قازاقستان • 01 ماۋسىم, 2018

تاقسىرەتتى تاريحتىڭ مۇزى مەن سىزى

760 رەت
كورسەتىلدى
16 مين
وقۋ ءۇشىن

وتكەن عاسىردىڭ سەكسەنىن­شى جىلدارىنىڭ باس شەنى-اۋ, شاماسى.ء باسپاسوز ءۇيى شاڭىرا­عى­نىڭ استىندا جۇمىس ىستەيتىن جۋرناليستەر قاۋىمى بالعا­بەك قىدىربەك ۇلىنىڭ «الا­تاۋ» رومانى جارىق كورۋ قار­­ساڭىن­داعى شىرعالاڭدى ءوزارا سىبىرلاسىپ ايتاتىن.

تاقسىرەتتى تاريحتىڭ مۇزى مەن سىزى

­ اشارشىلىق پەن وتىز جەتىن­شى جىلدىڭ زوبالاڭى جايىن­دا جازىلعان تاراۋلارى الىنىپ تاستالىپ, باسىلعالى جا­تىر دەگەن اڭگىمەنى ەمىس-ەمىس قۇلاعىمىز شالاتىن. شى­عار­­­مالارى اۋىزدان-اۋىز­عا ىلىگىپ, ەسىمى كوپ قۇر­مەتتى يەلەنىپ كورمەگەن سوڭ با, قاي­بىر الىسقا ۇزاي قوياتىن دۇ­­نيە دەيسىڭگە ىشىمىزدەن ۇيعا­رىپ جۇردىك قوي, باياعى. ونىڭ ۇستىنە وعان جاقىن-جۋىق ءجۇرىپ, دوس سانالاتىن ادامداردىڭ كەيبىرىنىڭ بەر­گەن مىنەز سيپاتتاماسى سىرتىنان قاراعانداعى شاپ­شاڭ دا شامداعاي كەيپىنە سايكەسەتىندەي كورىنەتىن. قول­تاڭباسى وتىزىنشى جىل­داردىڭ سارىن-ەكپىنىن ەسكە سالاتىن ەسكىلەۋ دەيتىن كەيبىر تۇرعىلاستارى. وزىنە دەگەن سۇيسىنىسكە تولى كەمشىلىگىن تاپ باسىپ تانىپ, ونىسىن اۋەك­تەتىپ اكەتۋگە بەيىم كۇش­­­­­­­­­تەر دە جەتكىلىكتى ەدى. «الا­­­تاۋدى» وقىدىڭ با دەپ ەندىگىنىڭ بىلگىرلەرىنەن سۇ­راي قالساڭ – بىردەن تارتىپ اكەتپەگەن سوڭ تاستاي سال­دىم­عا ساياتىن ءسوز الدىڭدى كەسە كولدەنەڭدەپ, وقۋشىلىق مەيىرىم­دى كوكسەگەندەي ءبىر­تۇرلى كۇي كەشەتىنىڭ بار. بىل­گىر دە بىلىكتى دەگەندەردىڭ ۇكى­مى مىناداي قاتال, قالعاندا­رىنىڭ وي-پىكىرى بەلگىلى ەمەس پە دەپ, ءارى قاراي قاۋزاۋعا قۇلقىڭ شاپپاستان ءۇن-ءتۇنسىز قالاسىڭ دا قوياسىڭ. سول جىل­داردىڭ ءداستۇرلى جىل قورى­تىندىسىندا «الاتاۋ» قالاي باعالاندى ەكەن دەپ وي سارابىنا سالىپ كورسەڭ – ەلەڭ ەت­كىزەر ەرەكشەلىكتى تاپ باسىپ تانىپ, جۇرتشىلىققا جا­ريا قىلعان بايىپتاۋلار جادىڭدا جاڭعىرىقپاعانىنا قاراعاندا – وسى شىعارما اسا ەلەنبەي قالعاننان ساۋ ەمەس. سول كەزدىڭ ادەبي جيىن­دا­رىنىڭ مىنبەسىنەن اۋزى دۋا­لى كىسىلەردىڭ ءبىرى رومان جانرىنا لايىقتى شولۋ­شى­نى تاڭداۋ كەرەكتىگىن ەسكەرت­كەنى وسىندايدا ەمىس-ەمىس ەسكە ورالادى. رومان جانرىنىڭ تابيعاتىنا «الاتاۋ» سىيىمدى ما, قازاق ويىنا اكەلگەن جاڭالىعى نە دەگەن سۇراققا جەلدىرتە جاۋاپ بەرۋ تەك ارۋاق الدىندا عانا ەمەس, قازاق حالقىنىڭ تاعدىرى الدىندا كۇناداي سەزىلەتىنى نەسى ەكەن. اكادەميك سەرىك قيراباەۆ كە­زىندە بۇل شىعارما جونىن­دە كولەمدى ماقالا جازىپ, «ەگەمەن قازاقستانعا» جاريا­لا­عانى ەسىمىزدە. قايتا قۇرۋ ءداۋىرىنىڭ نىشاندارى ءالى سەزىلە قويماعان, سويتسە دە وز­گەرىستەر قارساڭىندا جارىق كور­گەن كىتاپتىڭ نەگىزگى تاراۋ­لارى الىنىپ تاستالعان سوڭ جارتىكەش كەيپى قۇر سومپيعان قاڭقاداي ەلەستەيتىن دە تۇرا­تىن. ادەبي قاۋىمنىڭ اراسىندا قالامگەر تۋرالى وربى­گەن ارقيلى اڭگىمەلەردىڭ ىزى­نە ءتۇسىپ, اقيقاتىن ايىرۋ شارت ەمەس شىعار. اتالعان دۇنيە ۇزاماي تۇتاس باسىلىپ, وقۋشى قولىنا تيگەندە ەشقاندايدا شۋ-شۇرقان شىق­پاستان قالىپتى جاعدايدا قابىلداندى دا تىندى. بۇل زاڭدىلىق پا, الدە قاساقانا نازارعا ىلمەۋدىڭ بەلگىلى ايلاسى ما, جوق جازۋشىلىق قولتاڭ­با­سىنداعى تاپتاۋ­رىن كورىنەتىن جەلىنى تاڭداعان­دىقتان ەسكى سارىندى ەسكە سالدى ما, ايتەۋىر كىتاپ سول جىل­داردىڭ بەستسەللەرىنە اينالا الماي قالدى. كەيدە ءومىر سۋرەتتەرىن كەسكىندەۋدە اۆتور بۇرىنعىنىڭ سۇرلەۋىنەن شىقپاستان تانىس بەينەلەردى ەلەستەتەتىنى دە راس. وقيعانى تىكەلەي الىپ كەتۋدىڭ ورنىنا ءبىرىنشى جاقتا بايانداماس­تان بۇرىن اڭگىمەنىڭ ءتۇيىنىن تارقاتۋشى كەيىپكەردىڭ اشىلۋىنا ءبىراز كۇش جۇمساپ باق­قان. سوعىستان كەيىنگى جىلدار احۋالى ەداۋىر سەزىلسە دە, اۆ­توردىڭ وقيعا جەلىسىن جەت­كىزۋدەگى تەمپەرامەنتى سولعىنداۋ. الگى بىردەن تارتىپ اكەتپەدى دەگەننىڭ بار كىلتيپانى وسىندا. كەيدە جازۋشىنىڭ تالعام تۇيسىگىن قۇپ كورمەسكە امال-ايلاڭ قالمايتىنداي جاعدايدى تۋرا وسى شىعارمانىڭ بارىسىنان انىق اڭعاراسىڭ. ءسوز كەزەگى كەيىپكەرگە تيگەن بەتتە اڭگىمە توقتاۋسىز اعىتىلا جونەلەدى. پەندەلىككە سالىنىپ باسقا ەپيزودتار, ياعني رەماركالاردى, ءتىپتى قاجەتسىنبەي ءارى قاراي وقىپ, اياعىنان ءبىر-اق شىققىڭ كەلەتىن نيەتتىڭ جەتەگىنە ىلەسەتىنىڭدى ءوزىڭ دە باي­قامايسىڭ. اراسىندا اڭ­گىمە ايتۋشىنىڭ اعىل-تەگىل تولعاعان پۋبليتسيستيكاسىن دا ەلەمەۋگە اينالاسىڭ. ويتكەنى اۆتور قازاق ءومىرىنىڭ جەتىك بىلگىرى ەكەنىنە ەرىكسىز دەن قويا باستايسىڭ. سوزدىك قورىنىڭ سونشالىقتى مولدىعىنا قاراماي, كوركەمدىك جۇيەسىن تابا الماي سۋرەتكەرلىك دەڭ­گەيىن ەداۋىر تومەندەتەتىن جاع­داي دا جوق ەمەس. سولاي بولا تۇرا رومان قازاق حال­قى­نىڭ تاعدىرىنداعى قيىن­ كەزەڭ­دەردىڭ احۋالىن دالدىك­پەن جەتكىزۋ جونىنەن ءتىرى كۋا­گەردىڭ تەگەۋرىنىن انىق سەز­دىرەدى. ومىرلىك ماتەريال ءوربۋ جەلىسىن قانشا كەرنەسە دە, شەگىنىستەر مەن اۋىسۋ يىرىمدەرىنىڭ مادەنيەتى بايان­داۋ مەن تۇيىندەۋ سات­تەرىندە درامالىق تەبى­رەنىس كەيىپكەردىڭ بايانى ارقىلى جەتكىزىلەدى. مىنە, بۇل جاڭا زامان وقۋشىسىنا تىم ۇيرەنشىكتى, الگى ەسكىشىل دەگەن تاڭبا سول سەبەپتى اياماس­تان باسىلاتىن سياقتانادى. ايتسە دە باس كەيىپكەر سىن ساعاتىنا عايىپتان پايدا بولا كەتەتىن كەزدەيسوق پەندە ەمەس. وتكەن ۋاقىت پەن ناق قازىرگى شاقتىڭ ارقاۋىندا ورىلگەن وقيعا جالشىلىقتان قايراتكەرلىككە ءوسۋدىڭ ەۆو­ليۋ­تسيا­سىن ساقتاعان. ۇجىمداس­تىرۋدان اشارشىلىققا دەيىن­گى ارالىقتاعى قيان-كەسكى كۇ­رەس احۋالىن سەزىنۋ كەزىندەگى تۇلعالار ەسىمدەرىنە ۇڭىلسەڭىز اسا ۇلكەن جازۋشىلاردىڭ تاۋەكەلىنە ۇقساعان با­تىل­دىق­تى اڭعاراسىز. گولو­ششە­كين, قۇرامىسوۆ, سەي­فۋل­لين, جاندوسوۆ, مۇسىرە­پوۆ, عاتاۋليننەن بىلاي قايرات­كەلىك دارەجەسى تومەندەۋ كادر­لار شوعىرى قانشاما. بيۋرو وتكىزۋدەگى گولوششەكين بەينەسى ەداۋىر كورىنىپ, ۇلتتى قاعىتىپ وتەتىن مەزەتىنە دەيىن نامىسىڭا تيەتىندەي ۋىتتى. قىستىڭ قاقاعان سۋىعىندا گرافيننەن سۋ قۇيىپ ىشەتىن قۇرامىسوۆتىڭ پورترەتى ءبىراز جايعا قانىقتىرا تۇسەتىندەي. وسى دەتالعا قاراما-قارسى ولكەلىك پارتيا كوميتەتىنىڭ قارسى الدىنا جينالىپ, قايىر سۇراعان جانە قىرىلىپ جاتقان قازاقتاردىڭ ەسكەرىلۋى دە جايدان-جاي ەمەس. روماندا اۋليە تۇتىپ, دارىنى مەن قارىمىنا تاڭعاجايىپ قالا­تىن كەيىپكەر وراز جاندوسوۆ. ايتسە دە ونى پەرسوناجعا كى­رىك­كەندەردىڭ ءبارى ءبىر اۋىز­دان ماقتاسا دا, ءىس-ارەكەت ۇستىندە بەتپە-بەت كەلگەن ونىڭ بەينەسىن سيرەك ۇشى­راتاسىڭ. نەگىزىندە اۆتور باس­تى كەيىپ­كەر دارەجەسىنە كوتەرگىسى كەل­گەن جاندوسوۆتى قاتتى جاقسى كورەتىنىن ءاربىر اتتاعان قادامى سايىن سەزدىرىپ الادى. باس كەيىپكەر اباقتى قابىلداعاندا ءبىرتالاي نا­زىك جايدى قوزعاپ بولىپ, كومەكشىسىن «باۋىرجان» دەپ شاقىرعاندا جاپ-جاس جىگىت­تىڭ كەيپىن سۋرەتتەيدى. سويتسەك بۇل كادىمگى باۋىر­جان مو­مىش ۇلى. مىنە, وسى­عان دەيىن سومدالاتىن بەينە­لەر تاري­حيلىعىنا اڭگى­مە شەر­تۋشى كەيىپكەردىڭ ءوزى كىرىسىپ, قازىلىق جاساپ مىنەزدەيتىن ءار ءساتى تابيعيلىعىن ساقتايتىنى قىزىق. بالكىم مۇنى بالعا­بەك قىدىربەك ۇلىنىڭ جازۋشى­لىق تابىسىنا جاتقىزۋعا بولاتىن شىعار. ويتكەنى كەيىپ­كەردىڭ اۋىز لامىمەن اي­تىلىپ, ۇزىن سونار سۋرەت­تەلەتىن قازاق بايلارى­نىڭ يەسىز قالعان جاساۋ-جابدىق­تارى ناعىز ەتنوگرافيالىق ەسكەرتكىشتەر. 

اشارشىلىقتىڭ قاعىن­عان­ سۋىعىندا «اقسەڭگىر» ەل­دى مەكەنىنەن اۋدان ورتالى­عى قاراقىستاق اۋىلىنىڭ قامباسىنان «الاتاۋ» رومانىندا استىق الۋ ءۇشىن ات­تانعان جيىرما ادامنىڭ جول بويى باسىنان وتكەر­گەندەرى – قيامەتتىڭ قىل كوپىرىنەن بەتەر ايانىشتى سۋرەتتەر. قاتارلارىندا كەلە جاتىپ ولگەندەردىڭ پسيحولوگيالىق دالدىگىنە يلاناسىڭ, ءۇزىلۋدىڭ ۇستىندە دە ادامنىڭ ادام بولىپ قالۋ شەشىمى كىسىلىكتى اقىرىنا دەيىن ساقتاي الاتىن قازاق ءۇردىسىنىڭ جۇ­رەك قوزعايتىنداي اششى شىن­دىقتار. اشقۇرساق جاز­عانداردىڭ سويتسە دە كوز­بەن كورىپ, كوڭىلگە تۇيگەندەرى ءتىرى كۋاگەر تىلىمەن باياندالعان كەزدە ازا بويىڭ قازا بولىپ, جان توقشىلىعىن مەدەۋ تۇتاتىن حالگە وزىڭنەن-ءوزىڭ تاپ بولا باستايتىنىڭدى سەزبەي دە قالاسىڭ. بۇلعىن تۇماق پەن ىشىك كيسە دە جەر قۇشقان ءبىر كەزدەگى باي, جالاڭاش ومىراۋىنا جابىسىپ جان تاپسىرعان نارەستە مەن ايەل, ءتۇتىن شىقپاي قالعان ۇيلەردى ارالاعاندا شيبورىلەر جەپ كەتكەن ولگەندەردىڭ جامباستارى, ەتپەتتەپ جاتىپ سۋ ىشپەك بولىپ باتىپ كەتكەننەن بىلاي, ازىق ءۇشىن جولعا شىققان جيىرمانىڭ سەگىزى عانا ءتىرى قالىپ, سۇيەكتەردى كومۋگە شاما جوقتىعى ءبىر ءپاس نازار سالىپ, تىزە باستاعانداعى دەتالداردىڭ ءبىر پاراسى عانا. اشتىقتان بۇراتىلىپ كەلىپ كەڭسەگە كىرگەن بويدا نان سۇراۋعا ءتىلى كەلمەي ءجۇرىپ كەتكەن بالا, جان توقشىلىقتا قۇلاقشىن تىگۋگە ساقتاپ قوي­عان قويان تەرىسىن جازاتايىم جانعان وتقا ءتۇسىرىپ العاندا «توستىك پىسىرگەندەي يىستەن» ءنار تابا باستاعانىن ارقاۋ ەتۋ, ءبارى ءتىرى كۋاگەردىڭ اۋزىنان جازىلىپ الىنعان ستەنوگرافيالىق دالدىككە يە قۇجاتتاي. كوركەمدىك بەي­­نەلەۋدىڭ دارالىق ءسات پەن جيناقتاۋشى ءمانى بار ادىس­تەر تۋراسىندا اكادەميك رىمعالي نۇرعاليەۆپەن اڭگىمە قوزعالعاندا: ء«تۇبى قاعاز بەتىندە جازىلعان قۇجاتتان اساتىن ەشتەڭە بولماي قالادى-اۋ» دەگەن ءسوزى ويعا ورالا بەرەتىنى بار. اشارشىلىق تراگەدياسىنىڭ جەكەلىك بايانىندا قارعا, ۇزاق سەكىلدى قۇستاردى تۇزاق قۇرىپ ۇستاپ, اشتان ولمەي قالۋ­دىڭ شىندىقتارى كەز كەلگەن شىعارمانى كوتە­رىپ تۇ­رۋعا جارايتىن تاپ­تىر­­­ماس تىرەۋىش. اشتىق كە­ڭىس­تىگىنىڭ جالپاعىندا تاپ «الا­تاۋداعىداي» اۋقىم­دا سۋرەت­تەلۋى سويتسە دە سيرەك قۇبىلىس دەپ شاما­لايسىڭ. استىق الۋ ءۇشىن جاياۋ-جالپىلاپ وتىز-قىرىق شاقىرىم قاشىقتىقتان كەلگەندەرگە مۇرنىنان ەسەكقۇرتى تۇسكەن ۇلەستىرۋشى باسقا ۇلت­تىڭ وكىلى بولىپ شىعادى. ارىپ-اشىپ كەلگەن سورلى قازاق­تارعا جۇرە جاۋاپ قاتىپ, قا­عاز­دارىن دۇرىس ەمەس دەپ قاي­تارىپ جىبەرەتىن ادەتىنە ەشكىم قارسىلىق كورسەتە المايدى. الگىنىڭ ءبىر اۋىز ءسوزىن كۇنى-ءتۇنى قامبانىڭ ەسىگىندە كۇتىپ, سول جەردە ءولىپ جاتقانداردى شىبىن شاققان قۇرلى كورمەگەن قاتىگەزدىككە جەرگىلىكتى باسشىلاردىڭ ارا تۇسە الماۋ سەبەبىن اۆتور الدىن الا ءتاۋىر اشادى. اشتىق­تىڭ كەلۋىنىڭ ءسال الدىندا عانا استىق وتكىزۋ ناۋقانىندا حا­لىققا بەرىلەتىن ۇلەسكە تىيىم سالىنىپ, ونى تىڭدا­ماي تاراتقانداردى جازالاۋ ۇدەرىسىن سۋرەتتەيتىن تۇستار­مەن تانىسقان سايىن ءاربىر رەفورمانىڭ قازاققا تيگىزگەن زالالىن سەزىنە تۇسەسىڭ. الەۋ­مەتتىك زەردەسى سەرگەك ب.قى­دىربەك ۇلىنىڭ بايانداۋ جەلىسىن تۇتاستىقتا ۇستاماي, ءاربىر اۋىسىمدا مۇلدە باسقا كەيىپكەرلەردى لەك-لەگىمەن قوساق­تايتىنى كوركەمدىك اقاۋ­­عا جاتا ما, جوق, وسى شى­عار­­مانىڭ ورىندالۋ ۇستىندە تاڭداعان ادىسىنە سىيىمدى ما؟ جازىلۋ بارىسىندا اۆتور تۇيسىگى جۇيرىك, سەزگىرلىگى جاعى­نان جازا باسپاۋعا تىرىسادى. جيىرماسىنشى عاسىردىڭ اياعىنا دەيىن ءومىر سۇرۋگە الەتى جەتكەن قالام يەسىنىڭ كوركەم ويداعى اعىم بىتكەنگە ەلىكپەي, تولتۋمالىق قا­سيەتكە كىرشىك قوندىرماي ساق­تاۋىنىڭ ارقاسىندا رو­مان­نىڭ ءون بويىنان ۇلتتىق جادى جاڭعىرىعى كوكەيگە قونىمدى جەتەدى. بۇل جاعىنان قويىن كىتاپقا جارايتىنداي قۇندىلىعى بار دۇنيە. كەيدە ەپيكالىق قۇلاشىن جازاتىنداي بايسالدى كەيىپتەۋ لەزدە سويلەۋشى تۇلعانىڭ تۋرا ومىردەگىدەي ءۇزىپ-ج ۇلىپ باسقا ارناعا اۋىسا سالاتىن ءادىسى شىعارمانىڭ ءون بويىنان وعاش كورىنىپ, بۇلتيىپ كوزگە ۇرىپ تۇرمايدى. باسقا ۇلت وكىلى قامباشىنى اش-جالاڭاش كەيىپكەر اشۋمەن ۇرىپ-سوققاندا قالعان قازاق وعان جالبارىنا شىرقىراپ ارا تۇسەدى. سونداعىسى اس­تىق بەرمەي قويا ما دەگەن قا­ۋىپ, اقىرىنا دەيىن شىداپ ولۋ­گە بار دا, قارسىلىق جاساپ, قايرات كورسەتۋگە جوق ۇلت­تىق سورلىلىقتىڭ ايانىشتى احۋالىن بەينە تۇرىندە دە, اھ ۇرعان پۋبليتسيستيكا لەبىندە دە جان جۇرەگىڭدى جيىرا وقۋعا تۋرا كەلەدى. قۋ­ دالادا ءوسىپ تۇرعان ءشيدى تۇبى­مەن ج ۇلىپ العاندا ار جاعىنان شىعا كەلەتىن ۇرا – اشتىقتان امان قالۋدىڭ ايلا-شارعىسىنىڭ كەرەمەتى.

بالعابەك قىدىربەك­ ۇلى­نىڭ شىعارماشىلىق كوزقا­راسى قازاقتىڭ سۋىرىپسالما اقىندىعىنىڭ جوباسىنا كەلەتىندەي. ءبىر جازعان دۇ­نيەسىنە قايتا اينالىپ سوعۋدى السىزدىك ساناۋ – شى­عار­ما­شىلىق اجالمەن ساناس­پايتىن كوزسىز ەرلىككە با­رابار. ەگەر «الاتاۋ» رومانىنا الدەنەشە جولى ورالىپ سوعىپ, جەلى تارتۋدىڭ ماشاقاتىن قايتا وتكەرگەندە بۇل شىعارما جيىرماسىنشى عاسىر جەتىستىگىنىڭ بىرىنەن سانالاتىن ەدى. ويتكەنى وتىز جەتىنشى جىلدىڭ جازالاۋ ۇدەرىسىن سۋرەتتەۋ جونىنەن بۇل تۋىندىعا تەڭەسەتىن دۇ­نيەنى كەزىكتىرۋ ەكىتالاي. تە­گىندە, جاپپاي جازالاۋ ەتەك العان كەزدە ارىز ايتىپ, شا­عىم ءتۇسىرۋشى پەندەلەردىڭ ايى وڭىنان تۋعانىن كەيىپكەر اڭگىمە ۇستىندە ەسكەرتىپ وتەدى. كەڭەس وداعى كەزىندە جينالىستاردا مىنبەگە شىعىپ, باسشىلىقتى وڭدى-سولدى جاۋ­ رەتىندە سىناۋدىڭ توركىنى تىم ارىدا جاتقانىن اڭعارۋعا بولادى. بۇل تيپتىك دارەجەگە سۇرانىپ تۇرعان بەينە اۋىز­ەكى ايتىلسا دا اجەپتەۋىر اسەر­لى. ەڭ عاجاپ قالاتىن جاع­­داي اسا كولەمدى دۇنيەنىڭ قۇ­رىلىمىندا جيناقىلىعى شامالى ولپى-سولپىلىق ۇشىراسسا دا, كۇشپەن ءيىپ اكەلىپ, قولمەن قوسا سالاتىن, ياعني سحەماتيزم سالقىنى اتىمەن جوق. ارينە توسىن شەشىمگە بارۋدىڭ دالەل-يلانىمدىلىعى شۇعىلداۋ شىعاتىن تۇستار جەتكىلىكتى. سولاي بولا تۇرا ولاردى ەسەپكە الىپ, كەمشىلىك دەپ ساناۋ­دى ۇمىتا باستايسىڭ. اۋەلى وتىز جەتىنشى جىلدىڭ قار­ساڭىنداعى احۋالدا قاۋىپ پەن ۇرەيدى سەزىندىرۋدىڭ قۋات ەك­پىنى وقۋشىنى باۋراپ اكە­تەدى. ۇرىپ-سوعىپ, ەستەن تاندىرىپ بارىپ قىلمىسىن مويىنداتۋدىڭ شارعىسى سونشالىقتى قاراپايىم, ايتسە دە ادام اعزاسى قايتكەندە سىر بەرەتىنىن دالمە-ءدال مەر­گەندىكپەن جەتكىزەنىن جۇ­رەك­سىنبەي وقۋ مۇمكىن ەمەس. كوممۋنيستىك مۇراتقا ادال­دىق ۇستانىمىنان تانبايتىن اۆتور جازالاۋدىڭ جان تۇرشىگەرلىك سيپاتىن سۋرەتتەگەندە قاتال رەاليزم يەسى. تەرگەۋشىلەر ءار ءۇش سا­عات سايىن اۋىسىم جاساپ, «حا­لىق جاۋىن» ءۇش كۇن, ءۇش ءتۇن بويىنا ءنار سىزعىزباي تىكەدەن-تىك تۇرعىزىپ قويادى. زورلىق-زومبىلىقتىڭ ونەر­­­تاپقىشتىققا كەلەتىن ءھام شىعار­ماشىلىق ىزدەنىسكە ۇق­ساي­تىن مۇنشالىقتى سۇم­دىقتارىن بۇرىن-سوڭدى ەش جەر­دەن كەزىكتىرمەگەنىڭدى ەرىك­سىز ويلايسىڭ. وسى ۋاقىت­تىڭ ىشىندە سۋ ىشكىزبەي, ءنار تاتقىزباي, ۇرىپ-سوعىپ ەسىنەن تاندىرىپ تاستاعاننىڭ وزىنەن ادام تىنىعىپ, بەتىنە شاشقان سۋدىڭ تامشىسىن جۇتىنىپ, تاماعىن جىبىتەتىن مەزەتتىڭ شىندىعى مىڭ-سان سۇراقتىڭ جاۋابىنداي كورىنەتىنى نەسى ەكەن. مۇنشالىقتى قىسپاق ۇستىندە بەينەلەۋدىڭ باسقاداي ءادىس-امالىنا بوي سالماعان اۆتور ومىرلىك ماتەريالدىڭ شىندىقتارىن ىرىكتەگەندە تەك­تىلىكتەن ايىرىلماي ىزگى­لىك­­تى ىزدەپ تاباتىنى ريزا­لىق سەزىمگە بولەيدى. كەي تۇس­­تاس­تا­رىنىڭ ەسكىلىكتى سا­رىن­دا جازادى دەپ كىنا ارت­قانى اينالىپ كەلگەندە بال­عابەك قىدىربەك ۇلىنىڭ ارتىق­شىلىعى بولىپ جۇرمەسىن. قيىن-قىستاۋ كەزەڭدەرىنىڭ ءارتۇرلى اعىس-يىرىمىندە القاكول سۇلامادان دا وتكەن قاسىرەت ۇستىندە  ۇلتتىق ۇستانىمىنان ايىرىلماعان قازاق بولمىسىن وزىنشە اشقان شىعارمالاردىڭ ءبىرى – «الاتاۋ» رومانى. ەشتەن دە كەش جاقسى, وعان لايىقتى قۇرمەت قاجەت-اۋ. 

جۇماباي شاشتاي ۇلى,    
«ەگەمەن قازاقستان»

الماتى

سوڭعى جاڭالىقتار