اكەسى مۇڭايتپاس اندىجانداعى «كەڭتۇپ» اۋىلىندا بولىس بولعان كىسى. ول ءوز زامانىنىڭ وزىق ويلى ازاماتى رەتىندە اۋىلىندا «حان» مەكتەبىن اشقان. ءلاتيپا وسى مەكتەپتە ءبىلىم الىپ وسەدى. بۇل حح عاسىردىڭ باسى بولاتىن. سول مەكتەپكە ساباق بەرۋگە وسى وڭىردە تۋىپ-وسكەن, پارسى, اراب, شاعاتاي سياقتى كوپتەگەن ءتىلدى مەڭگەرگەن, پاراساتتى, ويلى, وتكىر كوزدى جىگىت قوڭىرقوجا مۇعالىم بولىپ ورنالاسادى. لاتيپا مەن قوڭىرقوجا وسىلايشا تانىسىپ, تابىسادى. الايدا الەۋمەتتىك جاعدايلارى اراسىنداعى ايىرماشىلىققا بايلانىستى ەكى جاستىڭ قوسىلۋىنا اكە تاراپىنان قارسىلىق تۋىنداپ, ەكەۋى ەلدەن كەتۋگە ءماجبۇر بولادى. ولاردىڭ وسىلاي كەتۋىنە ءلاتيپانىڭ تۋعان اعاسى سەرالى كومەكتەسىپ, باسقا ۋەزگە بارىپ, جۇمىسقا ورنالاسادى. ول كىسى دە ەتنوگراف, عالىم, قايراتكەر بولعان. ونەرلى اۋلەتتىڭ قوس شىنارى وسىلايشا ءومىر جولدارىن باستاعان ەدى. قوس عاشىق ورتا ازيانى تۇگەلدەي دەرلىك شارلاپ شىعادى. ۇلكەن ۇلدارى قوجاحمەت قىزىلوردادا, قۇلاحمەت تۇركىستاندا, نۇراحمەت شىمكەنتتە, سۇلتاناحمەت جامبىلدا دۇنيەگە كەلەدى. سوعان قاراماستان ءلاتيپا تاشكەنتتەگى قازاق پەداگوگيكالىق ۋچيليششەسىنە ءتۇسىپ, كوركەمونەرپازدار ۇيىرمەسىنە قاتىسادى. ۇيىرمە مۇشەلەرىنىڭ كۇشىمەن 1921 جىلى «شىعىس كەشتەرى» ويىن-ساۋىق باعدارلاماسى بويىنشا ازىرلەنگەن ء«بىرجان – سارا» سپەكتاكلىندە سارانىڭ ءرولىن سومدايدى. ءلاتيپانىڭ سۋرەتشىلىك شەبەرلىگى 1925-1926 جىلدارى قازاق دراما تەاترىندا, 1936-1958 جىلدارى اباي اتىنداعى مەملەكەتتىك وپەرا جانە بالەت تەاترىندا ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن كەزىندە ەرەكشە كوزگە تۇسەدى. 1936 جىلى ماسكەۋ قالاسىندا وتكەن قازاق ادەبيەتى مەن ونەرىنىڭ العاشقى ونكۇندىگىنە, سوندا قويىلعان قازاق وپەرالارى كيىمدەرىنىڭ اۆتورى رەتىندە قاتىسادى. ءلاتيپا قوجىقوۆانىڭ شىعارماشىلىعى الۋان قىرلى بولاتىن. ءومىرىنىڭ سوڭعى جىلدارى ول قازاق ويۋ-ورنەك ونەرىنىڭ فولكلورلىق قورىن جاساۋعا بەلسەنە ارالاستى. 1958 جىلى كسرو حالىق شارۋاشىلىعى جەتىستىكتەرىنىڭ كورمەسىندە ونىڭ قولىنان شىققان كيىز ءۇي ادەمىلىگىمەن كوز تارتىپ, ورىنداۋشىلىق شەبەرلىگىمەن كەلۋشىلەردىڭ نازارىن وزىنە اۋداردى. ءلاتيپا مۇڭايتپاسقىزىنىڭ مەملەكەت تاپسىرىسىمەن تىككەن كوستيۋمى اقش-تىڭ وتىز ەكىنشى پرەزيدەنتى بولعان فرانكلين رۋزۆەلتكە سىيعا تارتىلعان. ول قازىر قۇراما شتاتتارداعى رۋزۆەلت مۋزەيىندە تۇر. ءلاتيپا – جۇزدەن اسا ورنەكتىك تۋىندىلاردىن اۆتورى. قازىر ونىڭ جۇمىستارى ماسكەۋ, سانكت-پەتەربۋرگ, الماتى, بۋداپەشت, ۆاشينگتون مۋزەيلەرىندە ساقتاۋلى. ل.قوجىقوۆانىڭ دۇنيەگە اكەلىپ, تاربيەلەپ وسىرگەن ۇلدارى دا ەلىمىزدىڭ كورنەكتى ونەر قايراتكەرلەرى: قوجاحمەت – قازاق بەينەلەۋ ونەرىندە جاڭا جانردى قالىپتاستىرعان كاسىبي گرافيك سۋرەتشى, قۇلاحمەت – قازاقتان شىققان تۇڭعىش تەاتر جانە كينو سۋرەتشىسى, قاز كسر ەڭبەك سىڭىرگەن ونەر قايراتكەرى, نۇراحمەت – ءمۇسىنشى-مونۋمەنتاليست, سۇلتاناحمەت – قاز كسر ەڭبەك سىڭىرگەن ونەر قايراتكەرى, قازاق كينەماتوگرافياسىنىڭ التىن جۇلدىزى «قىز جىبەك» ءفيلمىنىڭ باس رەجيسسەرى. ەرى قوڭىرقوجا قوجىقوۆ – ءبىلىمنىڭ, مادەنيەتتىڭ جانە قوعام ءومىرىنىڭ دامۋىنا زور ۇلەس قوسقان كورنەكتى عالىم, اعارتۋشى جانە قوعام قايراتكەرى. وسىنداي تۋما تالانت ونەر ولكەسىندە وزىندىك قولتاڭبالارى قالعان قوجىقوۆتار قازاق تاريحىندا تاڭبالى ورنى بار اۋلەت. وسى ورايدا ءلاتيپا مۇڭايتپاسقىزىن ەسكە الۋ, قۇرمەتتەۋ, ەڭبەگىن ناسيحاتتاۋ ماقساتىندا كوركەمسۋرەت گالەرەياسىندا «قوجىقوۆتار قولتاڭباسى» اتتى كورمەسى وتكىزىلدى. اتالمىش شارا ەلوردامىز استانا قالاسىنىڭ 20 جىلدىعى جانە قىزىلوردا قالاسىنىڭ 200 جىلدىعىنا وراي ۇيىمداستىرىلدى. كورمەگە قۇلاحمەت قوجىقوۆتىڭ قىزى ساۋلە قۇلاحمەتقىزىنىڭ قورىندا ساقتالعان تۋىندىلار, قوجاحمەت پەن قۇلاحمەت قوجىقوۆتاردىڭ قازاق كينوفيلمدەرىنە ارنايى سالىنعان ەسكيزدەرى, دەكوراتسيا مەن ساحنالىق كيىمدەرگە سالىنعان ويۋ-ورنەك تۇرلەرى, قازاق بولمىسى مەن سالت-ءداستۇرىن كورسەتەتىن كارتينالار قويىلدى. قازاقتىڭ وسىنداي ءبىرتۋار قىزىنىڭ ءومىرى ساعىمداي بولىپ ۇشىپ كەتتى دەسەك تە, ارتىندا سانسىز ىزگىلىككە تولى اسەم دە ادەمى ءىز قالدى.
نۇرسۇلۋ كۇزەمباەۆا,
قىزىلوردا وبلىستىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى
قىزىلوردا وبلىسى
