلياەۆانىڭ ايتۋىنشا, ءبىر جارىم ساعات كۇتكەن سوڭ, قۇرىلىس كوللەدجىنە كىرۋدىڭ وڭتايلى ءساتى تۋعان. ديرەكتوردىڭ وقۋ ءىسى بويىنشا ورىنباسارى الدىمەن جاتاقحانانىڭ جاڭا عانا جوندەۋدەن وتكىزىلگەن ءبىرىنشى كورپۋسىن كورسەتۋگە تىرىستى. بۇل جەردە ستۋدەنتتەرگە جاعداي جاسالعان. 3-4 ادامعا ارنالعان بولمەلەر, شكاف, ورىندىق, تۇرمىستىق بولمە, ءار سەكتسياعا اجەتحانا مەن سۋعا تۇسەتىن كابينالار قويىلعان. توڭازىتقىشتار تاربيەشىلەر بولمەسىندە ورنالاستىرىلعان.
– بۇل كورپۋستا بالالار ۇيىنەن كەلگەندەر مەن قاراۋسىز قالعان بالالار تەگىن تۇرادى. «سەرپىن» باعدارلاماسى بويىنشا الىس اۋىلدان كەلىپ وقيتىندار دا وسىندا تۇرادى. ولاردىڭ باسىم كوپشىلىگى قازاقستاننىڭ وڭتۇستىك وڭىرلەرىنەن كەلگەن جاستار, سونداي-اق تۇرمىسى تومەن وتباسىلار دا تۇرىپ جاتىر,– دەدى ە.گۋلياەۆا. – ءبىرىنشى كورپۋستى كورىپ, قۋانىپ قالعان ولاردىڭ ەكىنشى كورپۋستى كورگەندە كوڭىلدەرى ءتۇسىپ كەتكەن. «بۇل جەر سوناۋ 70-80-ءىنشى جىلداردىڭ بەلگىسى ەكەندىگى كوزگە بىردەن كورىنەدى. ۇزىن, كۇڭگىرت دالىزدەر, كوك تۇسكە بويالعان قابىرعالار جانە 70-80 جىلداردان «ەستەلىككە» قالعان اجەتحانالار. ءبىر قاباتتا ەكى ەلەكتر پليتاسى, ءبىر عانا جۋىناتىن جەر بار. سونداي-اق ول جەر كىر جۋعا دا ارنالعان. ءار قاباتتا ون شاقتى, جيىرما شاقتى بولمەدەن بولسا ەسەپتەي بەرىڭىز. ەكى پليتاعا تاماق ءپىسىرۋ ءۇشىن قانشا ادام كەزەكتە تۇر», دەيدى ول.
«ستۋدەنتتىك» دەپ اتالعانىمەن, تەكسەرۋ بارىسىندا مونيتورينگتىك جانە قوعامدىق كەڭەس مۇشەلەرى الدىنان شۋىلداعان ءبىر توپ بالا اتىپ شىققان. ءتىپتى اۋلادا كىشكەنتاي سابيلەردىڭ جۋىلعان كيىمدەرى ءىلۋلى تۇرعانى دا كوزگە ەرسى كورىنگەن. ال ستۋدەنتتىك حوللدا بالدىرعانداردىڭ قول ارباسى «مەن مۇندالاپ» تۇر. ستۋدەنت جاستار كورىنەر ەمەس. وندا شۋ-شۇرقان بولعان بالالار مەن اتا-انالار قايدان شىقتى؟ انىقتاي كەلە جاتاقحانانىڭ 5-ءىنشى قاباتى بالالى وتباسىلارعا جالعا بەرىلگەنى بەلگىلى بولدى.
– بۇل وتباسىلار جاتاقحانادا ۇزاق جىل تۇرىپ كەلەدى ەكەن,– دەيدى ە.گۋلياەۆا. – اياگوزدەن كوشىپ كەلگەن ءبىر وتباسىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, ولاردىڭ بۇل جەردە تۇرىپ جاتقانىنا 2 جىلدان اسقان. الدىمەن ءبىرىنشى قاباتتا ايىنا 14 مىڭ 500 تەڭگە تولەپ تۇرعان. ەكىنشى بالاسى تۋعان سوڭ 5-ءىنشى قاباتقا كوتەرىلگەن. وندا بولمە ۇلكەندەۋ, ايىنا 20 مىڭ تەڭگە تولەيدى. مۇنداي وتباسىلاردىڭ سانى 30 ەكەن. ولار جالدامالى بولمە اقىسىن بانك ارقىلى تولەيدى.
ءيا, ءتورتىنشى قاباتتان تومەن قاراي ستۋدەنتتەر تۇرادى. ءار بولمەدە – ءۇش ستۋدەنت. بۇكىل ءبىر قاباتتاعى تۇرعىندار ەكى ەلەكتر پليتاسىندا عانا تاماق پىسىرەدى. ءوزىن كوللەدج تۇلەگىمىن دەپ تانىستىرعان الميرا ەسىمدى قىزدىڭ ايتۋىنشا, ستۋدەنتتەر تاماق پىسىرۋگە جەتۋ ءۇشىن پليتاعا 1 ساعاتتان استام كەزەككە تۇرۋعا ءماجبۇر. ستۋدەنتتەردىڭ №2 جاتاقحاناسىنداعى جاعدايدىڭ ناشارلىعىن قۇرىلىس كوللەدجىنىڭ ديرەكتورى قايرات تاستەكەەۆ تە مويىنداعان. ول وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسىنان جاتاقحانالاردى تۇبەگەيلى جوندەۋگە قاراجات بولگىزە الماي وتىرعانىن ايتتى.
– ماعان دەيىن قىزمەت ەتكەن كوللەدج ديرەكتورى كەزىندە جاتاقحانا قۇرىلىسىنا 64 ملن تەڭگە بولگىزىپتى, – دەيدى ق.تاستەكەەۆ, بىراق پايداعا اسپاعاندىقتان, بيۋدجەتكە كەرى قايتارىلعان. ءۇش جىل ىشىندە جوندەۋگە ارنالعان جوبا-سمەتالىق قۇجات ەسكىرىپ كەتتى. ەندى جاڭادان سمەتا جاساۋ ءۇشىن قاراجات كەرەك.
تەكسەرۋ توبىنىڭ «سوندا بۇرىنعى ديرەكتور بولىنگەن قاراجاتتى پايدالانباي, كەرى وتكىزىپ جىبەرۋىنە نە سەبەپ بولدى, بۇل جاتاقحانادا 1971 جىلدان باستاپ جوندەۋ نەگە وتپەگەن, وتباسىلاردى نەگە شىعارمايسىزدار», دەگەن سۇراقتارىنا ق.تاستەكەەۆ بىلاي دەپ جاۋاپ قايىردى:
«2017 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا ديرەكتور قىزمەتىنە كەلدىم. ءبىز بىرنەشە رەت بۇل وتباسىلارىنا شىعىڭىزدار دەپ ەسكەرتتىك. كونبەيدى. كۇشتەپ شىعارۋ مۇمكىن ەمەس, كىشكەنە بالالارى بار» دەپ جاۋاپ بەردى.
مونيتورينگتىك جانە قوعامدىق كەڭەس مۇشەلەرى كەلىپ تەكسەرگەن سوڭ دا وتباسىلاردىڭ وكىلدەرى قالالىق اكىمدىككە كەلىپ, ء«بىزدى قالدىرسىن, تىنىشتىق بەرسىن!» دەگەن تالاپ قويىپتى.
– ارينە قازىر ولاردى شىعارىپ تاستاۋ مۇمكىن ەمەس, – دەدى قالا اكىمىنىڭ ورىنباسارى نادەجدا شاروۆا. – بارلىعى دەرلىك تۇرمىستارى تومەن, بارار جەرلەرى جوق. ولار يپوتەكامەن ءۇي الا المايدى. بۇل ادامدارعا بانكتەر نەسيەگە قارىز بەرمەيدى. بىراق پروبلەمانى شەشۋ كەرەك. بۇل ماسەلەنى ويلاستىرامىز.
مونيتورينگتىك جانە قوعامدىق كەڭەس مۇشەلەرى كولىك كوللەدجىنىڭ جاتاقحاناسىن دا تەكسەردى. كومەندانت مەيرامگۇل يزەمباەۆا جاتاقحانانى تولىق تانىستىردى. جاتاقحانا 290 ادامعا ارنالعان. ءبىزدىڭ ستۋدەنتتەر ءبىر قاناتىندا عانا تۇرادى. بيىل «سەرپىن» باعدارلاماسى بويىنشا 80 بالا وڭتۇستىك وڭىرلەردەن, 60 ستۋدەنت شىعىس قازاقستان وبلىسىنان كەلدى. قالعان بولمەلەرىمىز قالاداعى ءتورت كوللەدجگە جالعا بەرىلدى. باسقا وقۋ ورىندارىنىڭ ستۋدەنتتەرى مۇندا ايىنا 7300 تەڭگە, ال وسى كولىك كوللەدجىنىڭ ستۋدەنتتەرى ايىنا 4100 تەڭگە تولەپ تۇرادى», دەدى ول.
جاتاقحاناداعى جاعداي ۇيدەگى اۋرانى ەسكە سالادى. كەڭ بولمەلەردە 3-4 ستۋدەنت تۇرادى. بىرنەشە جىل بۇرىن تۇبەگەيلى جوندەۋ جۇرگىزىلگەن. دۇنيە-م ۇلىك, تۇرمىستىق تەحنيكا جاڭا تالاپقا ساي. كىر جۋ, اسحانا بولمەلەرى بار. كەشكە جاقىن ولار تاپ-تازا توسەك ورىنداردا ۇيىقتاۋعا داعدىلانعان. اكتى زالى, كىتاپحانا, دەمالىس بولمەسى, ساباق قارايتىن ورىندار دا بار. ءتىپتى باسقا جاقتان كەلگەن جاستارعا ورنالاسا تۇرۋى ءۇشىن قوناق بولمەلەر دە جاسالعان.
– بىزدەگى ءبىر كۇردەلى ماسەلە, ىستىق سۋدىڭ جوقتىعى,– دەيدى مەيرامگۇل يزەمباەۆا. – بارلىق جۋىنۋ بولمەلەرىندە سۋ جىلىتقىشتار ورناتىلعان. سوندىقتان بالالار ارنايى كەستەمەن اپتاسىنا ءبىر رەت قانا جۋىنۋعا ءماجبۇر. ستۋدەنتتەر جازدىڭ ىستىعى, كۇننىڭ لايساڭ باتپاق كەزدەرىندە اپتاسىنا ەكى-ءۇش رەت سۋعا تۇسكىسى كەلەدى.
كولىك كوللەدجى جاتاقحاناسىنىڭ تاربيەشىسى ءجاميلا باگيروۆانىڭ ايتۋىنشا, ستۋدەنتتىك جاتاقحانالاردى جىلىنا بىرنەشە رەت تەكسەرەدى. «كوللەدجگە كەلىپ تۇسكەن بالالار, ازىرشە ستۋدەنت دەپ تە اتاۋعا كەلمەيتىن, 15-16 جاس شاماسىنداعى جاسوسپىرىمدەر. سوندىقتان ولارعا ۇيلەرىندەگىدەي وتباسى جىلۋىن بەرگىمىز كەلەدى. ەكىنشى انالارى بولۋعا تىرىسامىز», دەيدى ول.
– ەكى جاتاقحاناداعى جاعداي ەكى ءتۇرلى, – دەدى وبلىستىق جاستار جانە بالالار قاۋىمداستىعىنىڭ ءتورايىمى, مونيتورينگتىك توپ مۇشەسى ەلزيرا ءجۇنىسوۆا. بىرىندە تۇبەگەيلى جوندەۋ جۇرگىزۋ جانە ارتىق ادامداردى شىعارۋ كەرەك. سوندىقتان دا كوللەدجدەردىڭ ءوزارا تاجىريبە الماسۋى دۇرىس دەپ ەسەپتەيمىن. سونداي-اق وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسىنان سەمەيدىڭ ستۋدەنتتىك جاتاقحانالارىن جوندەۋگە قارجى ءبولۋىن سۇراۋ قاجەت.
وبلىستىق تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ جانە مامانداردى دايارلاۋ ورتالىعى مەكەمەلەرىنىڭ ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى ورالحان سارتاەۆ بولسا, سەمەيدەگى 14 مەملەكەتتىك كوللەدجدىڭ تەك 5-ەۋى عانا ءوز جاتاقحانالارىن ساقتاپ قالعاندىعىن تىلگە تيەك ەتەدى. قالاعا وبلىستىڭ اۋداندارىنان بولەك رەسپۋبليكانىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن ستۋدەنتتەر كەلەدى. «سەرپىن» باعدارلاماسى بويىنشا وڭتۇستىك وبلىستاردان, شىمكەنت, قىزىلوردا, تالدىقورعان, جامبىل, الماتى جاقتاردان جاستار كەلەدى. بىراق ولاردى جاتاقحانامەن قامتي الماي جاتىرمىز. ستۋدەنتتەر جاتاقحاناسىندا 2551 ورىن جەتىسپەيدى. سوندىقتان پرەزيدەنتتىڭ بەس الەۋمەتتىك باستاماسى اياسىندا جاڭادان جاتاقحانالار سالىپ, ەسكىلەرىن قالىپقا كەلتىرۋ قاجەت», دەيدى و.سارتاەۆ.
راۋشان نۇعمانبەك,
«ەگەمەن قازاقستان»
