وپەراتسيا ۇستەلىندە – جاسى 40-تان اسقان وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ ازاماتى. بويداعى دەرت وسال ەمەس, توق ىشەكتەگى قاتەرلى ىسىك تارالىپ, مەديتسينا تىلىمەن ايتقاندا كانتسەروماتوزعا اينالعان ءىش قۋىسىنىڭ قاتەرلى ىسىگىنىڭ 4-ساتىسى. اقش-تىڭ پيتتسبۋرگ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ مەديتسينالىق ورتالىعىنىڭ پروفەسسورى (UPMC) دەۆيد بارتلەتپەن بىرگە ءبىزدىڭ دارىگەر-حيرۋرگ التاي كەرىمقۇلوۆ پاتسيەنتتىڭ ءىش قۋىسىنا جايىلعان ىسىكتى تازالاپ, سول مەزەتتە حيميوتەراپيانى بىرگە جۇرگىزۋدە. وپەراتسيانىڭ سونىلىعى سوندا, تارالىپ كەتىپ, مەتاستاز جۇرگەن اعزاداعى اۋرۋدىڭ وشاعىنا 100 مينۋت بويىنا حيميالىق پرەپارات ارنايى قوندىرعىمەن 43 گرادۋسقا جىلىتىلعان كۇيىندە ىشىنە جىبەرىلەدى. ودان قايتا بەرى اعىزىلىپ, قىسىممەن كەرى اعزاعا قايىرا ايدالادى. وسىلايشا 1 ساعات 40 مينۋت ىشىندە دەرت تۇرعان ورىن حيميالىق ءدارى كۇشىمەن راك جاسۋشالارىنان جۋىلىپ, تازارتىلادى.
اجالمەن كۇرەسىپ, ادام ءومىرى ءۇشىن جانتالاسقان ساتتەر. وپەراتسيا الدىندا دارىگەرلەرمەن سويلەسكەندە ءار پاتسيەنتتىڭ تەلەمەديتسينا جانە ەلەكتروندى بايلانىس كومەگىمەن دوكتور بارتلەت كەڭەسىمەن ىرىكتەلگەنىن, وپەراتسيا ءۇشىن انەستەزيا-جانسىزداندىرۋدىڭ دا بۇل ناۋقاستارعا دەگەن ەرەكشەلىكتەرى بارلىعى ايتىلعان. ءدال وسىنداي وپەراتسيا 3 كۇن بۇرىن قىزىلوردالىق 30 جاستاعى كەلىنشەككە دە جاسالىپتى. وپەراتسيا ءساتتى ءوتىپ, 2 كۇن جانساقتاۋ بولىمىندە جاتقان پاتسيەنت بۇگىن جالپى پالاتاعا كوشىرىلەدى دەگەندى تىڭداپ وتىرىپ, اقش-تىڭ پيتتسبۋرگ ۋنيۆەرسيتەتى مەديتسينالىق ورتالىعىمەن (UPMC) جانە «نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى» دببۇ-مەن بىرلەسىپ ۇيىمداستىرىلعان «ونكولوگياداعى يننوۆاتسيالار» تاقىرىبىنداعى دوڭگەلەك ۇستەل وتىرىسى ويعا ورالدى. وندا پيتتسبۋرگ ۋنيۆەرسيتەتى مەديتسينالىق ورتالىعىنىڭ جەتەكشى ونكولوگ-حيرۋرگ دارىگەرى, پروفەسسور دەۆيد بارتلەت وتكىزگەن شەبەرلىك-ساباعىندا دا ءبىراز اڭگىمە ايتىلىپ, مەديتسينادا جاڭا تەحنولوگيالاردى پايدالاۋداعى جەتىستىكتەر كەڭىنەن ءسوز بولعان-دى.
مەديتسيناداعى گيپەرتەرميكالىق ينتراپەريتونەالدىق حيميوپەرفۋزيانىڭ نەگىزىن قالاۋشى دوكتور دەۆيد بارتلەت حيرۋرگيالىق ونكولوگيا سالاسىنداعى يننوۆاتسيالىق جوبالار جانە يممۋنوتەراپيانى ءسوز ەتىپ, وڭ تاجىريبەلەردى ورتاعا سالعان. ازىرگە تىشقانداردا تاجىريبەدەن وتكىزىلگەن ءادىس ميكروبيولوگياداعى ىزدەنىستەردىڭ ناتيجەسى. بۇل بويىنشا ناقتى انىقتالىپ, قاي جەردە ونكوجاسۋشالار بولسا تەك سونى عانا ىزدەپ تاۋىپ, جەپ قوياتىن ۆيرۋستىڭ قاسيەتى زەرتتەلىپتى.
روبوت-تەحنيكانى قولدانۋدىڭ ارتىقشىلىقتارىنا توقتالعان پروفەسسور بارتلەت مۇندا نەعۇرلىم از جەردىڭ تەسىلۋىنىڭ جانە ناقتى اۋرۋ بار ورگانعا جەتۋدىڭ ارقاسىندا سىلىپ الۋدىڭ الدەقايدا جەڭىلدەپ, قان كەتپەي ءارى ناۋقاستىڭ اۋىرسىنباي تەز كوتەرىلۋىنە جول اشىلاتىنىن ايتقان. بۇعان قوسا اۋرۋدىڭ جانىنا نەمەسە ونىڭ ۇستىنە ورنالاسقان روبوت 3D كوزىلدىرىك ارقىلى اعزانىڭ ءىشىن كورىپ, ءوزىن باسقارىپ وتىرعان دارىگەردىڭ بۇيرىعىن بۇلجىتپاي ورىندايدى دا, پاتسيەنتتىڭ وپەراتسيادان كەيىن اۋرۋحانادان جىلدام شىعىپ, قالعان ەمىن ۇيىندە جالعاستىرۋىنا مۇمكىندىك جاسايدى ەكەن.
دوكتور بارتلەت مەلانوما (تەرى راگى) ەمدەۋدەگى ادىسكە دە توقتالدى. سۋرەتتە تالاۋراپ, قوشقىلدانىپ تۇرعان اياقتاعى جاراعا وپەراتسيا جاسالىپ, جوعارى كونتسەنتراتتى حيميالىق جىلىتىلعان ەرتىندىنى لوكالدى تۇردە تەك سول جەردى جۋدى استانادا قولدانىلعان جولمەن قايتا-قايتا ايداۋدىڭ ارقاسىندا مەلانوما دەرتى 13 اي ىشىندە تولىق جويىلعان. پروفەسسور ءبىز حيميالىق پرەپاراتتاردى بۇكىل اعزاعا بەرۋدەن شەكتەلۋگە ءتيىسپىز, ويتكەنى جوعارى كونتسەنتراتسيالى حيميالىق ەرتىندىلەردى, دارىلەردى پايدالانۋ پاتسيەنتكە وڭايعا سوقپايدى. وتە اۋىر جۇرەدى, سوندىقتان لوكالدى بەرۋدىڭ ماڭىزى جوعارى دەيدى.
مەلانومادا وسى ءادىستى قولدانساق, باۋىردىڭ قاتەرلى ىسىگىندە دە ءدال وسىلاي لوكالدى تۇردە ەرتىندى جىبەرۋ ءوزىنىڭ تيىمدىلىگىن كورسەتتى. ءسويتىپ 60 مينۋت ىشىندە باۋىرعا جىبەرىلىپ, قايتادان سورىلىپ, ودان قايتا جىبەرىپ وتىرعان كەشەندى شارا ناتيجەسىندە پاتسيەنت ارادا 6 اي وتكەندە دەرتىنەن ارىلدى. باۋىردا بۇرىنعى راك جاسۋشالارىنىڭ ورنىندا كالتسيلەنگەن تۇيىرشىكتەر عانا قالعانىن كوردىك. ماعان قازاقستاندىق دارىگەرلەرمەن, ونىڭ ىشىندە ۇلتتىق ونكولوگيا جانە ترانسپلانتولوگيا عىلىمي ورتالىعىنىڭ ماماندارىمەن بىرلەسە جۇمىس اتقارۋ ۇنادى, دەيدى مۇحيتتىڭ ار جاعىنان كەلگەن دارىگەر.
دارىگەرلەردىڭ ايتۋىنشا, ىشپەردە كانتسەروماتوزى اسقازان, توق ىشەك جانە تىك ىشەك, انالىق بەزدەگى قاتەرلى ىسىككە ءتان بولاتىن كورىنەدى. اسقازان وبىرىندا كانتسەروماتوز ناۋقاستاردىڭ 30-40 پايىزىندا, ال انالىق بەزدەگى ىسىك كەزىندە 70 پايىزىندا كەزدەسۋىنىڭ ءوزى اۋرۋدى ەمدەۋدەگى جوعارى ءادىستىڭ قانشالىقتى قاجەتتى ەكەندىگىنە كوزىمىزدى جەتكىزە تۇسكەن.
دوڭگەلەك ۇستەل باسىنداعى جيىندا «نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى» دببۇ پرەزيدەنتى شيگەو كاتسۋ قازاقستاندا قاتەرلى دەرتپەن كۇرەس سالاسىنا ۇلكەن كۇش-جىگەر جۇمسالىپ جاتقانىن ايتىپ, پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تاپسىرماسىمەن استانا قالاسىندا ۇلتتىق عىلىمي ونكولوگيالىق ورتالىقتى سالۋ جونىندەگى جوبانى ىسكە اسىرۋدىڭ باستالىپ كەتكەنىن جەتكىزدى. اتالعان جۇمىس ءبىلىم جانە عىلىم سالاسىندا حالىقارالىق دەڭگەيدەگى كۇردەلى جوبالاردى ىسكە اسىرۋمەن اينالىساتىن جەتەكشى مەكەمە – نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنە تاپسىرىلىپ وتىرعانىن, جوبادا ستراتەگيالىق سەرىكتەستەر رەتىندە قاتەرلى ىسىككە قارسى كۇرەس مەكەمەلەرىن باسقارۋدا باي تاجىريبەگە يە حالىقارالىق مەديتسينالىق كاسىپورىن – پيتتسبۋرگ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ مەديتسينالىق ورتالىعى (UPMC) انىقتالعانىن ايتا كەلە: «بۇگىنگى تاڭدا نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى الدىندا – UPMC-مەن تىعىز ىنتىماقتاسا وتىرىپ, مەديتسينالىق تەحنولوگيالاردىڭ وزىق جەتىستىكتەرى, عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارى, جاڭا فورماتتاعى مەديتسينالىق ءبىلىم ءوزارا ءتيىمدى ءىس-ارەكەت ەتەتىن جاڭا, بىرەگەي ونكولوگيالىق ورتالىق قۇرۋ سىندى ۇلكەن مىندەت تۇر», دەپ جۇمىس جوباسىمەن تانىستىرىپ ءوتتى.
ادەتتە دارىگەرلەر قاۋىمى قازاقشاعا شورقاق كەلەدى. ال التاي قۋانىشبەك ۇلىنىڭ قازاقشاسى قامشى سالدىرار ەمەس. تازا انا تىلىندە ويىن جەتكىزگەن دارىگەر «بولاشاق» باعدارلاماسى بويىنشا پيتتسبۋرگ ۋنيۆەرسيتەتى مەديتسينالىق ورتالىعىندا پروفەسسور دەۆيد بارتلەتتىڭ جەتەكشىلىگىمەن 1 جارىم جىل وقىپ كەلگەن ەكەن. جوعارىداعى شيگەو كاتسۋ ايتقان ورتالىقتا التاي ءتارىزدى دارىگەر ماماندار جۇمىس اتقارسا تالاي ناۋقاستىڭ ءۇمىتى سونبەي, ەرتەڭگى ارمانداعان ماقساتتى كۇندەرىنە جەتەرى انىق. ءبىز سوعان يلاندىق.
انار تولەۋحانقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»
