جۇمىس بەرۋشىگە سۋبسيديا تولەنەدى
وتكەن جىلى «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى اياسىندا وسى كوشتى جۇزەگە اسىرۋعا باس-اياعى 85 ملرد تەڭگە بولىنگەنى بەلگىلى. ونىڭ 45 ملرد تەڭگەسى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قارالىپ, قالعانى جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەردىڭ ۇلەسىنە ءتيدى. ەندى قىرۋار قارجى جۇمسالىپ, اتقارىلعان جۇمىستاردىڭ ءبىر پاراسىن جەكەلەگەن وبلىستاردىڭ مىسالىمەن كەلتىرەيىك.
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنان اتالعان باعدارلاما بويىنشا 347 وتباسى نەمەسە 1400-گە جۋىق ادام سولتۇستىك وڭىرلەرگە قونىس اۋدارعان. بيىلعى مەجە – 665 وتباسىن كوشىرۋ. وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى بەرىك سادىردىڭ مالىمدەۋىنشە, سولتۇستىككە قونىستانۋعا نيەتتى وتباسىلاردىڭ وكىلدەرى الدىن الا بولاشاق اۋىلدارىنا بارىپ, تۇرمىستىق جاعدايى, جۇمىس ورىندارىنىڭ جايى مەن تۇرعىن ءۇي ماسەلەلەرىن ءوز كوزدەرىمەن كورمەك.
تيىسىنشە ءبىر عانا سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى دا وتكەن جىلعى كورسەتكىشتەرىن ەكى ەسەلەپ, بيىل 600 وتباسىن قابىلداۋعا دايىن وتىر. قىزىلجار وڭىرىنە ارنايى باعدارلاما شەڭبەرىندە كەلەتىن ءاربىر ادامعا بەلگىلەنگەن ءتارتىپ بويىنشا 35 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش كولەمىندەگى جاردەماقى بەرىلەدى. اتالعان وبلىس باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ماديار قوجاحمەتتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, قونىس اۋدارۋشىلاردىڭ باسىنا باسپانا بەرىلىپ, الدىنا مال سالىنىپ, ەڭبەككە ارالاستىرۋدىڭ امالدارى بارىنشا ىجداعاتتىلىقپەن اتقارىلادى. ونىڭ ۇستىنە, جەرگىلىكتى جۇمىس بەرۋشىلەردى ىنتالاندىرۋ ماقساتىندا شارۋاشىلىق قۇرىلىمىنا كەمى بەس ادامدى جۇمىسقا العاندىعى ءۇشىن سۋبسيديا تولەۋ كوزدەلگەن.
وسى اتالعان جەڭىلدىكتەرگە قاراماستان بارعان جاعىن جەرسىنبەي كەتىپ جاتقاندار دا بار. بىراق م.قوجاحمەت ولاردىڭ ۇلەسى 10 پايىزدان اسپايتىندىعىن جانە كوبى اۋا رايىنىڭ جاقپاۋى, جۇمىس تارتىبىنە قاناعاتتانباۋ سياقتى جەكە باسىنىڭ ماسەلەلەرىنە بايلانىستى كەرى ورالعاندارىن ايتىپ وتىر. جەرگىلىكتى بيلىك كوشكەن ەلدى تۇراقتاندىرۋ بويىنشا بىرقاتار جۇمىستاردى قولعا العان.
ءجون دەلىك. ال تۋعان ولكەسىنە ورالعان ازاماتتاردىڭ كەلۋ پ ۇلى, تۇرعىن ءۇي مەن وزگە دە تۇرمىستىق شىعىندارى وتەلگەن بيۋدجەت قارجىسى قالاي كەرى قايتارىلماق؟ بۇل ماسەلەگە بايلانىستى دا ازىرگە كەلىسپەۋشىلىك جوق ەكەن. ەڭبەك كەلىسىمىندە قارالعان كەمى 3 جىل تۇرۋ شارتى بۇزىلعان جاعدايداعى ىستەر ازىرگە سوتقا جەتپەي, مەدياتسيالىق جولمەن شەشىلىپ جاتقانعا ۇقسايدى. اعايىننىڭ ازارى بولسا دا, بەزەرى بولماس, تۇرمىس جاعدايى وزگەرگەن قانداستارىمىز قارجىنى مەملەكەتكە ۋاقتىلى قايتارىپ كەلەدى. ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتتەرىنە قاراعاندا, بيىل اتالعان باعدارلاما بويىنشا وڭتۇستىك وڭىرلەردەن 1706 وتباسى نەمەسە 7119 ادام كوشىرۋ جوسپارلانعان.
تۇرعىلىقتى حالىقتىڭ تۇراقتىلىعىنا سىن بار
مويىنداۋ كەرەك, بۇل باعدارلامانىڭ استارى تەرەڭدە. شەكاراعا جاقىن وبلىستاردا, ءتىپتى مەملەكەتارالىق بەلدەۋگە جاقىن ەلدى مەكەندەردەگى حالىق سانى سوڭعى جىلدارى ازايىپ بارادى. قوستاناي, سولتۇستىك قازاقستان, پاۆلودار جانە شىعىس قازاقستان وبلىستارىندا مەكتەپ ءبىتىرۋشى جاستار رەسەيدىڭ وقۋ ورىندارىنا ىنتىعىپ تۇرادى. بىرەر مىسال. وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا تەك قىزىلجار ءوڭىرىنىڭ حالقى 5,5 ادامعا, ال شىعىسقازاقستاندىقتار 14 مىڭ ادامعا كەمىگەن.
جالپى, حالىقتى تۇراقتاندىرۋدىڭ جولى كوپ. ەگەر جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار «پرەزيدەنتتىڭ بەس الەۋمەتتىك باستاماسىن» ۇتىمدى پايدالانا بىلسە, حالىقتى تۇراقتاندىرۋدى وڭاي شەشۋگە بولار ەدى. ال جۇمىس ورىندارىنىڭ ازدىعى دا جايلى تۇرمىس ىزدەگەن جۇرتشىلىقتىڭ قيىندىقتارعا تاپ بولىپ, تاۋى شاعىلۋىنا نەگىزگى سەبەپ بولاتىنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى.
وسى ورايدا, سولتۇستىك قازاقستان وڭىرىندەگى احۋالعا قايتادان توقتالا كەتەيىك. 2013-2018 جىلدار ارالىعىندا وڭىردەن جالپى كوشىپ كەتكەندەر سانى 26 مىڭعا جۋىقتايدى. حالىقتىڭ كوبى وبلىس ورتالىعى مەن استانا ءتارىزدى ءىرى شاھارلارعا تاڭداۋ جاساعان. الايدا, وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى م.قوجاحمەت الدىمەن اۋىلدىق ەلدى مەكەن حالقىنىڭ ازايىپ كەتكەندىگىن جەتكىزدى.
بۇنىڭ سەبەبى بەلگىلى جانە الدىن الۋدىڭ جولدارى دا قاراستىرىلعان. مىسالى, سولتۇستىكتىڭ ەگىس القاپتارىندا جوسىپ جۇرگەن زاماناۋي تراكتور, كومبايندار مەن الىپ كەشەندەر ادام كۇشىن قاجەت ەتپەيدى. ءبىر ادام بىرنەشە ساتىداعى جۇمىستى قاداعالاپ, اۆتوماتتى جۇيەگە ادامنىڭ ارالاسۋىن ازايتتى. بۇنداي ءارى قاۋىپكە, ءارى جەتىستىككە بالاناتىن وزگەرىستەر جايىندا بۇگىن عانا ايتىلىپ جۇرگەن جوق. ونى ۋاقىتىندا ەسكەرمەسەك, قولدى مەزگىلىنەن كەش سەرمەيتىنىمىز انىق.
بىراق جەرگىلىكتى باسشىلىق اۋىل شارۋاشىلىعىن ءارتاراپتاندىرۋ ارقىلى قوسىمشا جۇمىس ورىندارىن ىزدەستىرىپ جاتىر. ءداستۇرلى ەگىنشىلىكپەن قاتار, مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋدى قولعا الىپ, اۋىلدىقتاردى جۇمىسپەن قامتۋدىڭ دەربەس جولىن تاڭداعان. وتكەن جىلدىڭ وزىندە قىزىلجار ايماعىندا جاڭادان 13 مىڭ جۇمىس ورنى اشىلعانىمەن, بۇل ءالى دە ازدىق ەتەدى.
ورتاق ماسەلە, ورتاق قيىندىقتارمەن سولتۇستىك وبلىستار بىرلەسە كۇرەسۋگە دايىندىق جۇرگىزىپ كورمەك. ال ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى نۇرجان التاەۆتىڭ ايتۋىنشا, سولتۇستىككە كوشكەن ازاماتتاردىڭ تەك 30 پايىزى عانا جۇمىسپەن قامتىلادى جانە بۇل – زاڭدىلىق. ويتكەنى, بۇل بالا-شاعا, وتباسىنداعى زەينەتكەرلەردى ەسەپكە الماعانداعى ناقتى كورسەتكىش بولىپ وتىر.
الدارقاتۋعا كونبەيتىن ماسەلەلەر
باعدارلاما باستالعالى ەرىكتى تۇردە قونىس اۋدارعان ادامنىڭ بارلىعى بىردەي جۇمىسپەن قامتىلماۋىنىڭ ستاتيستيكالىق زاڭدىلىعىن ايتتىق. ەڭبەككە جارامدىلارى قول قۋسىرىپ وتىرعان جوق جانە جۇمىس كۇشىنە سۇرانىس تا كەمىمەيدى. ماسەلەن, وتكەن جىلى شىعىس قازاقستان وبلىسىنا قونىس اۋدارعان 128 وتباسىنداعى 357 ادامىنان ەڭبەك جاسىنداعىلارىنىڭ 75 پايىزى جۇمىسپەن قامتىلعان.
وبلىستىق جۇمىسپەن قامتۋ جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالاردى ۇيلەستىرۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى ەلەنا ستارەنكوۆانىڭ مالىمدەۋىنشە, كوشىپ كەلۋشىلەردى جۇمىس كۇشى تاپشى ريددەر قالاسى مەن شەمونايحا اۋدانىنا قونىستاندىرۋ باعدارلاماسى جاسالعان. سونىمەن قاتار وڭتۇستىك وڭىرلەرگە ارنايى توپ اتتاندىرىلىپ, جەرگىلىكتى تۇرعىنداردى شىعىستاعى جايلى تۇرمىستىڭ مۇمكىندىكتەرىمەن تانىستىرىپ كەلەدى.
جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ دا تۇراقتاپ قالۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن دە جاستارعا ارنالعان تىڭ باعدارلامالار قولعا الىنىپ, ولاردى ەلدە قالدىرۋدىڭ امالدارى جاسالۋدا. سونىڭ ناتيجەسىندە وتكەن جىلى الىس-جاقىن شەتەلدەردىڭ وقۋ ورىندارىنا كەتۋ كورسەتكىشى ەكى ەسەگە ازايعان.
سايىپ كەلگەندە, تۇراقتىلىق پەن تەپە-تەڭدىكتى قالىپتاستىراتىن باعدارلاما بويىنشا ءار ءوڭىردىڭ باسىمدىلىقتارى دا, كەمشىلىكتەرى دە بار. ال جۇمىس ورىندارىن اشىپ, تۇرعىلىقتى حالىقتىڭ تۇرمىستىق قيىندىقتارىن شەشۋگە باعىتتالعان باعدارلامالار ودان دا كوپ. دەمەك, وڭتۇستىكتەن باستاۋ العان ىشكى كوشتىڭ باعىتىن باعدارلاپ, جايلى جاعداي جاساۋ ەرەكشە كوزقاراستى تالاپ ەتەدى.
سەرىك ابدىبەك,
«ەگەمەن قازاقستان»
