ون ءبىرىنشى رەت وتەتىن بيىلعى القالى جيىننىڭ ورنى بولەك. ولاي دەيتىنىمىز, بۇل جولعى فورۋم جاڭا فورماتتا ۇيىمداستىرىلادى. Global Challenges Summit 2018 دەپ اتالعان استانا ەكونوميكالىق فورۋمى اتى ايتىپ تۇرعانداي بارشا ادامزات ءۇشىن وزەكتى جاھاندىق سىن-قاتەرلەردى تالقىلايتىن بولادى.
سونداي-اق Global Challenges Summit 2018 بۇرناعى جىلدارداعىداي تاۋەلسىزدىك سارايىندا ەمەس, ەكسپو-2017 كورمە كەشەنىندەگى كونگرەسس ورتالىعىندا وتەدى دەپ جوسپارلانىپ وتىر. جيىنعا شاقىرىلعان شەتەلدىك مارتەبەلى مەيمانداردىڭ قاراسى قالىڭ. ولاردىڭ اراسىندا بۇۇ-نىڭ بۇرىنعى باس حاتشىسى پان گي مۋن, بۇۇ تۇراقتى ۇيلەستىرۋشىسى نوريماسا شيمومۋرا, فرانتسيانىڭ بۇرىنعى پرەزيدەنتى فرانسۋا وللاند, گرۋزيانىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى, پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ميحەيل دجانەليدزە, دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ ورتالىق ازيا بويىنشا ديرەكتورى ليليا بۋرۋنچۋك, ەستونيانىڭ بۇرىنعى پرەزيدەنتى تووماس يلۆەس, اتاقتى كينورەجيسسەر, ستسەناريست ءارى پروديۋسەر, ۆەنەتسيا كينوفەستيۆالى «التىن ارىستان» سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى كشيشتوۆ زانۋسسي, يتاليانىڭ بۇرىنعى پرەمەر-ءمينيسترى رومانو پرودي, مالايزيانىڭ بۇرىنعى پرەمەر-ءمينيسترى يدريس دجالا, World Bank-ءتىڭ قازاقستانداعى تۇراقتى وكىلى اتو براۋن, ستەنفورد ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ەكونوميكا پروفەسسورى, نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى مايكل سپەنس, McAfee Capital Partners كومپانياسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى, باسقارۋشى ديرەكتورى لەيرد كەگان, AECOM حولدينگىنىڭ ستراتەگيالىق جوسپارلاۋ جانە قالا ديزاينى جونىندەگى ديرەكتورى كارلو كاستەللي, BCG حالىقارالىق كونسالتينگتىك كومپانياسىنىڭ وكىلى حانس-پول بيۋركنەر, ماسكەۋدەگى سكولكوۆو باسقارۋ مەكتەبىنىڭ پرەزيدەنتى اندرەي شارونوۆ, تاعى باسقالارى بار.
اتى اتالعان سپيكەرلەردىڭ قانداي تاقىرىپتا ءسوز سويلەيتىنى تۋرالى تولىق اقپارات ازىرگە جاريالانعان جوق. مارتەبەلى مەيمانداردىڭ قاتارىنداعى بۇۇ-نىڭ بۇرىنعى باس حاتشىسى, بۇگىندە حالىقارالىق وليمپيادا كوميتەتىنىڭ ادەپ كوميسسياسىنىڭ توراعاسى پان گي مۋن حالىقارالىق داۋلاردى رەتتەۋ قۇرالدارى دەگەن تاقىرىپتا بايانداما جاسايدى دەپ كۇتىلۋدە.
Global Challenges Summit 2018 ۇيىمداستىرۋشىلارىنىڭ حابارلاۋىنشا, ءۇش كۇنگە سوزىلاتىن جيىن بارىسىندا بۇگىنگى تاڭدا الەمدى الاڭداتىپ وتىرعان 11 تاقىرىپ توڭىرەگىندە ءسوز قوزعالۋعا ءتيىس. اتاپ ايتقاندا ورتاق ەكونوميكا, جاڭا تازا ەنەرگيا الەمى, جاھاندىق قاۋىپسىزدىك, بولاشاققا بولجام, جاھاندىق ستراتەگيا, جاڭا ادامزات الەمى, تسيفرلى الەم, رەسۋرستار الەمى, بولاشاقتىڭ اقشاسى, بولاشاقتىڭ قالاسى سىندى تاقىرىپتار بويىنشا الەمنىڭ اۋزىمەن قۇس تىستەگەن تۇلعالارى وي-پايىمدارىن ورتاعا سالىپ, ءوزارا پىكىر الماساتىن بولادى.
جالپى حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ ماڭىزدى بولىگى رەتىندە Global Challenges Summit 2018 اياسىندا تالقىلاناتىن تاقىرىپتاردىڭ قاي-قايسىسىنىڭ دا قازاقستان ءۇشىن ومىرلىك ماڭىزى بار ەكەندىگى كۇمان تۋدىرمايدى. بۇل اتالعان تاقىرىپتاردىڭ باسىم بولىگى بۇعان دەيىن دە ەلىمىزدە تالقىلانىپ, ءتيىستى جۇمىستار قولعا الىنىپ جاتقانىن اتاپ وتكەن ءجون. ماسەلەن, تسيفرلاندىرۋدى تىلگە تيەك ەتەيىك. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا قولعا الىنعان باعدارلامانىڭ اياسىندا ەل ءومىرىنىڭ بارلىق سالاسىن, ەكونوميكانى, الەۋمەتتىك سالانى, عىلىمدى, مادەنيەتتى تسيفرلاندىرۋ جۇمىستارى قارقىندى جۇرگىزىلۋدە. ول ءۇشىن ارنايى باعدارلاما دا قابىلدانعان.
دامىعان ەلدەردە باستاۋ العان ۇدەرىستەردىڭ قازاقستانداعى ءتيىمدى جاڭالىقتارى قازىردىڭ وزىندە ەكونوميكا مەن الەۋمەتتىك سەكتوردا كورىنىس تاۋىپ وتىر. ماسەلەن, حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارىندا تسيفرلاندىرۋدىڭ ارقاسىندا وپەراتورلاردىڭ قاتارى ازايدى. ازاماتتار وپەراتوردىڭ كومەگىنە جۇگىنبەي-اق, وزدەرىنىڭ ءتيىستى پارولدەرىن تەرۋ ارقىلى مەملەكەتتىك قىزمەت تۇرلەرىن پايدالانۋدى مەڭگەرە باستادى. جاسى 27-دەن اسقان ازاماتتاردىڭ اسكەري بيلەت الۋى, ءتۇرلى كولىك تۇرلەرىن تىركەۋ, كولىك جۇرگىزۋ كۋالىگىن, نارەستەنىڭ تۋ تۋرالى كۋالىگىن, كوپتەگەن انىقتامالاردى الۋ, سالىق پەن تولەمدەر تولەۋ سياقتى بۇرىن اۋرە-سارساڭعا سالاتىن, شەتى مەن شەگى كورىنبەيتىن قىرۋار جۇمىستى از ۋاقىت ىشىندە ۇيىندە وتىرىپ-اق تىندىرۋدى حالىق ءبىرشاما مەڭگەردى دەۋگە بولادى. زەينەتاقى ەسەپشوتىن ونلاين اشۋ دا تسيفرلاندىرۋدىڭ ارقاسىندا كەلگەن يگىلىكتەردىڭ ءبىرى.
Challenges Summit 2018 اياسىندا تالقىلاناتىن «بولاشاقتىڭ قالاسى» دا ءبىزدىڭ ەل ءۇشىن تاڭسىق ەمەس. Smart قالا دەگەن ۇعىم ەلىمىزدەگى ءىرى قالالاردىڭ كوپشىلىگىنىڭ تىنىس-تىرشىلىگىنە دەندەپ ەنىپ جاتقانىنا بىرنەشە جىلدىڭ ءجۇزى بولدى. ورتالىق شاھارلارداعى قوعامدىق كولىكتەردىڭ ءجۇرۋ كەستەسى, مەكتەپ, بالاباقشا, مەديتسينالىق جانە مادەني نىسانداردىڭ جۇمىسى, اۋا رايى نەمەسە باسقا دا جاعدايلارعا بايلانىستى ورىن العان وزگەرىستەر تۋرالى حابارلامالاردى الۋ قازىر ەشكىمگە جاڭالىق ەمەس. Smart قالانىڭ يگىلىكتەرى حالىقتىڭ ءومىرىن جەڭىلدەتۋگە, ازاماتتاردىڭ, اسىرەسە جاس بالالاردىڭ قاۋىپسىزدىگىنە قانشالىقتى پايداسىن تيگىزەتىنى تاجىريبە جۇزىندە دالەلدەنىپ ءجۇر.
استانا ەكونوميكالىق فورۋمى ەڭ العاش 2008 جىلى وتكىزىلگەن-ءدى. العاشقى باسقوسۋدا دۇنيەجۇزىلىك ەكونوميكا مەن قارجى جۇيەسىن وڭالتۋ جانە دامىتۋ ماسەلەرى تالقىلانعان بولاتىن. سودان بەرگى ارالىقتا القالى جيىن ىقپالدى حالىقارالىق الاڭداردىڭ بىرىنە اينالدى. جاھاندىق جاڭا يدەيالاردىڭ قاينار كوزى رەتىندە تانىلدى. جۇيەلى تۇردە وتكىزىلۋى مەن كوتەرىلەتىن ماسەلەلەردىڭ اۋقىمدىلىعىنا, وزەكتىلىگىنە بايلانىستى حالىقارالىق ارەنادا سوڭعى جىلدارى «قازاقستاندىق داۆوس» دەگەن اتقا دا يە بولا باستادى.
استانا ەكونوميكالىق فورۋمىنىڭ ۇسىنىمدارى 2012 جىلى بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ پلەنارلىق سەسسياسىندا تانىستىرىلعانىن اتاپ وتكەن ءلازىم. سول تۇستا بۇۇ باس حاتشىسى پان گي مۋننىڭ, بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ 66-سەسسياسىنىڭ پرەزيدەنتى ان-ناسەردىڭ جانە G20-داعى مەكسيكا توراعالىعى تاراپىنان ەلورداداعى حالىقارالىق جيىنعا جوعارى باعا بەرىلدى.
ال 2014 جىلى ءVIى استانا ەكونوميكالىق فورۋمى اياسىندا ءىI دۇنيەجۇزىلىك داعدارىسقا قارسى كونفەرەنتسيا بۇۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ قارجى, ەكونوميكا مينيسترلەرى مەن ورتالىق بانكتەرى باسشىلارىنىڭ دەڭگەيىندە ءوتتى. ونىڭ قورىتىندىسى بويىنشا بۇۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەرگە ارنالعان الەمدىك داعدارىسقا قارسى جوسپار تۇجىرىمداماسى قابىلداندى.
بىلتىرعى فورۋم تاقىرىبىنىڭ «جاڭا ەنەرگيا – جاڭا ەكونوميكا» دەپ اتالۋىنىڭ دا وزىندىك ەرەكشە ءمانى بار. بۇل تاقىرىپ ەلىمىزدە وتكەن ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسىنىڭ تاقىرىبىمەن ۇيلەسىم تاپتى. وسىلايشا «بولاشاقتىڭ ەنەرگياسى» تاقىرىبىمەن استانادا جينالعان جاڭا تەحنولوگيالار مەن يننوۆاتسيالار تورتكۇل دۇنيەنىڭ ءمۇيىزى قاراعايداي ەكونوميستەرى مەن عالىمدارىنىڭ تالقىسىنا ءتۇستى. وعان الەمنىڭ ونداعان مەملەكەتى مەن بەدەلدى حالىقارالىق ۇيىمدارىنان 3 مىڭنان استام دەلەگات قاتىستى.
جالپى, ون جىلدان استام ۋاقىت ىشىندە جيىنعا باس-اياعى 150 مەملەكەتتەن 43 مىڭنان استام دەلەگات قاتىسىپتى. فورۋم اياسىندا استانادا 280 مەموراندۋم مەن حالىقارالىق كەلىسىمگە قول قويىلدى. ەۋرازيالىق ىسكەرلىك كونگرەسى, نوبەل سىيلىعى لاۋرەاتتارىنىڭ استانا كلۋبى قۇرىلدى. فورۋم ورتالىق ازيانىڭ باستى ىسكەرلىك سامميتىنە اينالدى. قازاقستان ەۋرازيانىڭ كىندىگىندە ورنالاسقان مەملەكەت رەتىندە رەسەي, قىتاي, تۇركيا, ءباا, كورەيا, وزبەكستان, گرۋزيا, تاجىكستان سىندى ەلدەردىڭ ىسكەرلىك ورتالىعىنا اينالا باستادى. بيىلعى جىلى Global Challenges Summit 2018 اياسىندا جاھاندىق سىن-قاتەر تاقىرىبىن قوزعاۋ ارقىلى قازاقستان حالىقارالىق ىقپالداستىقتى دامىتۋ باعىتىندا ماڭىزدى قادام جاسايتىن بولادى.
ارنۇر اسقار,
«ەگەمەن قازاقستان»
