تاريحى XIX عاسىردا ءومىر سۇرگەن اعايىندى ورىس كوپەستەرى پاۆەل مەن سەرگەي ترەتياكوۆتاردىڭ ەسىمدەرىمەن استاسىپ جاتقان ماسكەۋ قالالىق كوركەمسۋرەت گالەرەياسى زامانالار كەلبەتىندە اسا جوعارى باعالانعان ايشىقتى كارتينالاردى قامتىعان. ونىڭ ىشىندە قازاق سۋرەتشىلەرىنىڭ دە شوقتىعى بيىك شىعارمالارى بار. مولداحمەت كەنباەۆتىڭ قازاق جىگىتتەرىنىڭ اسقاق رۋحىن تانىتقان «اساۋعا قۇرىق سالۋ» كارتيناسىنىڭ تۇپنۇسقاسى, ءابىلحان قاستەەۆتىڭ بىرقاتار ىرگەلى ەڭبەكتەرى, كاميل مۋللاشەۆتىڭ «جەر جانە ۋاقىت. قازاقستان», «تاڭ» سىندى تۋىندىلارىن ايرىقشا ايتۋعا بولادى. كوللەكتسياسى جەكە قورلار مەن وزگە دە مۇراجايلارداعى بەينەلەۋ ونەرىنىڭ ەڭ ۇزدىك تۋىندىلارىمەن ۇدايى تولىعىپ وتىراتىن مادەنيەت وشاعىنىڭ قورىندا 150 مىڭنان استام تۋىندى بار دەسەدى. ەلوردالىق كورەرمەنگە ۇسىنىلىپ وتىرعان ەكسپوزيتسيا سونىڭ ءبىر پاراسى عانا. دەسە دە مۇنداعى ءار كارتينانىڭ توم-توم كىتاپقا ارقاۋ بولارلىق تاريحى بار.
كورمە نەگىزىنەن ءۇش كەزەڭدى قامتىعان. XX عاسىردىڭ باسىنان قازان توڭكەرىسىنە دەيىنگى رەسەي ونەرىنىڭ نەگىزى قالانعان يمپرەسسيونيزم, كۋبيزم كەزەڭدەرى, ال كەلەسى توڭكەرىستەن كەيىنگى كەزەڭنەن يمپرەسسيونيزمنەن الشاقتاپ قاراپايىمدىلىق پەن شىنايىلىققا ۇمتىلۋدىڭ لەبى ەسەدى. ءۇشىنشى كەزەڭ سوعىس جىلدارىنان كەيىنگى جىلىمىق كەزەڭ. ول كەزدەگى تۋىندىلاردان سوتسياليستىك رەاليزم, دالا وزگەرىستەرى, كورەرمەنگە كۇش بەرۋدى ماقسات تۇتقان موتيۆاتسيالىق وبرازداردى كوپتەپ كەزدەستىرەسىز.
ماسەلەن, نيكولاي اندروپوۆتىڭ باستان-اياق سۋىق ءتۇستى گاممانى قولدانۋ ارقىلى جىلىمىق كەزەڭدەگى جۇمىسشىنىڭ پورترەتىن بەينەلەگەن «مونتاجداۋشى» كارتيناسى قاراپايىم ەڭبەك ادامىنىڭ قىز-قىز قايناعان تىرشىلىگىن تانىتسا, يسااك برودسكيدىڭ «سارعايىپ تۇسكەن جاپىراقتار» كارتيناسى جاسىرىن اسەمدىكتى نازىك سىزىقتارمەن جەتكىزگەن. كورمەدە بۇدان بولەك ابرام ارحيپوۆتىڭ «شارۋا ايەل», كونستانتين كوروۆيننىڭ «باۋدا. گۋرزۋف», اركادي رىلوۆتىڭ «جاسىل شۋ», فەدور رەشەتنيكوۆتىڭ «تاعى دا ەكىلىك», تاتيانا يابلونسكايانىڭ «تاڭەرتەڭ», يۋري پيمەنوۆتىڭ «بولاشاق كوشەدەگى توي» سىندى ايگىلى ەڭبەكتەرىن تاباسىز. ەكسپوزيتسيالاناتىن سۋرەتتەردىڭ كوپشىلىگىن ورىس بەينەلەۋ ونەرىنىڭ ۇلتتىق ءداستۇرىنىڭ مايەگى سانالاتىن ەسىمدەرى ماسكەۋ كوركەم سۋرەت مەكتەبىمەن بايلانىستى شەبەرلەر جاساعان. سۋرەتشىلەردىڭ وزدەرىنە عانا ءتان دەربەس مانەرىنە, باعىتتارىنا, تەمپەرامەنتىنە, كوركەم سۋرەت توبىنا قاتىستىلىعىنا قاراماستان داستۇرلەردىڭ ۇرپاقتان-ۇرپاققا, شەبەردەن-شەبەرگە بەرىلىپ وتىرعانى ەرىكسىز تاڭعالدىرادى.
– ءبىز استانادا العاش رەت ءوز كوللەكتسيامىزدى ۇسىنىپ وتىرمىز. ءبىزدى بىرىكتىرەتىن ۇلى كۇش – ونەر دەيتىن قۇدىرەت. مۇندا اكەلىنگەن شىعارمالار بەينەلەۋ ونەرىنىڭ شەبەرلىك شىڭىن ايگىلەيتىن الەمدىك دارەجەدەگى تاريحي ەڭبەكتەر. بۇل تالاي سۋرەتشىلەردىڭ شىعارماشىلىعىنا قانات بىتىرەدى دەپ سەنەمىز, – دەيدى ترەتياكوۆ گالەرەياسىنىڭ باس ديرەكتورى زەلفيرا ترەگۋلوۆا.
كورمەنىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا قاتىسقان مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى ارىستانبەك مۇحامەدي ۇلى اتالعان كورمە رەسەي مەن قازاقستان مادەنيەتىن ءبىر ارنادان توعىستىرىپ ونەر- سۇيەر قاۋىمدى رۋحاني تۇرعىدان جاقىنداتا تۇسەتىن ايتۋلى شارا ەكەنىن ايتىپ, ماسكەۋدەن ارنايى كەلگەن ترەتياكوۆ گالەرەياسىنىڭ باس ديرەكتورى زەلفيرا ترەگۋلوۆاعا العىسىن ءبىلدىردى. كورمە قىركۇيەك ايىنىڭ ونىنا دەيىن جالعاساتىن بولادى.
ارمان وكتيابر,
«ەگەمەن قازاقستان»
