مۇندا قازىر ەكسترۋدەرلەنگەن, تۇيىرشىكتەلگەن جانە نىعىزدالعان جەم قوسپالارى, سالقىنداي سىعىلعان وسىمدىك مايى شىعارىلاتىن تسەحتار قالىپتى جۇمىس ىستەپ تۇر. كومبينات اۋدانداعى «سەۆەر-اگرو ن» اسىل تۇقىمدى مال شارۋاشىلىعى, «تەررا» بورداقىلاۋ الاڭى جانە «اك-بيداي-اگرو» اگروفيرماسى سەكىلدى بىرقاتار ءىرى اۋىل شارۋاشىلىعى نىساندارىمەن بىرگە وبلىستاعى «استىق يندۋسترياسى» ءىرى اگروحولدينگى قۇرامىنا كىرەدى. «تەررا» بورداقىلاۋ الاڭىندا قازىر 8 مىڭ ءىرى قارا جەمدەلەدى. ەشقانداي قوسپاسىز تابيعي جەم بەرىلەتىن مالدان الىناتىن ەت ساپاسى دا جوعارى. كومپانيا وبلىستاعى ەت كلاستەرىنىڭ قالىپتاسۋىنا ۇلەس قوسىپ وتىر. «سەۆەر-اگرو ن» شارۋاشىلىعى 3500 ەت باعىتىنداعى جانە 2800 ءسۇت باعىتىنداعى اسىل تۇقىمدى مال وسىرەدى. شارۋاشىلىق سەلەكتسيالىق جۇمىستار جۇرگىزىپ, مال تۇقىمىنىڭ ءونىمدى بولۋىنا جانە جەرگىلكتى تابيعات جاعدايىنا بەيىمدەلۋىن جۇزەگە اسىرادى. ال «اك-بيداي-اگرو» اگروفيرماسى 3-4 اۋداندا 85 مىڭ گەكتار القاپقا بۇرشاق, مايلى جانە جەمازىقتىق داقىلدار وسىرۋمەن اينالىسادى. ولاردىڭ ىشكى جانە سىرتقى نارىقتا جوعارى سۇرانىسقا يە ءونىمى جەرگىلىكتى جەردە, ونىڭ ىشىندە قارابالىقتا دا وڭدەلەدى. مۇنداي ءىرى شارۋاشىلىقتار ەلباسى جولداۋىندا ايتىلعان تسيفرلاندىرۋ ءىسىنىڭ تولىق قايتارىمى بارلىعىنا, ەڭبەكتى جەڭىلدەتەتىنىنە, شىعىندى ازايتاتىنىنا كوز جەتكىزگەندىكتەن, قازىردىڭ وزىندە وزىق تەحنولوگيالاردى وندىرىسكە ەنگىزۋگە كىرىسىپ كەتكەن.
– تسيفرلاندىرۋ باعدارلاماسى بويىنشا مال شارۋاشىلىعىندا جاڭالىقتار ەنگىزۋدى قولعا الدىق. كەرەك-جاراعىن قىتايدان الدىرىپ, باقتاشى الدىنداعى مالدى چيپتەۋدى باستايمىز. اسىل تۇقىمدى مالدىڭ ۇرلانباۋىن جانە ول ءبىر جەردە جايىلماي تۇرىپ قالماۋىن كومپيۋتەردەن قاداعالاپ وتىراتىن بولامىز. سونداي-اق بورداقىلاۋ الاڭى دا وزىق تەحنولوگيا بويىنشا جابدىقتالاتىن بولادى. بورداقىلاۋ الاڭىنداعى مال تاۋلىگىنە 700 گرامم سالماق قوسادى. قولداعى مالدىڭ 20 پايىزى وسى بورداقىلاۋ الاڭىندا تۇرادى, قاجەتتى سالماق الىنعاننان كەيىن ولاردى اۋىستىرىپ وتىرامىز, وسىلاي ۇدەرىس جالعاسا بەرەتىن بولادى, – دەدى باس ديرەكتور داۋلەت احمەتقاليەۆ.
قارابالىق اۋدانىنداعى توعىزاق ەلدى مەكەنىندە «سەۆەراگروپرودۋكت» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى قاراقۇمىق وڭدەيتىن زاۋىتتىڭ ىرگەتاسىن قالاپ جاتىر. كاسىپورىن زاۋىت قۇرىلىسىنا جۇمسالاتىن 670 ميلليون تەڭگە ينۆەستيتسيالىق قارجىنى وزدەرى سالىپ وتىر. زاۋىت جىلىنا 12 400 توننا قاراقۇمىق جارماسىن وندىرەتىن بولادى. نەگىزى مۇنداي وزىق تەحنولوگيامەن جۇمىس ىستەيتىن قاراقۇمىق جارماسى زاۋىتى قوستاناي قالاسىندا دا بار. بىراق نارىقتى زەرتتەگەن كاسىپكەرلەر قارابالىقتان تاعى دا زاۋىت سالۋدى قاجەت دەپ ءبىلدى.
– سەبەبى ءبىز وندىرەتىن قاراقۇمىق جارماسى ەكسپورتقا باعىتتالادى. كۇندەلىكتى پايدالانىپ جۇرگەن تەرمووڭدەۋدەن وتكەن قوڭىر ءتۇستى قاراقۇمىق جارماسىن نەگىزىنەن ءوزىمىزدىڭ ەلدە جانە تمد ەلدەرىندە پايدالانادى. ال بۇكىل الەم, اسىرەسە كورەيا, جاپونيا, ەۋروپا ەلدەرى جاسىل ءتۇستى قاراقۇمىق جارماسىن سۇراتادى. ءبىزدىڭ زاۋىت وسى جارمانى دا وندىرەتىن تەحنولوگيامەن جۇمىس ىستەمەك, – دەيدى كاسىپورىن ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى حاميت ديحاەۆ.
زاۋىت 2019 جىلدىڭ العاشقى توقسانىندا ىسكە قوسىلاتىن بولادى. مۇندا 28 قارابالىقتىق جۇمىس ورنىن تاۋىپ, ايىنا 70 مىڭ تەڭگە جالاقى الاتىن كۇن دە الىس ەمەس. سونىمەن قاتار زاۋىتتان جىلىنا بيۋدجەت قورجىنىنا 25 ميلليون تەڭگە سالىق تۇسەرى تاعى بار.
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قازاقستان حالقىنا «پرەزيدەنتتىڭ الەۋمەتتىك بەس باستاماسى» اتتى ۇندەۋىن دە قارابالىقتىقتار قۋانىشپەن قارسى الدى. وتكەن جىلى توعىزاق سەلوسىنا كوگىلدىر وتىن كەلگەن بولاتىن. مۇندا تۇراتىن 356 تۇتىننەن ازىرشە 50 ءۇي عانا گاز قۇبىرىنا قوسىلىپتى. «قازترانسگازايماق» اكتسيونەرلىك قوعامى قارابالىق فيليالىنىڭ ديرەكتورى سەرگەي كوجەۆنيكوۆتىڭ ايتۋىنشا, كوكتەم شىعا تۇرعىندار كوگىلدىر وتىندى ۇيىنە كىرگىزە باستايتىن بولادى, بىرتە-بىرتە اۋىلدىڭ ۇيلەرى مەن كاسىپورىن, قوعامدىق عيماراتتار – بارلىعى دا قۇبىرعا جالعانادى. قازىردىڭ وزىندە 152 ءۇيدىڭ قۇجاتتارى دايىن تۇر.
– گاز ەڭ ءتيىمدى, ارزان جانە ەكولوگيالىق جاعىنان دا ءتيىمدى وتىن. سوندىقتان تۇرعىندار ۇيلەرىن دە, وسىنداعى كاسىپورىنداردى دا, ەلەۆاتوردى دا گاز قۇبىرىنا جالعاۋ كەرەك. اۋىلعا كەلىپ تۇرعان يگىلىكتى ورنىمەن پايدالانۋىمىز قاجەت, – دەيدى وبلىس اكىمى ارحيمەد مۇحامبەتوۆ.
قارابالىق كەنتىندەگى «تراپەزا» ناۋبايحاناسى شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ وڭىرلەردە دامىپ وتىرعانىنا كۋا. بۇل كاسىپورىن جىلىنا 1600 توننادان استام نان ونىمدەرىن وندىرەدى. ول قارابالىق جانە قاتار جاتقان فەدوروۆ اۋداندارىن نانمەن قامتاماسىز ەتەدى, ونىڭ سىرتىندا تۇتىنۋشىعا ونداعان اتالىممەن نان جانە كونديتەر بۇيىمدارىن, تۇشپارا سەكىلدى جارتىلاي دايىن تاعام تۇرلەرىن دە ۇسىنىپ وتىر. جەرگىلىكتى نارىقتى تولىق يگەرگەن.
– ءبىز مىنا ىرگەمىزدەگى رەسەيدىڭ چەليابى وبلىسى اۋداندارىنا دا ءونىم شىعارۋعا قۋاتىمىز جەتەدى. پەشتەردىڭ بارلىعى وزىق تەحنولوگيامەن جۇمىس ىستەيدى. ءونىم ساپاسىنا بايلانىستى ءتيىستى سەرتيفيكاتتاردى دا الدىق. بىراق كاسىپورىن ەكسپورتقا ءونىم شىعارۋشىلار تىزىمىنە تىركەلۋى كەرەك ەكەن, ول ءبىراز جۇمىستاردى قاجەت ەتەتىن كۇردەلى ۇدەرىس. الداعى ۋاقىتتا وعان دا قول جەتكىزەمىز دەپ ويلايمىن, – دەيدى كاسىپورىن جەتەكشىسى ۆلاديمير كريگەر.
وڭدەۋ كاسىپورىندارى مەن شاعىن جانە ورتا بيزنەس جەرگىلىكتى جەردە دامىعاندا اۋىلداعىلار جۇمىسسىز قالمايدى, شەت ايماقتاردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايى دا جاقسارا تۇسەدى. قارابالىق – اۋىل شارۋاشىلىعى دامۋىنىڭ جاقسى ۇلگىسى.
ءنازيرا جارىمبەت,
«ەگەمەن قازاقستان»
قوستاناي وبلىسى,
قارابالىق اۋدانى
