نەگىزى, توبىل وزەنى بويىنداعى كوپتەگەن كونە ەسكەرتكىشتەر تىڭ كوتەرۋ كەزىندە تراكتور تابانىنىڭ استىندا قالعانى, ۇلتتىق قۇندىلىقتار كەرەك بولماي, انا ءتىلىمىز ەسىكتەن قاراپ قالعان كەزەڭدە ۇمىتىلىپ جويىلىپ كەتكەنى بەلگىلى. دەگەنمەن حالقىمىز اتامەكەندى قورعاعان باتىرلارى مەن ەلدىڭ رۋحاني تىرەگىنە اينالعان تۇلعالارىن ۇمىتقان جوق. اسىرەسە, تاۋەلسىزدىك العان جىلدارى وشكەنى جانىپ, ولگەنى تىرىلگەن حالقىمىز قاسيەتتەگەن تۇلعالاردىڭ قاراۋسىز قالىپ كەلگەن بەيىتتەرىنە بەلگى قويدى, ولاردىڭ ەسىمدەرىن سانادا جاڭعىرتتى. تاران اۋدانىنداعى ايەت وزەنىنىڭ جاعاسىندا جاتقان جاباعى باتىردىڭ بەيىتىنە دە ۇرپاقتارى 2002 جىلى ەسكەرتكىش تاس قويدى.
اتى اڭىزعا اينالعان جاباعى باتىر ءحVىىى عاسىردا ءومىر سۇرگەن. ول تۋرالى ەل اراسىندا اڭىز-اڭگىمە كوپ بولعان, ونىڭ ۇشى بۇگىنگە دەيىن جەتكەن. ەل اۋزىنداعى اڭىزعا قاراعاندا, قىپشاق دالاسىنا ات قويىپ كەلگەن قالماقتاردىڭ ۇلكەن توبى جاباعى باتىر اۋىلىنىڭ ءدال ىرگەسىندە جەڭىلىپ, اجال قۇشادى. جاسانىپ كەلگەن جاۋعا قارسى قايرات قىلىپ, قويداي قىرسا دا, بۇل كەزدە شاۋ تارتىپ قالعان باتىردىڭ استىنداعى اتىنا وق ءتيىپ مەرتىگىپ, ەردەن اۋىپ تۇسەدى. جاياۋ سوعىسىپ, قىلىشتاسىپ جۇرگەندە تۋ سىرتىنان اتىلعان وقتان جارالى بولادى.
بۇل جارادان ساۋ قالماسىن بىلگەن قولباسشى سوندا جۇرتتى جيناپ: «اتاڭا نالەت قالماقتاردىڭ ولىگىن ساسىتپاي, ۇلكەن شۇڭقىر قازىپ, ءبارىن ءبىر جەرگە كومىڭدەر, ال كۇنى ەرتەڭ مەن و دۇنيەلىك بولىپ كەتسەم, سول شۇنقىردىڭ ۇستىنە وبا ءۇيىپ, توبەگە ءوزىمدى جەرلەڭدەر, اتا جاۋىمىز تۇرىپ كەتىپ جۇرمەسىن, ۇستىنەن باسىپ جاتايىن» دەسە كەرەك. باتىردىڭ وسيەتىن ەلى بۇلجىتپاي ورىنداعان. جازىقتاعى بۇگىندە شوگىپ كەتكەن جالعىز توبەنىڭ قولدان ۇيىلگەنىنە كۇمان كەلتىرۋ قيىن. باتىر زيراتى, شىنىندا دا, قاراۋىل توبەگە ۇقسايدى. جاباعى باتىر ەلدىڭ شەتىندە, جەلدىڭ وتىندە جاستىققا جانتايىپ جاتقانداي.
باتىردىڭ بەيىتى جاتقان جەر ۋاقىت وتە كەلە تاران اۋدانىنىڭ ورتالىعىنان بىرنەشە شاقىرىم جەردەگى ايەت وزەنىنىڭ جاعاسىنداعى جۋراۆلەۆ اۋىلىنىڭ قورىمىنا اينالعان. كەيىن جاباعى باتىردىڭ جانىنا ونىڭ جاقىن سەرىكتەسى جاماڭقارا باتىر جەرلەنگەن. بەيىتكە جاقىن جەردەگى جىرادان بۇلاق اعىپ جاتىر. تۇرعىنداردىڭ ايتۋىنشا, كاۋسار سۋ قاسيەتتى جانە ونى ىشكەن ادام ساۋىعىپ, ءوزىن سەرگەك سەزىنەدى ەكەن.
اقىن اقىلبەك شاياحمەتتىڭ جازعانىنداي, ءسوز زەرگەرى بەيىمبەت مايلين جاباعى باتىرمەن اتالاس. ەل اۋزىندا وسى كۇنگە دەيىن جاباعىنىڭ باباسى تۇگەل تۋرالى اڭىز دا ساقتالعان. بي-اعاڭ اۋىلىنىڭ شەجىرە قارتتارى بۇرناعىراقتا بىلاي دەپ جەتكىزىپتى. «اقجىگىتتىڭ كەلىنشەگى بوسانىپ, ۇل تاپقانىن ەستىگەن جۇرت سول كەزدە حان ورداسىنا جاقىن بولعان اقجىگىتتىڭ بالاسىنا ات تاۋىپ قويا المايدى.
سوندا حاننىڭ ءوزى: «اقجىگىتتىڭ بالاسى ماعان دا بالا بولادى, ەندەشە بالانىڭ اتىن ءوزىم قويايىن, ەسىمى تۇگەل بولسىن! ءتورت قۇبىلامىزدى تۇگەندەپ ءجۇرسىن!» دەپ باتاسىن بەرىپتى. تۇگەل ەرجەتىپ, جورىقتارعا قاتىسىپ, ەرلىگىمەن تانىلا باستايدى. جاس جىگىتتىڭ قىسىلتاياڭدا جاۋ قاشىرعان وسىنداي ءبىر ەرلىگىنە ىرزا بولعان ابىلاي حان وعان: «نە قالايسىڭ؟ قالاساڭ, باعىمدى دا, تاعىمدى دا بەرەيىن», دەسە كەرەك. سوندا تۇگەل: «تاعىڭىزدى نە قىلايىن, تاقسىر, ماعان باعىڭىز دا جەتەدى. بىراق اللا تاعالانىڭ بەرگەن باعى باسىڭىزدان اۋماسىن!» دەپ جاۋاپ بەرىپتى», دەيدى. تۇگەل باتىر بەيىمبەت ولەڭدەرىندە دە سيپاتتالادى.
جاباعى باتىر مەن ونىڭ باتىر باباسى تۇگەلدىڭ تۋلارى وسى كۇنگە دەيىن ونىڭ ۇرپاقتارىنىڭ قولىندا ساقتاۋلى تۇر. جاباعى باتىردىڭ بەيىتىنە تاران اۋدانىنا جولى تۇسكەندەر, ۇرپاقتارى بارىپ ءتاۋ ەتىپ, قۇران باعىشتاپ وتىرادى. باتىرلار بەيىتى دە – ۇلى دالانىڭ ءبىر كيەسى.
ەلميرا الشىموۆا,
وبلىستىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىنىڭ
ءبولىم مەڭگەرۋشىسى,
ءنازيرا جارىمبەت,
«ەگەمەن قازاقستان»
قوستاناي
