I ءبولىم
حابارلاندىرۋ بويىنشا حابارلاسقان جىگىت
2008 جىل. ماۋسىمنىڭ 23-ءى. دۇيسەنبى. مەن جەرگىلىكتى گازەتكە بارىپ, حابارلاندىرۋ بەردىم. حابارلاندىرۋدا: «تەلەفون جوندەيتىن ادام كەرەك. ەركىن 87773465960» دەپ جازعان ەدىم. بىرنەشە ادام حابارلاستى. بىراق ەشقايسى كوڭىلىمنەن شىققان جوق. سارسەنبى كۇنى انتون دەگەن ورىس جىگىت حابارلاستى.
– قايىرلى كۇن!
– قايىرلى كۇن!
– حابارلاندىرۋ بويىنشا حابارلاسىپ تۇرمىن.
– ءيا, اتىڭىز كىم؟
– انتون.
– بۇرىن وسى سالادا جۇمىس ىستەپ كوردىڭىز بە؟.
– جوق, – دەدى انتون. – بىراق ۇيدە تەلەفون جوندەپ كورگەنمىن. بۇرىن تەلەۆيزور, دەندي, سەگالاردى دا جوندەي بەرەتىنمىن... ۇيرەنىپ كەتەمىن.
ماعان ونىڭ سىپايى, شىنايى, ءارى باتىل سويلەگەنى ۇنادى.
– جاسىڭىز نەشەدە؟
– ون توعىزدامىن.
– وندا سەن دەپ سويلەي بەرەيىن. مەن سەنەن ۇلكەن ەكەنمىن. سەكسەن توعىزىنشى جىلعىسىڭ با سوندا؟
– ءيا.
– مەن سەكسەن ءتورتىنشى جىلعىمىن. وندا ەرتەڭ تاڭەرتەڭ توعىزدا كەل, ءبىر اپتا سىناپ كورەمىن, – دەدىم.
– جارايدى, – دەدى انتون.
***
مەن مامىر ايىندا عانا اسكەردەن كەلگەنمىن. وعان دەيىنگى ءومىرىمدى قىسقاشا ايتايىن. 2001 جىلى ون ءبىر جىلدىق مەكتەپتى ءبىتىردىم. ودان سوڭ ءبىر جىل بوس ءجۇرىپ, ءۇش جىلدىق كوللەدجگە ءتۇستىم. ماماندىعىم – پروگرامميست. كولەدجدەن سوڭ تاعى دا ءبىر جىلداي بوس ءجۇردىم دە, بىلتىر اسكەرگە كەتتىم.
اسكەردەن كەلگەن سوڭ اكە-شەشەم جۇمىسقا تۇر دەپ ۇگىتتەدى. «قازاقمىستىڭ» شاحتاسىندا دۋلات دەگەن جاقىن تۋىسىمىز اجەپتاۋىر باستىق ەدى. سول كىسى ماماندىعىما ساي جۇمىس تاۋىپ بەرەمىن دەپتى. مەن كەلىسكەن جوقپىن. ءوزىم ءبىر كاسىپ كوزىن تاۋىپ, بيزنەس جاساعىم كەلەدى دەدىم. ءسويتىپ, ەكى كۇن عانا ۇيدە جاتتىم دا, ءۇشىنشى كۇنى جۇك تۇسىرەتىن جەرگە جۇمىسقا شىعىپ كەتتىم. ۆاگونمەن كەلەتىن تاۋارلاردى ءتۇسىرىپ, تاڭەرتەڭنەن كەشكە دەيىن جۇمىس ىستەپ, 16 000 تەڭگە اقشا تاپتىم. ءبىر ايدا ءۇش-اق كۇن دەمالدىم. اسكەرگە كەتەر الدىندا ساتىپ العان كومپيۋتەرىم بار ەدى. سونى 30 000 تەڭگەگە ساتتىم. اسكەردەگى تابىسىمنان جيناعان 8 000 تەڭگەمدى قوستىم. ءسويتىپ, 54 000 تەڭگە جينادىم. ءبىزدىڭ جەزقازعان كىشكەنتاي قالا. سوندىقتان 54 000 تەڭگەنى تابۋ وڭاي ەمەس. ونىڭ ۇستىنە قازىرگى داعدارىس كەزىندە.
بيىل دۇنيەجۇزىلىك داعدارىستىڭ كەسىرى بىزگە دە ءتيىپ جاتقان سەكىلدى. بەنزين قىمباتتاپ كەتىپتى. ءبىراز جانارماي بەكەتتەرى جابىلىپ تا قالدى.
مەن قانداي بيزنەس اشقانىم دۇرىس دەپ, ءبىر اي بويى كوپ ويلاندىم. داعدارىس كەزىندە قالاي اقشا تابۋعا بولادى؟ وزىمدە بار اقشانى ەسكەردىم. اكە-شەشەمنەن اقشا سۇراي المايمىن. ويتكەنى, ول كىسىلەردە ونسىز دا قارىز كوپ. جالعىز ۇلدارىنىڭ ءتۇرى – مەن. اسكەرگە دەيىن ەشتەڭە ويلاماي, قىدىرىپ, توبەلەسىپ جۇرە بەرىپپىن. ەندى-ەندى ويلانىپ, اتا-انامدى قارىزدارىنان قۇتقارايىن دەپ شەشتىم. قايتسەم دە جاعدايىن جاساۋىم كەرەك. ارەكەت جاساي باستاعانىم دا سوندىقتان.
بۇرىن ستۋدەنت كەزىمدە ءارتۇرلى جۇمىس ىستەدىم: كافەدە داياشى, جانارماي بەكەتىندە كۇزەتشى, تەلەفون ساتاتىن جەردە دۇكەنشى بولدىم.ەڭ ۇزاق ىستەگەنىم وسى تەلەفون ساتاتىن جۇمىس بولدى. كەيىن شاحتادان رۋدا ۇرلايتىندارمەن بىرىگىپ, كامازبەن قىتايعا رۋدا جىبەرىپ تە كوردىك. ول كەزدە اقشانى كوپ تاپتىم. بىراق ەكى رەت جىبەرگەن سوڭ, بۇل جۇمىسقا ەندى جولاماستاي بولدىم. ارام اقشا ماعان جاقپايتىنىن ءبىلدىم. وڭاي كەلگەن اقشانى نە ىستەرىڭدى بىلمەي, جۇمساي بەرەدى ەكەنسىڭ. كوپ قىدىردىق. اراقتى دا سول كۇندەرى ءىشىپ كوردىم. اكە-شەشەم مەنەن ءۇمىت كۇتىپ وتىرعاندا مەن سولاي اقىماقتىڭ ءىسىن ىستەپ ءجۇردىم. ەندى تەك دۇرىس جولمەن اقشا تاپقىم كەلەدى. ويلانىپ-ويلانىپ, ۇستالعان تەلەفونداردى ساتاتىن جانە جوندەيتىن جەر اشايىن دەپ شەشتىم. جىلدان جىلعا ۇيالى تەلەفون ۇستايتىن ادامدار كوبەيىپ كەلە جاتىر. جاڭالارى قىمبات. داعدارىس كەزىندە وسى ەسكىلەر كوپ وتەتىن شىعار دەپ ويلادىم. ونىڭ ۇستىنە اسكەرگە دەيىن ۇزاق ۋاقىت ىستەپ كورگەن جۇمىسىم دا وسى.
مىنەكەي, وسىنداي ويمەن الدىڭعى اپتادا بۋتيكتى جالعا الدىم. بۋتيكتى بازار جاقتان ەمەس, بەيبىتشىلىك كوشەسىنىڭ بويىنداعى ۇلكەن «نۇر» دەگەن ساۋدا ورتالىقتان الدىم. ايىنا 15 000 تەڭگەگە كەلىستىك. ونىڭ تولەگەن سوڭ, مەنىڭ قولىمدا 39-اق مىڭ تەڭگە قالدى. ەندى تاۋار قوياتىن ۆيترينا ىزدەدىم. جاڭاسىن الۋعا نەمەسە ارنايى جاساتۋعا ازىرگە قالتا كوتەرمەيدى. سوندىقتان ۇستالعان, ەسكى ەكى ۆيترينا تاپتىم. بىرەۋىن 2500 تەڭگەدەن, ەكەۋىن 5000 تەڭگەگە ازەر بەردى. ەكەۋى ەكى ءتۇرلى. مەيلى. ەكەۋىن اكەلىپ قويدىم. جانىنا ۇيدەگى ۇستەلىم مەن ورىندىقتاردىڭ بىرەۋىن اكەلىپ ورنالاستىردىم. بۇلاردى ەكى جەردەن اكەلۋ ءۇشىن تاكسي شاقىرىپ, وعان 800 تەڭگە تولەدىم. سودان سوڭ الگى «تەلەفون جوندەيتىن ادام كەرەك» دەگەن حابارلاندىرۋدى بەردىم. وعان تاعى دا 1000 تەڭگەم كەتتى. سونىمەن 29700 تەڭگەم قالدى. شىداماي, 120 تەڭگەگە سۋ ساتىپ الىپ ءىشتىم. جۇك تۇسىرۋگە جاياۋ بارىپ, تاماقتى تەك ۇيدەن ءىشىپ, اسكەردەن كەلگەلى 1 تيىن جۇمساماي ءجۇر ەدىم. شولدەدىم عوي دەپ, ءوز-ءوزىمدى كوندىرىپ, سۋ الىپ ءىشتىم. جالپى, ءوز-ءوزىمدى قيناماعانىم دۇرىس قوي. بىراق اقشانى جۇمسامايمىن دەگەن سوڭ, ەرەجەنى ساقتاپ, جۇمساماعانىم دۇرىس ەدى. ياعني, مەن تابىس تاۋىپ, 54000 تەڭگەمدى قايتارعانشا اقشا جۇمساماۋىم كەرەك دەپ وسىدان ءبىر اپتا بۇرىن ەرەجە قابىلداعانمىن.
گازەتكە حابارلاندىرۋ بەرگەن سوڭ قابىرعاعا ىلەتىن ءسوزدى دە شىعارتتىم. «ۇيالى تەلەفون ساتامىز, ساتىپ الامىز, جوندەيمىز» دەپ جازعىزدىم دا, پرينتەردەن 130 تەڭگەگە شىعارتىپ, بۋتيكتىڭ شىنى قابىرعاسىنا جابىستىردىم. ەسىگى كوبىنەسە ىشكە قاراي اشىلىپ تۇراتىن بولعان سوڭ, كورىنبەي قالادى عوي دەپ, ادەيى قابىرعاعا جەلىمدەدىم.
سەيسەنبى كۇنى تەلەفون جوندەگەندە كەرەك بولاتىن قۇرال-سايمانداردى الۋ ءۇشىن بازارعا باردىم. ونى ىزدەپ تاۋىپ, ساتىپ الىپ, قايتىپ كەلگەنشە ءتۇس بولدى. سايماندارعا كەتكەن اقشامدى دا ايتا كەتەيىن: 2800 تەڭگە جۇمسادىم.
سەيسەنبى كۇنى تۇستەن كەيىن جانە سارسەنبىدە كۇنى بويى بۋتيكتە ءوزىم وتىردىم. ءبىرىنشى كۇنى ۆيترينام تازا بوس تۇردى.
بەيسەنبىدە جۇمىسقا انتون كەلدى.
***
انتون ارىق, ۇزىن بويلى بالا ەكەن. ۇستىنە ەسكى قىزىل فۋتبولكا كيگەن. شاشى وسىڭكىرەپ كەتكەن. بىراق ءوزى جاعىمدى جىگىت ەكەنى بىردەن بايقالدى. ەكەۋىمىز قايتا تانىستىق.
مەنىڭ بويىم 172 سانتيمەتر عانا. انتون, ءسىرا, 180 سانتيمەتردەن اساتىن سياقتى. جانىما كەلگەندە ءتىپتى ۇزىن كورىندى.
– بۇرىن قايدا جۇمىس ىستەدىڭ؟ – دەپ سۇرادىم.
– ەشقاي جەردە ۇزاق ۋاقىت جۇمىس ىستەگەن جوقپىن.
– قايدا وقىدىڭ؟
– كاسىپتىك ليتسەيدە وقىعانمىن, بىراق تاستاپ كەتتىم.
– اسكەرگە باردىڭ با؟
– جوق.
سوتتالعانسىڭ با دەپ تە سۇراعىم كەلدى. بىراق سىپايى, جاعىمدى جىگىتتى وندايعا قيمادىم.
وعان ەندى شارۋا جاعدايىن ءتۇسىندىردىم. اپتاسىنا التى كۇن تاڭەرتەڭ وننان كەشكى جەتىگە دەيىن وسى جەردە وتىراسىڭ, ايىنا 20 000 تەڭگە ايلىق الاسىڭ دەدىم. جەكسەنبى – جۇمىس, دەمالىس – دۇيسەنبى كۇنى بولاتىنىن دا ايتتىم. انتون كەلىستى.
– جوندەۋگە تەلەفون اكەلەتىن بولسا, الدىمەن قولىڭنان كەلە مە, سونى قاراپ ال, – دەپ ەسكەرتتىم كەتەر كەزدە. – مۇمكىن دەمالىس كۇندەرى بىلەتىن ءبىر ادامداردى تاۋىپ, ءبىراز ۇيرەنىپ قايتاتىن شىعارمىز. كورەمىز.
انتون باسىن يزەدى.
***
بۋتيكتى انتونعا تاپسىرعان سوڭ, باسقا شارۋالاردى ىستەۋگە مۇمكىندىك تۋدى. ەندى الدىمدا ەكى جۇمىس تۇرعانىن ءتۇسىندىم. ءبىرىنشىسى, بۋتيكتى جارنامالاۋ, ەكىنشىسى تاۋار تابۋ.
تەلەفون ساتاتىن جانە جوندەيتىن جەر دەپ اتادىق. بىراق ءالى ءبىر دە ءبىر تەلەفون جوندەگەن جوقپىز. كەشە ءبىر قىز كەلىپ Motorola RAZR V3 تەلەفونىن ۇسىنعان. مەن ونى 6000 تەڭگەگە ساتىپ الدىم. ءتىپتى, ۇستالعان تەلەفوننىڭ باعاسى قانداي بولاتىنىن دا ونشا بىلمەيدى ەكەنمىن. قىمباتقا الىپ قويعان سياقتىمىن. انتونعا تۇسىندىرگەندە وسى جايتتى ەسكەرتىپ, بارىنشا ارزانعا الۋعا تىرىس دەپ, قولىنا ادەيى ءتورت-اق مىڭ تەڭگە تاستاپ كەتتىم. ال Motorola-نى كەم دەگەندە 8000 تەڭگەگە سات دەدىم.
انتونعا اقشا بەرگەننەن كەيىن قالتامدا 16 500 تەڭگە قالدى.
«تۇيەنىڭ تانىعانى جاپىراق» دەگەندەي, الدىندا حابارلاندىرۋ بەرىپ انتونتى تاپقان گازەتكە بارىپ, ء«بىز اشىلدىق» دەپ جارناما بەردىم. جارناما حابارلاندىرۋعا قاراعاندا قىمباتتاۋ بولدى. 1 500 تەڭگە الدى.
قالعان ون بەس مىڭىمنىڭ نەشە تەڭگەسىنە تەلەفون الۋىم كەرەك دەپ ءبىراز ويلاندىم. ەندى 28 كۇننەن كەيىن 15 000 تەڭگە بۋتيكتىڭ اقشاسىن, انتونعا 20 000 تەڭگە ايلىق تولەۋىم كەرەك. ودان بولەك ءوزىم دە پايدا تابۋىم كەرەك ەمەس پە؟ نە ىستەۋىم كەرەك؟ 15 000 تەڭگەنى بۋتيك ءۇشىن تولەۋگە قالدىرسام با ەكەن؟ الدە بارىنە تەلەفون الىپ, ۆيترينانى تولتىرىپ قويعانىم دۇرىس پا؟ بىراق ايدىڭ سوڭىنا دەيىن ولار وتپەي قالسا شە؟ نەمەسە اياق استىنان اقشا كەرەك بولىپ قالسا نە ىستەيمىن؟
تۇسكى استا ۇيگە بارعانشا وسىنى ويلادىم. تاماق ءىشىپ وتىرىپ تا باس قاتىرۋمەن بولدىم. ال تاماق ءىشىپ بولعان سوڭ, تاعى ءبىر ماسەلەنى ەسكەرمەگەنىمدى ءتۇسىندىم. وسى انتون تۇسكى استى قايدان ىشەدى؟ كەشكە دەيىن بۋتيكتە اش وتىرا ما؟ اش وتىرعان ادام جۇمىستى دۇرىس ىستەي مە؟ مەن وعان ءالى ايلىق بەرگەن جوقپىن, اقشاسى دا جوق شىعار. ءوزىم تويىپ الىپ, ونى اش قالدىرعانىم دۇرىس پا؟
ءبىر نارسەنى ۋايىمداپ وتىرعانىمدى بايقاپ, انام ءمان-جايدى سۇرادى. مەن شىنىمدى ايتتىم. انتون دەگەن بالانى جۇمىسقا الدىم دا, ونىڭ تۇسكى اسى تۋرالى ويلانباپپىن دەدىم. انام ماعان ريزا بولعانداي كورىندى. جىميىپ كۇلدى دە:
– ءوزى ۇيدەن ءپىسىرىپ اكەلىپ وتىرماي ما؟ – دەدى.
مەن ويلانىپ قالدىم. سولاي ىستەسە, انتوننىڭ وزىنە جاقسى بولار ەدى. ايتپەسە انا جەردەن ۇزاق ۋاقىتقا كەتە المايدى. قالاي بۇل جاعدايدى ەسكەرمەگەنمىن...
جۇمىسقا تۇرعان ادام بەرىلگەن تاپسىرمانى ورىندايدى. رۇقسات ەتكەن ۋاقىتتا كەتەدى, بەلگىلەنگەن ۋاقىتتا جۇمىسىنا قايتا بارادى. ال مەن بيزنەس باستاعان ادام رەتىندە بىرەۋدەن كومەك كۇتە المايمىن. قايتا ءوزىم قول استىمداعى ادامدارعا كومەكتەسۋىم كەرەك. ولاردىڭ جاعدايىن جاساۋىم كەرەك. وسى ويدان ءوزىم شوشىعانداي بولدىم. راسىندا دا مەن بىرەۋگە جۇمىس بەرىپ وتىر ەكەنمىن عوي؟ ول مەن نە ايتسام سونى ىستەيدى. مەن جاقسى قاراسام, جۇمىستى جاقسى ىستەيدى, دۇرىس قاراماسام, ناشار ىستەيدى. نەمەسە كەتىپ قالادى.
مەن تۇستەن كەيىن ۇستالعان تەلەفونداردى ساتاتىن باسقا دۇكەندەردى قارايىن دەپ شەشتىم. بۋتيككە ساعات التى جارىمنىڭ كەزىندە ءبىر-اق بارعانىم دۇرىس شىعار.
ءبىز ستۋدەنت بولىپ جۇرگەن كەزدە بايلانىس تۇرلەرى از ەدى. قاتەلەسپەسەم, Activ پەن Beeline عانا بولدى-اۋ دەيمىن. قازىر, مىنە, Neo, Pathword دەگەندەر شىقتى. بۇرىن قالادا عانا بايلانىس بولسا, قازىر اۋىلداردا دا بار. سول ءۇشىن كۇننەن كۇنگە ۇيالى تەلەفون ساۋداسى قىزىپ كەلە جاتىر.
سونىمەن بىرگە, تەلەفون ۇرلايتىن بۇزاقىلاردىڭ تابىسى كوبەيگەن سياقتى. گوپ-ستوپ دەگەن پايدا بولدى. تۇندە جۇرگەن ادامداردى توناپ, تەلەفونىن ۇرلاپ, ساتادى. ارينە, وزدەرى ساتپايدى. ونى ۇيىمداستىراتىن ادامدار بار. ەرتەڭ ولار ماعان دا كەلىپ ۇسىنىس جاساۋى مۇمكىن. بىراق ونى الۋعا بولمايدى. الساڭ, ارتىنان يەسى كەلىپ تەلەفونىن تانىپ قويسا, شۋ شىعارۋى مۇمكىن. بۇنى انتونعا ەسكەرتۋىم كەرەك ەكەن دەپ ويلادىم.
قالادا بازاردىڭ ماڭىندا تەلەفون ساتاتىن جەرلەر كوپ ەكەن. بازار نەكراسوۆ كوشەسىنىڭ بويىندا. مەنىڭ بۋتيگىم كەلەسى ۇلكەن كوشە – بەيبىتشىلىكتە. ياعني نەكراسوۆ پەن بەيبىتشىلىك پاراللەل جاتىر. بازار ارزانداۋ, ساۋدا ءۇيى قىمباتتاۋ. دەمەك مەن تۇرعان جەرگە جاعدايى بار ادامدار كەلەدى... بۇل تۋرالى دا ويلانۋ كەرەك.
وسىلاي ويلانىپ ءجۇرىپ, دۇكەندەردىڭ ءبىرازىن قاراپ شىقتىم. سودان سوڭ ساعات التى جارىم بولعانىن كۇتۋگە شىداماي, التىعا ون مينۋت قالعاندا بۋتيككە كىرىپ باردىم.
انتون قولىن قۋسىرىپ, ورىندىقتا وتىر ەكەن. ءبىراز زەرىككەن سەكىلدى. مەن جاققا بىردەن قاراعان جوق. جاقىنداپ كەلە جاتىپ ۆيتريناعا قاراپ ۇلگەردىم. ءبىر دە ءبىر تەلەفون جوق ەكەن. ءتىپتى ءوزىم ساتىپ العان Motorola دا كورىنبەيدى.
تۋرا ۆيترينانىڭ جانىنا بارعاندا انتون مەنى كورىپ, اتىپ تۇردى.
– قال قالاي؟ – دەدىم جىميىپ.
– جاقسى, – دەدى ول دا. مەن سياقتى جىميىپ كۇلگەن جوق, بىراق جىلى جاۋاپ بەردى.
– Motorola-نى ساتتىڭ با؟
– ءيا.
– قانشاعا كەتتى؟
– 9000.
– تاماشا. تاماشا عوي؟! بىرنارسە جەدىڭ بە؟
– جوق.
– قاپ. شارشاعان ەكەنسىڭ.
– جوق, شارشاعان جوقپىن.
– قۇرال-سايمانداردى قاراپ كوردىڭ بە؟
– ءيا, قاراپ شىقتىم.
– وندا ەرتەڭ ىستەمەيتىن ءبىراز تەلەفون الىپ كەلەيىن. سولاردى جوندەپ كور. بۇگىن حابارلاندىرۋ بەردىم. ەندى وسى جەردە وتىرىپ جاۋاپ بەرەتىن ءبىر تەلەفون قويۋىم كەرەك. ازىرگە مەنىڭ نومىرىمە حابارلاسا بەرەدى عوي.
انتون باسىن يزەدى. مەن كوڭىلدەنىپ كىلتتەلەتىن سۋىرمانى اشتىم. بۇل – ءبىزدىڭ كاسسامىز. ىشىندە 13 000 تەڭگە جاتىر. تاڭەرتەڭ كەتكەندە 4 000 بولعان. سوندا بۇل ساۋدا Motorola-نى ساتىپ العان 6000 تەڭگەمدى جاپتى جانە 2000 تەڭگە پايدا ءتۇسىردى دەگەن ءسوز. ءبىرىنشى كۇنگە جامان ەمەس. بىراق كۇنىنە 2000 تەڭگە دەگەن, ارينە, از.
– انتون, – دەدىم سودان سوڭ اقشانى قالتاما سالىپ جاتىپ. – سەن تۇسكى استى ۇيدەن ءپىسىرىپ اكەلىپ وتىرعانىڭ دۇرىس شىعار؟ ءوزىڭ بويداقسىڭ عوي, ءيا؟
– ءيا.
– وندا ماماڭ ءپىسىرىپ بەرىپ وتىرسا؟
انتون ۇندەمەي قالدى. مەن بىرنارسەنى بۇلدىرگەنىمدى سەزدىم. قالاي سەزگەنىمدى بىلمەيمىن, ايتەۋىر دەنەم ءدىر ەتكەندەي بولدى.
– قازىر ءالى ءبىر ساعات ۋاقىتىمىز بار ەكەن, – دەپ اياق استىنان اڭگىمەنى باسقا جاققا بۇردىم. – بۇگىن قانداي ادامدار كەلدى, نە سۇرادى سونى ايتىپ بەرشى ماعان.
– كوپ ادام كەلگەن جوق. كەلگەندەر قانداي تەلەفون جوندەيسىڭدەر, باعاسى قانشا دەپ سۇرادى.
– سەن نە دەدىڭ؟
– ءبىرىنشى تەلەفوندى الىپ كەلىڭىز دەدىم.
– دۇرىس. الدىمەن قاراپ كور, سودان سوڭ جوندەۋى قيىن با, جەڭىل مە سوعان قارا. جەڭىل بولسا ارزانداۋ ايتا بەر. ال قيىن بولسا, ودان سوڭ بولشەكتەرىن اۋىستىرۋ كەرەك بولسا, وندا باعاسىن كەيىن ايتامىز دە. ويتكەنى ول بولشەكتەردى ىزدەۋ كەرەك قوي...
– ونى قايدان ىزدەيمىز؟
– الاڭداما, ول جاعىن ءوزىم بىردەڭە قىلامىن.
كۇندىز قاراعان دۇكەندەرىمدى ەسكە الدىم. ولار دا جوندەۋمەن اينالىسادى. دەمەك, بۇزىلعان, ىشىندەگى كەي بولشەكتەرى الىنعان تەلەفون ولاردا بار. سولاردان سۇراپ كورۋگە بولادى. ودان سوڭ...
– ودان كەيىن ىستەمەيتىن تەلەفون اكەلسە, وتە ارزان باعاعا الامىز دە. سولاردىڭ بولشەكتەرىن كەيىن باسقا تەلەفونعا سالامىز. بىراق سيرەك كەزدەسەتىن تەلەفونداردى الماۋعا تىرىس.
– جارايدى.
– ايتپاقشى, ءبىر ادام قايتا-قايتا تەلەفون اكەلە بەرسە, الماي قوي. ويتكەنى, ۇرلانعان تەلەفونداردى اكەلۋى مۇمكىن. كەيىن باسىمىزعا بالە بولادى.
– جارايدى.
– بارىنەن بۇرىن Motorola-نى ساتقانىڭ كۇشتى بولدى. ونى كىم الدى ءوزى؟
– ءبىر قىز كەلىپ الىپ كەتتى. ءبىراز تەكسەرىپ قارادى. سيمكارتاسىن سالىپ سويلەستى. سودان كەيىن ساۋدالاسپاستان 9000 تەڭگەگە الىپ كەتتى.
– جاقسى, تاماشا. بۇگىن ءبىراز ءىشىڭ پىسقان شىعار, بىراق الدا ءالى جۇمىس كوبەيەدى. كەشكى جەتىنىڭ قالاي بولعانىن بىلمەي قالاتىن بولاسىڭ.
انتون جىميدى. مەن جارايسىڭ دەگەندەي ارقاسىنان قاعىپ قويدىم.
***
ماماسى تۋرالى ايتقاندا انتوننىڭ ۇندەمەي قالعانى ەسىمنەن كەتپەي قويدى. ءوزى وقۋ وقىماعان, دۇرىس جۇمىس ىستەمەگەن. وسى ۋاقىتقا دەيىن نەمەن اينالىستى ەكەن؟ الدە اكە-شەشەسى جوق جەتىم بە ەكەن؟
كەشكى اس ءىشىپ وتىرعاندا اكە-شەشەمە انتون تۋرالى ايتتىم. ءوزى جاقسى بالا, بىراق وتباسىلىق جاعدايى قيىن سەكىلدى دەدىم. اكەم «بايقاپ ءجۇر» دەگەندەي قاۋىپ ايتتى دا قويدى. كوپ سويلەي قويمايتىن كىسى. انام بولسا جاقىنىراق سويلەسىپ, جاعدايىن ءبىلىپ العانىڭ دۇرىس شىعار دەدى.
مەن ۇندەمەي ويلانىپ وتىردىم دا, اناما:
– جەڭىل-جەلپى تۇسكى اس دايىنداپ, ىدىسقا سالىپ بەرىپ وتىراسىز با؟ انتون ءوزى ءپىسىرىپ اكەلە المايتىن سياقتى, – دەدىم.
– سوسىن ونى قالاي اپاراسىڭ؟ – دەپ كۇلدى انام.
– بىلمەيمىن. ءتۇس كەزىندە سوعىپ, الىپ كەتىپ وتىرسام شە؟
– جارايدى, ارى-بەرى جۇرۋگە شارشاماساڭ بولدى عوي, – دەدى انام. – كورشى بۋتيكتەرىڭدە توڭازىتقىش جوق پا ەكەن, سۇراپ كور. بولسا, تاڭەرتەڭ شىققاندا اپارىپ قويا سالاسىڭ. ءتىپتى ميكروتولقىن پەش بولۋى دا مۇمكىن. سوعان جىلىتىپ ىشە بەرەدى, – دەپ اقىل قوستى سودان سوڭ.
***
مەندە قازىر 28 000 تەڭگە بار. تاڭەرتەڭ ۇيدەن شىعارداعى ويىم وسىنداي بولدى. ونىڭ 4 000 تەڭگەسىن كەشە كاسساعا تاستاپ كەتكەنمىن. سوندا قالتامدا 24 000 تەڭگە تۇر.
بۇگىن كۇن ىسيىن دەپ تۇر ەكەن. ماۋسىمنىڭ ورتاسى عوي. جەزقازعان وسى ۋاقىتتا قۇرعاي باستادى. ىستىق كوتەرىلسە بولدى, اۋا قاپىرىقتانىپ كەتەدى.
ۇيدەن ەرتە شىققان ەكەنمىن. ءبىر قىزىعى جەزقازعاننىڭ بازارىنىڭ ءوزى ساعات 11-دەن باستاپ تولىق ىسكە كىرىسەدى. بىرەن-سارانى 10-دا اشىلادى. ال قازىر ساعات توعىزدان جيىرما كەتتى. ءالى ەرتە. سونى ويلاپ, جاياۋ شىقتىم.
انتون ۇيىنەن شىعىپ, جۇمىسقا كەلە جاتقان شىعار. بۋتيكتىڭ شىنى ەسىگىنىڭ كىلتى دە, كاسسانىڭ كىلتى دە سوندا. ءوزى بارىپ اشىپ, ساعات وندا وتىرۋى كەرەك. ايتەۋىر كەلمەي قالماسا بولدى. ون جارىمعا قاراي سول جەرگە بارىپ, ءبىر تەكسەرە سالايىن.
مەن جەزقازعاننىڭ توعىزىنشى ورام دەگەن جەرىندە تۇرامىن. بازاردان اجەپتاۋىر الىس جەر. بىراق قالا ءوزى سونشالىق ۇلكەن ەمەس, سوندىقتان الىس دەگەن جەرىنىڭ وزىنە جاياۋ بارا بەرۋگە بولادى.
بۇگىن بەيسەنبى. ادامدار جۇمىستارىنا بارىپ ۇلگەردى. كەشىككەندەرى عانا اسىعا باسىپ كەتىپ بارا جاتىر. جالپى, جەزقازعان تىنىش قالا. بازاردىڭ اينالاسىندا بولماسا, ادام از.
جولمەن جۇرمەي, ءۇي-ءۇيدىڭ اراسىمەن توتە تارتتىم. ستۋدەنت كەزىمىزدە تالاي جۇرگەن جەرلەر. ءوزىم وقىعان كوللەدجدىڭ جانىنان دا ءوتتىم. ساعات ونعا تايادى.
كەشە سوعىپ, تەلەفوندارىن كورىپ كەتكەن ءبىر دۇكەنگە باردىم. دۇكەن بولعاندا تولىق دۇكەن ەمەس, ول دا بىزدىكى سەكىلدى ءبىر بۋتيك قانا. بىراق بازاردىڭ جانىنداعى دۇكەننىڭ ىشىندە. جانە تۋرا كىرەبەرىستە, ەسىكتىڭ جانىندا. كەشە كەلگەنىمدە جاس جىگىتتەر ۇيمەلەپ, مۋزىكا جۇكتەپ جاتقان. بىزدە ونداي قىزمەت جوق. مۋزىكا جازۋ ءۇشىن كومپيۋتەر كەرەك. مۇمكىن كەيىن قوسۋ كەرەك شىعار. مۇمكىن قوسپاعان دا دۇرىس شىعار. ونى دا ويلانۋ كەرەك.
دۇكەنگە كىرگەنىمدە ساتۋشىنىڭ ورنىندا ءبىر جاس قىز تۇر ەكەن. مەكتەپتە وقيتىن سياقتى. دۇكەننىڭ كىرەبەرىسىندە كونديتسيونەر قوسىلىپ تۇرعان سوڭ با, بۇلاردىڭ بۋتيگى تۇرعان جەر سالقىن ەكەن. سول ءۇشىن قىز ۇستىنە سپورتبەشپەنت جامىلىپ الىپتى. ءسىرا, كەشەگى جىگىت بۇل قىزدىڭ اعاسى بولسا كەرەك, مىنا كيىم سونىكى شىعار دەپ ويلاپ ۇلگەردىم.
– سالەمەتسىز بە؟ – دەدى قىز ماعان قاراپ. قاراسى بايىپتى ەكەن.
– سالەمەتسىڭ بە... كەشە وسى جەردە ءبىر جىگىت تۇر ەدى...
مەن وسى ءسوزدى ايتقانشا بولعان جوق, بۋتيكتىڭ ەسىك جاق بۇرىشىندا ەڭكەيىپ, شكافتىڭ ىشىندەگى زاتتاردى جيناپ وتىرعان جىگىت باسىن كوتەردى. مەن ونى سول كەزدە ءبىر-اق بايقادىم.
– اسسالاۋمالەيكۋم! – دەپ داۋسىمدى شىعارا امانداستىم.
– ۋاعالەيكۋم.
تانىمادىم عوي دەگەندەي ماعان باقىلاي قارادى.
– مەن كەشە دە كەلىپ كەتكەنمىن. ادام كوپ بولدى دا, سويلەسە المادىم.
– ءيا, نە شارۋا ەدى؟
– مەن تەلەفون جوندەيتىن, ساتىپ الىپ, ساتاتىن بۋتيك اشىپ جاتقانمىن.
– قاي جەردەن؟
– «نۇردان».
– قانشا بولدى اشقانىڭا؟
– ءۇش كۇن.
انا جىگىت ك ۇلىپ جىبەردى. ءسىرا, ءبىرازدان بەرى ىستەپ جاتقان ادام دەپ قالسا كەرەك.
– اتىڭ كىم؟ – دەدى سودان سوڭ.
– ەركىن.
– مارعۇلان.
ەكەۋىمىز قول الىستىق. بايقاۋىمشا, مەنەن 7-8 جاس ۇلكەن جىگىت سياقتى.
– قاي مەكتەپتە وقىدىڭ؟ – دەپ سۇرادىم.
– مەن ساتباەۆ قالاسىندا وقىدىم. 4-ءشى مەكتەپ.
– ءا, وندا مەن وسى جاقتا 13-ءشى مەكتەپتى ءبىتىردىم.
– نەشىنشى جىلعىسىڭ؟
– 84. ءوزىڭ؟
– 76.
بۇدان كەيىن مارعۇلاننان شارۋا جايىن سۇراي باستادىم. قاي جەردەن بولشەكتەر الۋعا بولادى, قاي جەردەن ارزان باعاعا جاڭا تەلەفوندار الۋعا بولادى. ول كومەك رەتىندە كەرەك ادامداردىڭ ءنومىرىن بەردى. الماتىدان تاپسىرىس بويىنشا اكەلەتىن جىگىتتەر بار ەكەن.
– سەندە ىستەمەيتىن تەلەفوندار بار ما؟ – دەدىم سودان سوڭ.
– دۇرىس ىستەمەي تۇرعاندار بار. بىرەۋىنىڭ داۋسى شىقپايدى, بىرەۋى زارياد المايدى.
– ساتاسىڭ با؟
– ال.
– قانشاعا بەرەسىڭ؟
– ەسكى تەلەفوندار عوي. مىڭ جارىمنان ال.
– وندا ەكەۋىن 2500 تەڭگەگە بەرسەڭشى؟
– جارايدى, الا بەر.
ءسويتىپ, 2500 تەڭگەگە ەكى ەسكى تەلەفون الىپ, «نۇرعا» قاراي تارتتىم. مارعۇلان ەكەۋىمىز سويلەسكەندە سوزگە ارالاسپاي, ءبىز جاققا نازارىن سالماي ءوز بەتىمەن تۇرعان قىزدى ەسىمە الدىم. ءالى 9-10 سىنىپتا وقيتىن بولسا كەرەك.
بۋتيككە كىرگەنىمدە ساعات ون بىرگە جيىرما قالعان ەدى. انتون تۋرا كەشەگىدەي ورىندىقتا وتىر ەكەن. ەكەۋىمىز قول الىسىپ امانداستىق.
– جاقسى دەمالدىڭ با؟ – دەپ سۇراپ قويدىم. ول باسىن يزەدى.
قالتامداعى ەكى تەلەفوندى الىپ, قۇرال-سايماندار تۇرعان ۇستەلدىڭ ۇستىنە قويدىم.
– بۇگىن ءىشىڭ پىسپايدى ەندى. مىنا ەكەۋىن جوندەپ كور. بىرەۋى زارياد المايدى دەيدى. بىرەۋىنىڭ داۋسى شىقپايدى. ءوزىڭ تەكسەرەسىڭ عوي. ەكەۋىنىڭ دە زاريادچيگى بار. مىنە.
انتون ورىندىعىن ۇستەلگە جاقىنداتىپ قويدى دا, ىڭعايلانىپ وتىرىپ, تەلەفونداردى قاراي باستادى. مەن كىشكەنە سىرتىنان باقىلاپ, ۇندەمەي تۇردىم. تەلەفوننىڭ ەكەۋىن قاراپ شىقتى. باتارەيكالارى بار ما, باتىرمالارى باسىلا ما, سىلكىگەندە ارتىق دىبىس شىقپاي ما – سونى قارادى. ودان سوڭ ەكەۋىن دە قوسىپ كوردى.
– قازىر ءوزىمنىڭ سيمكارتامدى سالىپ سويلەسىپ كورەمىن عوي, – دەدى سودان سوڭ.
– ءيا, جەلكەڭدە تۇرا بەرمەيمىن بۇلاي, قازىر كەتەمىن, – دەپ كۇلدىم. انتون دا كۇلدى.
– ايتپاقشى, مامام تاماق ىستەپ قوياتىن بولدى. قازىر تۇسكە قاراي اكەلىپ بەرەمىن. مىنا جەردە توڭازىتقىش بار ما, قازىر سونى ادمينستراتوردان سۇراپ بىلەيىن. بولسا, كۇندە تاڭەرتەڭ تۇسكى اس اكەلىپ تۇرامىن.
– جوق, اۋرە بولما. ءوزىم بىرنارسە قىلامىن عوي.
– جوق-جوق. سولاي ىستەيىك. ايتپەسە, تاماق ءىشۋ ءۇشىن سىرتقا شىعىپ كەتە المايسىڭ عوي. ەرتەڭ مىنا جەردە تەلەفون كوبەيسە, كەشكە شىققاندا دا شكافتىڭ ىشىنە جيناپ كەتىپ وتىرۋ كەرەك بولادى. تۇسكى اسقا كەتكەندە دە جيناپ جاتپايسىڭ عوي. ونىڭ ۇستىنە ادام كەلگەندە سەن بولماي قالساڭ, ول دا دۇرىس ەمەس. سوندىقتان وسىلاي ىستەيىك.
انتون راحمەت دەپ ايتقىسى كەلگەندەي بولدى. بىراق ۇندەگەن جوق. ىڭعايسىز جاعداي ورناپ قالدى. مەن ال جاقسى دەگەندەي قولىمدى ءسال كوتەردىم دە, شىعىپ كەتتىم. كورشى بۋتيككە بارىپ, توڭازىتقىش پەن ميكروتولقىن پەشتىڭ جايىن سۇرادىم. سويتسەم وسى جەردەگى دۇكەنشىلەردىڭ كوبى قولداناتىن ەكى توڭازىتقىش, ەكى پەش بار ەكەن. قۋانىپ كەتتىم. ادمينستراتسياعا بارىپ, مەنىڭ دۇكەنشىم دە ەندى وسى زاتتاردى قولداناتىن بولادى دەپ ەسكەرتىپ قويدىم. جالپى, بۇگىن شارۋانىڭ ءبارى ساتىمەن وڭعارىلىپ جاتىر. ەندى انتون انا ەكى تەلەفوندى جوندەي السا. جوندەپ, ۆيتريناعا قويىپ قويسا. ايتپاقشى, مەن ول تەلەفونداردىڭ باعاسىن ايتپاپپىن عوي. ەگەر جوندەلسە بىرەۋىن ءۇش مىڭنان, بىرەۋىن ەكى جارىم مىڭنان قويۋ كەرەك شىعار. جارايدى, sms جازا سالارمىن. ازىرگە مازاسىن المايىن.
II ءبولىم
العاشقى تابىستار
وبالى نەشىك, انتون تەلەفون جوندەۋدى دە, كليەنتتەرمەن سويلەسۋدى دە تەز يگەرىپ كەتتى. ءبىرىنشى دەمالىسىندا, ياعني, دۇيسەنبى كۇنى مارعۇلاننىڭ ءبىر تانىسىن شاقىرتىپ, وعان 5 000 تەڭگە تولەپ, تەلەفون جوندەۋدىڭ قىر-سىرىن ۇيرەندىك. ارينە, مەن ەمەس, انتون ۇيرەندى. سودان كەيىن جۇمىس ءتىپتى جاقسى ءجۇرىپ كەتتى. باسىندا ۆيترينا بوس بولماسىن دەپ ءوزىم تەلەفون اكەلىپ جۇرسەم, ەندى ءوز بەتىمەن تولا باستادى. ەكى اپتادا بۋتيككە تولەيتىن اقشا مەن انتوننىڭ ايلىعىنىڭ جارتىسى شىقتى. اينالىمدا جۇرگەن 20 000-نان استام اقشا بار. ياعني, تاۋار قۇنىن قوسپاعاندا, تازا قول اقشا 47 000 – 48 000 تەڭگەدەي اقشام بار. بۇلاردىڭ بارىنەن بولەك, ءبىرىنشى اپتادا قالتاما سالىپ جۇرگەن 15 000 تەڭگەنىڭ 6 000 تەڭگەسى بار. قالعانى كۇندەلىكتى ءجۇرىپ-تۇرۋعا, ونى-مۇنى شىعىنعا كەتىپ قالدى. شىن ايتسام, باسىنداعىداي ءاربىر 100 تەڭگەنى ساناۋدى قويىپ كەتتىم. شاما كەلسە, ۇزبەي ەسەپتەپ وتىرعان دۇرىس ەدى.
وسى ەكى اپتادا تاعى بىرنارسەنى تۇسىنگەندەي بولدىم. «نۇر» ساۋدا ۇيىنەن بۋتيك العان كەزدە-اق ول جەرگە جاعدايى جاقسى ادامدار كەلەتىن شىعار دەپ ويلاعانمىن. سول ويىم دۇرىس بولىپ شىقتى. بىزگە جوندەۋگە بەرگەن, بىزگە ساتقان, بىزدەن ساتىپ العىسى كەلىپ سۇراعان ماركالاردىڭ ءبارى قىمبات نەمەسە ورتا باعاداعى تەلەفوندار. بىراق بۇل ەرەكشەلىك جاقسى ما, جامان با, ازىرگە تۇسىنە الار ەمەسپىن. تەك قىمبات تەلەفونداردى جوندەيتىن جانە ساتاتىن بۋتيك بولىپ قالساق, پايدا از بولا ما, كوپ بولا ما؟ ارزان-قىمباتتى ارالاستىرىپ ساتاتىن بازارداعى بۋتيكتەر بىزدەن گورى كوپ تاباتىن شىعار. قانشا دەگەنمەن تاۋارى كوپ قوي. مەن دە ارزان تەلەفونداردى باسقا جاقتان اكەلىپ قويىپ قويسام نە بولادى؟ وتپەي, تەككە تۇرىپ قالا ما؟ وندا وعان سالعان اقشا دا تەككە تۇرىپ قالادى دەگەن ءسوز. نە ىستەۋ كەرەك؟
مەنى ويلاندىرعان تاعى بىرنارسە بار. ول – انتونعا قاتىستى.
انتون كوپ سويلەي قويمايدى. تۇيىقتاۋ جىگىت. بىراق ءبىرتۇرلى جانىم اشيتىن سياقتى ما, ايتەۋىر سوعان الاڭداپ تۇرامىن. كىممەن تۇرادى, قانداي جاعدايدا تۇرادى, اكە-شەشەسى بار ما؟ ءالى سۇراعان جوقپىن. مامام ىستەپ بەرگەن تاماقتى كۇندە تاڭەرتەڭ اكەلىپ بەرىپ ءجۇرمىن. انتونعا مامامنىڭ تاماعى ۇنادى. كۇندە كەشكە ىدىسىمدى قايتارعان سايىن راحمەتىن ايتادى.
اسكەرگە كەتكەنشە جاقىن ارالاسىپ تۇراتىن گرۋپپالاس, سىنىپتاس دوستارىم بار ەدى. اسكەردەن كەلگەلى ولاردى ءبىر-اق رەت كوردىم. كەلگەنىمدە پويىزدان كۇتىپ الدى, ۇيگە بىرگە باردىق. سول كۇنى ءتۇننىڭ بىرۋاعىنا دەيىن بىرگە وتىردىق. ودان كەيىن مەن شارۋا-شارۋا دەپ كەتتىم دە, حابار ءۇزىلىپ قالدى. ءبىر ناتيجە شىعارعانشا, باسقاسىنىڭ ءبارىن قويا تۇرۋىم كەرەك دەپ شەشكەن ەدىم. ءتىپتى ءبىر-ەكى رەت شاقىرعان جەرلەرىنە بارماي قالدىم. جىگىتتەر رەنجىپ جۇرگەن شىعار. بىراق جاعدايدى ءتۇسىندىرىپ ايتقانمىن. سوندا دا كەيىنگى كەزدە قۋىستانىپ ءجۇرمىن. اسىرەسە, قاناعاتتان ۇيات. بۇرىن دەمالىس سايىن بالىققا بارىپ تۇرۋشى ەدىك. باسقا جىگىتتەر كەيدە قوسىلادى, كەيدە قوسىلمايدى. كەيدە ەشكىم شىقپاي قالادى دا ەكەۋىمىز عانا كولگە كەتىپ بارا جاتاتىن ەدىك. ەندى سول ءداستۇردى قايتا جاڭعىرتقىم كەلدى. تەلەفوندى الىپ, قاناعاتتىڭ ءنومىرىن تەردىم.
– الو.
– الو, قاناعات, اسسالاۋمالەيكۋم.
– ۋاعالەيكۋماسسالام. سەن دە زۆوندايدى ەكەنسىڭ عوي.
– ءيا, ساعان زۆونداماعاندا كىمگە زۆوندايمىن ەندى؟!
– قالاي, شارۋالارىڭ رەتتەلىپ جاتىر ما؟
– شۇكىر. وزىڭدە نە جاڭالىق؟
– بىرقالىپتى سول.
– بالىققا بارىپ ءجۇرسىڭ بە؟
– بىرگە باراتىن ادام بولسا عانا بارامىن.
– وندا وسى دۇيسەنبى تاڭەرتەڭ بارساق قايتەدى؟
– دۇيسەنبى جۇمىس قوي ماعان.
– وندا جەكسەنبى كەشكە كەتىپ, دۇيسەنبى تاڭەرتەڭ قايتىپ كەلەيىك. بىردەن جۇمىسىڭا كەتەسىڭ.
– ودان دا ەرتەڭ كەشكە كەتەيىك تە؟ ەرتەڭ سەنبى عوي.
– ماعان جۇمىس قوي.
– ورىسىڭ بار ەمەس پە؟
– ونى قايدان بىلەسىڭ؟ بۋتيككە كەلدىڭ بە؟
– ءيا, ءبىر-ەكى رەت سوققانمىن.
– انتون دەگەن جىگىت ول. جاقسى بالا. سونى دا الا كەتەيىن دەپ ەدىم بالىق اۋلاۋعا. ول دۇيسەنبى دەمالادى.
– ءا-ءا-ءا... انتونعا جانىڭ اشيدى دا, ماعان جانىڭ اشىماي ما؟
قاناعات وسى ءسوزدى ايتقاندا ەكەۋىمىز دە ك ۇلىپ جىبەردىك.
– جارايدى, وندا ەرتەڭ شىقساق, ەرتەڭ شىعايىق. جەكسەنبى انتونعا دەمالىس بەرىپ, بۋتيكتە ءوزىم وتىرىپ كورەيىن, – دەدىم مەن قاناعاتتىڭ ۇسىنىسىن قابىل الىپ.
– جارايدى, كەلىستىك وندا.
***
ەرتەسى كۇن قاتتى ىستىق بولدى. جەزقازعاننىڭ ىستىعى باسقا جاقتىڭ ىستىعىنا ۇقسامايدى. بۇل جاقتا كۇن ىسىسا تەمىر پەشتىڭ تابى سەزىلگەندەي بولادى. ياعني, كۇننىڭ ىستىعى توبەدەن كۇيدىرسە, جەردەن تاعى ءبىر ىستىق كوتەرىلىپ, ادامدى قاقتاپ جىبەرەدى. بوي-بوي بولىپ تەرلەيسىڭ, اۋا جەتپەي اۋزىڭ باقاداي اشىلادى.
بۇل كۇنى ساۋدا دا بولعان جوق. ادامدار تەرەزەلەرىن گازەتپەن جاۋىپ تاستاپ, ۇيلەرىنەن شىقپاي جاتىر.
كەشە انتونعا دا قوڭىراۋ شالىپ, بالىققا باراتىنىمىزدى ەسكەرتتىم. ادەيى بارعىم كەلمەيدى دەمەسىن دەپ, سەنىمدى تۇردە بارامىز دەدىم. بۇرىن بالىققا بارىپ كورمەگەن ەكەن. ەگەر بارعىڭ كەلە مە دەپ سۇراسام, قاشقاقتاۋى دا مۇمكىن ەدى. مەن شەگەلەپ ايتقان سوڭ, بۇگىن اۋىستىراتىن جەڭىل كيىمدەرىن دە الىپ كەلىپتى.
ءوزىم دە قارماقتاردى, ىلگەككە سالاتىن جەمدى, كيىمدەرىمدى – ءبارىن كەشە دايىنداپ قويعانمىن. مامام تۇندە جەيتىن تاماق پەن سۋسىندى دا كەشكە دەيىن ازىرلەپ قويۋى ءتيىس.
مەن اراق, سىرا دەگەندى ىشپەيمىن. اسكەرگە كەتەردەن ءبىر جىل بۇرىن بارىنەن ءۇزىلدى-كەسىلدى باس تارتقانمىن. ال قاناعات بۇرىننان تاتىپ المايدى. انتون بالىققا بارامىز دەگەندە ىشەمىز دەپ ويلاعان بولۋى دا مۇمكىن. ويتكەنى كوپ ادامنىڭ ويىندا بالىق اۋلاۋ دەگەن اراق ءىشىپ قايتۋ دەگەندى بىلدىرەدى. اراق ىشپەي بالىق اۋلاۋعا دا بولاتىنىن انتون وسى جولى ءبىر كورسىن.
كەشكى جەتىدە بۋتيكتى جاپتىق تا, ءبىزدىڭ ۇيگە سوعىپ, زاتتارىمىزدى الىپ شىقتىق. سودان سوڭ كەلىسىم بويىنشا قاناعاتتىڭ ۇيىنە بەتتەدىك. قالانىڭ شاعىندىعى عوي, وسىنىڭ بارىنە 40 مينۋت كەتتى.
قاناعات تا سايلانىپ, دايىن وتىر ەكەن. ۇشەۋىمىز قالانىڭ سولتۇستىك باتىس جاعىن بەتكە الىپ, تارتىپ كەتتىك. كۇن باتقانشا ءالى ءبىر جارىم ساعات بار. ىستىق ءالى قايتار ەمەس. قاپىرىق.
قالانىڭ سىرت جاعىنداعى كولدى اينالىپ, قارسى بەتىنە باردىق. جەتكەنشە كوبىنە قاناعات ەكەۋىمىز اڭگىمەلەسىپ باردىق. انتون جارتى قادام كەيىن قالىپ, بىزگە ىلەسىپ وتىردى.
قاعانات ەكەۋىمىز مەكتەپتى بىرگە وقىعانبىز. ول ساباقتى جاقسى وقىدى, ءتارتىپتى بولدى, مەن ساباقتى دا دۇرىس وقىمادىم, ءتارتىبىم دە سوناشالىق جاقسى بولمادى. مۇعالىمدەردى رەنجىتكەن كەزىم بولعان جوق, بىراق ءارتۇرلى جاعدايلارعا تاپ بولىپ, مەكتەپتىڭ اتىنا ءبىراز كىر كەلتىرىپپىن. وسىنىڭ بارىنە قاراماستان, ءبىر قاراعاندا ەكەۋىمىز ەكى ءتۇرلى بولساق تا, قاناعات ەكەۋىمىز جاقىن دوس بولدىق. ول مەكتەپتى ءبىتىرىپ الماتىعا وقۋعا كەتكەندە دە ارامىز ۇزىلگەن جوق. مەن نە وقۋ جوق, نە جۇمىس جوق – ساندالىپ جۇرگەن كەزىمدە الماتىعا وزىمشە قوناق بولىپ باراتىن ەدىم. سوندا قاناعات جاقسى كۇتىپ الاتىن. ال ول جەزقازعانعا كانيكۋلعا كەلگەن كۇنى قاشان دا مەرەكە بولۋشى ەدى. ءبىر اپتاعا كەلسە دە ءبىزدىڭ ۇيدەن ءبىر تاماق ىشپەي كەتپەيتىن. سويتكەن دوسىم قازىر قالالىق گازەتتە ءتىلشى بولىپ ءجۇر. ۇيلەنگەن. ازىرگە ءسابيلى بولعان جوق, بىراق بۇيىرسا ءالى-اق بولادى عوي دەپ ويلايمىن.
ءساتىن سالسا, بۇگىن تاڭعا دەيىن ءۇش شارۋانى رەتتەپ قايتپاقپىن: ءبىرىنشى بالىق اۋلاۋ; ەكىنشى قاناعات دوسىممەن اڭگىمەلەسىپ, ساعىنىشىمدى باسۋ, ءبىر جاعى ونىڭ كوڭىلىن اۋلاپ, ارامىزدى جاقىنداتىپ قويۋ; ءۇشىنشى انتونمەن جاقىنىراق اڭگىمەلەسۋ.
***
تۇندە بالىق ونشا قاپپاي قويدى. تەك انتوننىڭ قارماعىنا عانا ەكى اقبالىق ءتۇستى. قاناعات ەكەۋىمىزگە مايشاباقتار عانا ءىلىندى. ولاردى ءبارىبىر جەپ جارىتپايمىز دەپ, جىبەرە سالدىق. قارنىمىز اشىپ, شارشاعان سوڭ, ساعات ون ەكىنىڭ كەزىندە ۇيدەن الىپ شىققان نان, جۋا, تۋرالعان ەت سياقتى ونى-مۇنى ازىقتارىمىزدى الىپ شىعىپ, داستارقان جايدىق. وت جاقپاي-اق قويايىق دەپ شەشتىك. بالىق كوبىرەك تۇسكەندە وتقا قاقتاپ جەۋگە بولار ەدى. ەكى بالىققا بولا وت جاعىپ اۋرە بولعىمىز كەلمەدى.
– قالاي, انتون, باستىعىڭ ساعان كوپ ۇرىسپاي ما؟ – دەپ قاناعات قالجىڭداپ انتونعا قارادى. انتون جىميىپ كۇلدى دە قويدى.
– انتون شارۋانى جاقسى ىستەيدى, – دەپ قويدىم مەن. – ءبىز قاناعات ەكەۋىمىز مەكتەپتەن بەرى دوسپىز, – دەپ ودان كەيىن قاناعاتتى انتونعا تانىستىرۋعا كوشتىم. – اسكەردەن كەلگەلى الدىمەن اقشا جينادىم, ودان وسى بۋتيكتى اشتىم, قاقاڭا حابارلاسپاي كەتىپ ەدىم. ەندى, مىنە, شارۋا كىشكەنە ىڭعايلانعان سوڭ, بالىققا شاقىرعانىم عوي. ءبىر جاعى سەنى دە شاقىرايىن دەدىم. جاقىنىراق تانىسايىق دەپ.
انتون ادەتىنشە ۇندەمەي ماقۇلداپ وتىردى. مەن ءسوزىمدى ءارى جالعادىم:
– مەنىڭ اڭگىمەم – وسى. بۇرىنعى ءومىرىمدى قاناعات جاقسى بىلەدى. قاتىرىپ ەشتەڭە ىستەگەن جوقپىن. اسكەرگە كەتكەنشە سالپاقتاپ ءجۇردىم دە قويدىم. ەندى ءوز-ءوزىمدى اسىراپ, ودان سوڭ اكە-شەشەمە دە كىشكەنە بولسا دا كومەك كورسەتىپ, بالەن جىلدان بەرى قۇتىلا الماي كەلە جاتقان قارىزدارى مەن نەسيەلەرىن جاپسام دەپ ويلايمىن. سو-و-ل, جىگىتتەر. قاناعات – جۋرناليست. مەن تۋرالى كەيىن جازاتىن وسى قاناعات بولادى.
قاناعات پەن انتون سوزىمە ك ۇلىپ الدى.
– ءوزىڭ بويداق ەكەنىڭدى بىلەمىن, – دەدىم انتونعا قاراپ. – كىممەن تۇراسىڭ؟
انتون سۇراق قويادى دەپ ويلاماعان ادامداي ماعان جالت قاراپ, ءۇنسىز قالدى دا, ازدان سوڭ جاۋاپ بەردى:
– اعاممەن تۇرامىن.
ءبىز اكە-شەشەڭ قايدا دەپ سۇراۋدىڭ رەتىن تاپپاي قالدىق. سونى ءوزى ءتۇسىندى-اۋ دەيمىن, انتون ءسوزىن ءارى جالعادى:
– شەشەم ەكى جىل بۇرىن قايتىس بولعان. ال اكەم بيىل كوكتەمدە قايتىس بولدى.
– ءبىز ەندى ونى بىلمەي قالدىق قوي... – دەدىم. قاناعات ەكەۋىمىز ىڭعايسىز جاعدايعا تۇسكەن ەدىك.
– ەشتەڭە ەتپەيدى, – دەدى انتون تەرموستان قۇيىلعان جىلى شايدى ءبىر ۇرتتاپ.
– اعاڭ ۇيلەنگەن بە؟
– جوق. جامانايبات دەگەن شاحتادا ىستەيدى. 15 كۇن سوندا, 15 كۇن ۇيدە.
ەندى ۇنسىزدىك ورنادى. اڭگىمەنى باسقا جاققا اۋدارۋ كەرەك بولدى. مەن ءسوز تابا الماي وتىرمىن. ءبىر كەزدە قاناعات شالقاسىنان ءتۇسىپ جاتتى دا:
– ەكەۋىمىزگە ءبىر دۇرىس بالىق تۇسپەي قويعانىن قاراشى, ءا؟ – دەدى.
– قايتا انتونعا ەكى اقبالىق ءتۇستى, – دەدىم مەن.
– انتوننىڭ جولى جەڭىل ەكەن. ءوزىڭ ءبىرىنشى رەت كەلىپ تۇرسىڭ با؟ – دەپ قاناعات باسىن كوتەرىپ انتونعا قارادى.
– ءيا, – دەدى انتون دا تاقىرىپ وزگەرگەنگە قۋانعانداي بولىپ.
– مىقتى.
– قازىر قارماقتى تاعى ءبىر سالىپ كورەيىن. اي ەندى شىقتى عوي. بالىقتار جارىققا كەلەتىن شىعار. ودان كەيىن ءبىر-ەكى ساعات مىزعىپ الىپ, كۇن شىعاردىڭ الدىندا تاعى سالايىق, – دەدىم مەن شارۋاعا شىن كوشىپ.
قاناعات سويتەيىك دەگەندەي باسىن يزەدى. انتون ءۇنسىز كەلىستى.
***
جاتار الدىندا دا ونشا بالىق تۇسكەن جوق. انتون تاعى ءبىر اقبالىق ۇستادى. ءبىرىنشى رەت بالىققا شىققان ادامنىڭ وسىنشا ولجاعا كەنەلگەنىن العاش رەت كورۋىم.
ساعات ءبىر جارىمنىڭ كەزىندە سومكەلەرىمىزدى جاستانىپ, جاعامىزدى كوتەرىپ, بالاعىمىزدى ش ۇلىققا تىعىپ, قولىمىزدى قۋسىرىپ جاتا كەتتىك. ساعات ءۇش جارىمعا دەيىن دەمالىپ الماقپىز. انتون شارشاعان ەكەن, بىردەن ۇيقىعا كەتتى. قاناعات ەكەۋىمىز سويلەسىپ, ءبىراز وياۋ جاتتىق.
– ۇيلەنەتىن وي جوق پا؟ – دەپ باستادى ول اڭگىمەنى.
– ءازىر ەمەس-اۋ.
– قىز جوق پا؟
– جوق قوي.
– ويدا جۇرگەن دە ەشكىم جوق پا؟
– قالاي ايتسام ەكەن... ايتسام, كۇلەسىڭ عوي قازىر, – دەپ ءسوزىمنىڭ سوڭىن جۇتتىم.
مەن بۇل اڭگىمەمدى قاناعاتقا ايپاسام, باسقا ەشكىمگە ايتا المايتىنىمدى بىلەمىن. سوندىقتان ىشتە ساقتاي بەرمەي ايتقانىم دۇرىس سياقتى. ونىڭ ۇستىنە قاناعات ەندى ايتقىزباي قويمايدى.
– نەگە؟ مەن تانيتىن بىرەۋ مە؟ – دەپ سۇرادى ول.
– جوق, تانىمايسىڭ.
– ەندى؟
– جاسى كىشى.
– نەشەدە سوندا؟
– بىلمەيمىن. مەكتەپتە وقيدى, ايتەۋىر.
– كىم ول؟
– ءبىر جىگىتتىڭ قارىنداسى.
– ال كەرەك بولسا. قاي جىگىت؟
– ونى دا تانىمايسىڭ.
– ايتساڭشى ەندى, الدەقانداي بولماي.
– مارعۇلان دەگەن جىگىت. بازاردا تەلەفون ساتاتىن بۋتيگى بار. قارىنداسى كەيدە دەمالىس كۇندەرى سول جەردە تۇرادى. ايتەۋىر وقۋشى ەكەنىن بىلەمىن. شاماسى توعىز-ون وقيتىن شىعار.
– كامەلەتكە دە تولماعان عوي؟
– سولاي شىعار.
– تانىستىڭ با ەندى؟
