بۇل تۇرعىدان العاندا الاشتىڭ تورىندەي ارقا توسىندە التىن كۇمبەزدى اقورداسىن تىككەن تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ جاس ەلورداسى اينالاسى جيىرما جىلدىڭ ىشىندە بۇرىن-سوڭدى ارمانداۋعا باتىلىمىز بارماعان بيىكتەردى باعىندىردى. كەم-كەتىگى كوپ كەشەگى وبلىس ورتالىعىن كەمەلىنە كەلتىرۋ ارينە وڭاي ەمەس ەدى. ونىڭ ۇستىنە ۇزىن دامە, قىسقا قولدىڭ قيۋىن تابۋ قوماقتى قارجىنى, قاجىرلى كۇش-قايراتتى قاجەت ەتەتىن. ەڭسەنى ەزگەن ەكونوميكالىق قيىندىقتار كەڭىنەن كوسىلۋدى كوتەرمەيتىن. بىراق امبيتسيالىق ماقساتتىڭ المايتىن اسۋى جوق ەمەس پە؟! جۇيەلى جۇرگىزىلگەن جۇمىستاردىڭ ناتيجەسىندە ىرگەلى ءىس ىلگەرى باستى. استانانىڭ رۋحاني اجارىن قالىپتاستىرۋعا ايرىقشا نازار اۋدارىلدى. وسى ورايدا الماتىدان جانە وزگە دە وڭىرلەرىمىزدەن تانىمال تۇلعالارمەن قاتار تاسى ورگە دومالاپ تۇرعان تالانتتى ورەندەر شاقىرىلدى.
ەندىگى جەردە شىعارماشىلىق ۇجىمداردى ەلوردالىق دەڭگەيگە جەتكىزۋ مىندەتى تۇردى. ول ءۇشىن ءبىرىنشى كەزەكتە بىلىكتى كادرلار دايارلاۋ قاجەت-تۇعىن. ەلباسىنىڭ تىكەلەي قولداۋىمەن اشىلعان مۋزىكا اكادەمياسى سول ماقساتتا كەلەشەكتىڭ العىشارتىن جاساۋعا ايانباي اتسالىستى. ءستراديۆاريدىڭ سيقىرلى اسپابىنىڭ ءتىلىن تاۋىپ سويلەتكەن ايگىلى سكريپكاشىمىز ايمان مۇساقوجاەۆا تاباندىلىق تانىتىپ, وسىناۋ وقۋ ورداسىنىڭ نەگىزىن قالاپ قانا قويماي, ونى شىن مانىندەگى ورەلى ونەرپازداردىڭ ۇستاحاناسىنا اينالدىرا ءبىلدى. قۇتتى وردامىزبەن قۇرداس ۋنيۆەرسيتەت جاقىندا ءوزىنىڭ مەرەيتويىن لايىقتى اتاپ وتكەنى جالپاق جۇرتقا بەلگىلى. قانشاما ۇل-قىزدارىمىزدىڭ قابىلەت-قارىمىن ۇشتادى. سونىڭ ارقاسىندا دارىن دارالىعىن بايقاتقان العىر شاكىرتتەردىڭ الدى حالىقارالىق كونكۋرستاردا توپ جاردى. ءبارىن بىردەن تىزبەلەمەي, الەمدى انمەن «قىرعان» جەزتاڭداي جەتكىنشەگىمىز ديماش قۇدايبەرگەننىڭ ەسىمىن اۋىزعا الساق تا جەتىپ جاتقانداي.
كلاسسيك كومپوزيتورىمىز مۇقان تولەباەۆتىڭ ء«بىرجان-سارا» سياقتى كەسەك تۋىندىسىمەن شىمىلدىق تۇرگەن «استانا وپەرا» تەاترى قازىر قاناتىن كەڭگە جايدى. جاھاندىق وپەرا مەن بالەت جاۋھارلارىن جارقىراتىپ قوياتىنداي دارەجەدە ەكەندىگىن دالەلدەدى. سايدىڭ تاسىنداي ىرىكتەلگەن ساحنا ساڭلاقتارى نەبىر شەدەۆرلەردى تاماشالاعاندىقتان اناۋ-مىناۋ دۇنيەلەرگە تاڭدانا قويمايتىن تالعامى جوعارى ەۋروپالىق كورەرمەندەردىڭ دە كوزايىمىنا اينالىپ ۇلگەرگەنىن ويلاعاندا كەۋدەمىزدى ماقتانىش سەزىمى كەرنەيدى. تەاتردىڭ باس ديريجەرى الان بورىباەۆ, بالەت ترۋپپاسىنىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى التىناي اسىلمۇراتوۆا – دۇنيە ءجۇزىن مويىنداتقان دۇلدۇلدەر. ال داۋىستارى كوكتە دامىلداعان مايرا مۇحامەدقىزى, سۇندەت بايعوجين, مەدەت شوتاباەۆ, تالعات مۇساباەۆ, سالتانات احمەتوۆا, جۇپار عابدۋللينا, مىڭ بۇرالعان بيىمەن تالايلاردى تامساندىرعان باقتيار ادامجان, ءمادينا باسباەۆا, گاۋھار ۋسينا, ايگەرىم بەكەتاەۆا جانە باسقا جۇلدىزدارىمىزدىڭ ەسىمى جۇرتتىڭ اۋزىندا ءجۇر.
سۇيسىنەرلىك تاعى ءبىر جايت, اتاق-داڭقتارى بەس قۇرلىققا بەلگىلى كوپتەگەن كوريفەيلەر ءبىزدىڭ تەاترمەن بىرلەسكەن بىرەگەي جوبالارعا قۋانا كەلىسىم بەرەدى. بالەت سالاسىنىڭ باتاگويى رەسەيلىك يۋري گريگوروۆيچ سۇبەلى سپەكتاكلدەر قويدى. اتتارى اڭىز بوپ تاراعان يتاليالىق مايتالماندار – زامانىمىزدىڭ زاڭعار ستسەنوگرافى ەتسيو فريدجەريو مەن كورنەكتى كوستيۋم سۋرەتشىسى, «وسكار» سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى فرانكا سكۋارچاپينو قايتالانباس قولتاڭبالارىمەن جاقسى اتىمىزدىڭ جايىلۋىنا قوماقتى ۇلەس قوسىپ جاتسا, باعىمىزدىڭ جانعانى ەمەي نەمەنە؟!
پرەزيدەنت پارمەنىمەن شاڭىراق قۇرعان قازاق ۇلتتىق حورەوگرافيا اكادەمياسىنداعى وقۋعا, شەبەرلىكتى شىڭداۋعا جاسالعان قولايلى جاعدايلار بولاشاق بالەت وكىلدەرىنىڭ ەرتەڭىنە سەنىمىن ارتتىرۋعا ءتيىس. ويتكەنى جۋىردا وسىندا قوناقتاپ قايتقان يرەك مۇحامەدوۆ, ۋليانا لوپاتكينا سىندى بالەتتەن باقىتىن تاپقاندار اكادەميانىڭ تىنىس-تىرشىلىگىمەن تانىسۋ بارىسىندا تاڭدانىستارىن جاسىرا المادى. «سەنىڭىزدەر, ءبىز ءبىرسىپىرا جەردىڭ ءدامىن تاتقان جاندارمىز. كورگەن-بىلگەندەرىمىز دە كوپ. الايدا مىنانداي عيماراتتى كەزدەستىرمەگەنىمىزدى ايتقىمىز كەلەدى. وقۋ كورپۋسى, جاتتىعۋ زالدارى, جايلى جاتاقحانالارى زاماناۋي تالاپتارعا ساي جابدىقتالعان.
(سوڭى 12-بەتتە)
كەيبىرەۋلەردىڭ ءوڭى تۇگىل تۇسىنە كىرمەگەن يگىلىكتەرگە كەنەلگەن بالعىن بالەتشىلەردىڭ ارتىلعان ءۇمىتتى اقتاماسقا قاقىلارى جوق» دەستى ولار سۇيسىنىسكە تولى ويلارىن ورتاعا سالىپ.
ۇلتتىق رۋحانياتىمىزدىڭ ۇلاعاتتى ۇيالارىنىڭ بىرىنەن سانالاتىن قاليبەك قۋانىشباەۆ اتىنداعى اكادەميالىق دراما تەاترىنىڭ تابىستارى دا كوڭىل توعايتارلىقتاي. كەزىندە حالىق قاھارمانى ءازىربايجان مامبەتوۆتىڭ مەكتەبىنەن وتكەن تۆورچەستۆولىق توپ دراماتۋرگيانىڭ قاي جانرىن بولماسىن ەركىن مەڭگەرۋىمەن ەرەكشەلەنەدى. ساحنانىڭ سانىندەي تىلەكتەس مەيراموۆ, گۇلجان اسپەتوۆا, جانات چايكينا, تالعات تەمەنوۆ ءتارىزدى تارلاندار سوڭىنان ەرگەن ءىزباسارلارىن سونى سوقپاقتارعا باستاۋدان استە جالىقپايتىنى ءداستۇر ساباقتاستىعىنىڭ التىن ارقاۋى ۇزىلمەيتىندىگىن ايعاقتايدى.
ەلورداداعى ەرەك نىسانداردىڭ قاتارىنا ۇلتتىق مۋزەي كىرەرى داۋسىز. اۋماعى جونىنەن الەمدە الدىڭعى ورىنداردىڭ ءبىرىن يەلەنەتىن اتالمىش مۇراجايدى ارالاعان ادام قازاقستان تاريحى تۋرالى مول مالىمەت الىپ, تانىمدىق وي-ءورىسىن كەڭەيتىپ شىعادى. كورمە زالدارىنداعى كونەلىكتەر ءسىزدى عاسىرلار قويناۋىنا سۇڭگىتىپ, اسىل قازىناعا تولى الىپ كومبەنى اقتارعانداي عالامات كۇي كەشتىرەدى. ەسكىنىڭ كوزىندەي ەكسپوناتتار اتا-بابالار اماناتىن ەسكە سالعانداي. اناۋ «التىن ادام», مىناۋ بەرەل قورعانىنان اكەلىنگەن اشەكەي جابۋلى جىلقىلار, ارحەولوگيالىق قازبالار كەزىندە ارشىلىپ الىنعان ارتەفاكتىلەر حالقىمىزدىڭ باياعىدا باۋقاتتى ءومىر سۇرگەنىن بىلدىرەدى. مۇنداي قۇندى جادىگەرلەرمەن جاقىنىراق سىرلاسقان جاس ۇرپاقتىڭ وتانشىلدىق سەزىمى ەرتە ويانىپ, ەلجاندى ازامات بولىپ ەرجەتەدى. بالكىم سودان شىعار, مۇندا ۇدايى ۇيىمداستىرىلاتىن ءارتۇرلى شارالاردا ەستيار نەمەرەلەرىن ەرتكەن اقاساقالداردى ءجيى ۇشىراتامىز.
ءبىلىم – ءىلىم ىزدەۋشىلەر مەن رۋحاني نارمەن سۋسىنداۋعا قۇمارتقاندار ادەتتە ۇلتتىق كىتاپحانا تابالدىرىعىن اتتاۋعا اسىعادى. ەۋرازيا كەڭىستىگىندەگى وقىرمانى ەڭ كوپ قالا اتانۋعا ۇمتىلعان ەلوردامىزدىڭ جان-جاقتى جاراسىمدى دامۋىنا ءتيىمدى اسەرىن تيگىزەتىن بۇل پاراسات پاتشالىعىنىڭ قورىندا VI-XX عاسىرلار ارلىعىندا جارىق كورگەن 13 000 سيرەك كىتاپتار مەن قولجازبالار جيناقتالعان. وسى جولدار اۆتورىنىڭ ولاردىڭ اسا ماڭىزدىلارىن – ءبازبىر باعزىلىق باسىلىمداردى كوزبەن كورىپ, قولمەن ۇستاعانى بار. سولاردىڭ ەڭ سوقتالىسى – 799 جىلدان باستاپ جازىلعان 338 بەتتىك قۇران تاپسىرلەرى. VI عاسىر تۋىندىسىنا جاتاتىن «قىتاي اسكەري قولجازبالارىنىڭ سوعىس جۇرگىزۋ تاكتيكاسى» اتتى بامبۋك كىتاپ ەرىكسىز باس شايقاتادى. كىتاپحانا قىزمەتكەرلەرى كىسى قىزىعارلىقتاي وزگە دە وتە باعالى دۇنيەلەردى الاقاندارىمەن ايالاي سيپاپ الدىڭىزعا تارتادى. ماسەلەن, اعىلشىن زاڭگەرى, تاريحشى, ساياساتكەر دجون رۋشۆورتتىڭ «لەيتەنانت توماس ەرل ستارفوردىڭ ءومىربايانى» دەيتىن كىتابىنىڭ جەر بەتىندەگى جالعىز داناسى وسىندا تۇرعانىن ەستىگەندە ءوز قۇلاعىڭا سەنبەگەندەي اقجولتاي اقپاراتتىڭ انىق-قانىعىن قايتا-قايتا سۇراپ ابىگەرلەنىپ قالاتىنىڭدى قايتەرسىڭ. ارابشا, لاتىنشا, ورىسشا, قازاقشا, سونداي-اق توتە جازۋمەن باسىلعان كىتاپتاردىڭ قاي-قايسىسى دا جان سارايىمىزعا جارىعىن تۇسىرەر جادىگەر دەسەك قاتەلەسە قويماسپىز.
رەسپۋبليكانىڭ رەسمي ورتالىعى بولعاندىقتان قوعامدىق-ساياسي وقيعالاردىڭ قازانى قىز-قىز قايناعان استانانىڭ اينالاسى ۇلگى الارداي رۋحاني اجارىن قالىپتاستىرۋعا جوعارىدا ەرەن ەڭبەكتەرىن تىلگە تيەك قىلعان جاقسى-جايساڭدارىمىزبەن قاتار قازاق ادەبيەتى مەن مادەنيەتىنىڭ كوپتەگەن كورنەكتى قايراتكەرلەرى قال-قادىرىنشە ۇلەس قوستى. مىسالى, ءبىر مىرزاتاي جولداسبەكوۆتىڭ ءوزى ل.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى بولىپ تۇرعاندا جاعىمدى ماعىناسىندا قىزمەت بابىن پايدالانىپ, «بالاعىنىڭ ءبيتى بار» بالالاردى قاناتىنىڭ استىنا الىپ, قامقورلىق جاساعانىن ۇمىتساق ۇياتىمىزعا سىن. بۇگىندە بۇكىل جۇرت بىلەتىن سەكەن تۇرىسبەكوۆ, گۇلزيرا بوكەيحان, كلارا تولەنباەۆا, ايگۇل ەلشىباەۆالار اياۋلى اعالارىنىڭ جۇرەك جىلۋىنا بولەنگەندىگىن بىلەمىز. دەگداردىڭ دەمەۋىمەن اشىلعان ايتىسكەرلەر مەكتەبى مەن ۇلتتىق سالت-داستۇرلەر تەاترى دا ەلدىك مۇراتتارعا ادالدىقتىڭ بەدەرلى بەلگىسىندەي كورىنەدى.
شاڭىراعىندا ءان شارىقتاپ, كۇي قالىقتاعان شاتتىق شاھارىنىڭ ءار كۇنى مەرەكە ىسپەتتى. سالتاناتتى سارايلار ويىن-ساۋىق, كونتسەرتتەردەن, اقىن-جازۋشىلاردىڭ ادەبيەتسۇيەر الەۋمەتپەن كەزدەسۋ كەشتەرىنەن بوسامايدى. شەتىن مىنەزدى شەتەلدىك مەيماندار قازاقتىڭ كىندىك قالاسىنان ادەمى اسەرمەن قايتۋلارى ءۇشىن قاجەت جاعدايدىڭ ءبارى بار دەسەك ارتىق ايتقانىمىز ەمەس.
سارسۇيەك زيالىلارى سامساعان الماتىنىڭ وتاندىق مادەنيەتىمىزدە الار ورنى ارينە الا بوتەن. بىراق استانا دا باسىنا قونعان باعىن ۇشىرماسقا بەكەم بەل بۋعانداي سىڭاي بايقاتادى. بىزدىڭشە, ناۋشا جىگىت جاسىنداعى ەلوردامىزدىڭ ناعىز شارىقتار شاعى ءالى الدا.
قاپتاعان قيىندىقتارعا قاراماي جاھاندىق وركەنيەتتىڭ جالىنا جارماسقان جاڭا قازاقستاننىڭ قارىشتاپ ءوسىپ-وركەندەۋىنە سارا جول سالعان ساياسات ساردارى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ارقاسىندا استانانىڭ ايبىنى اسقاقتادى. كورەگەن كوشباسشىمىز كوسەگەسىن كوگەرتكەن مارتەبەلى مەگاپوليستىڭ مادەنيەتى دە ۋاقىت تالابىنا ساي ماۋەلەنە بەرەرى اتار تاڭداي انىق.
تالعات باتىرحان,
«ەگەمەن قازاقستان»
