قازاقستان جۇزەگە اسىرىپ جاتقان مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ نەگىزىندە ازاماتتاردىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ مىندەتى تۇر. بۇل تۋرالى مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «قازاقستان-2030» اتتى رەسپۋبليكا حالقىنا ارناعان تۇڭعىش جولداۋىندا اتاپ كورسەتىلگەن. وتپەلى كەزەڭ دەپ اتالاتىن سول ۋاقىتتا ەلىمىزدەگى ۇيرەنشىكتى ەكونوميكالىق قۇرىلىم وزگەرىسكە ۇشىرادى. ورتا تاپتىڭ تاپشىلىعى جاعدايىنداعى ەكونوميكالىق-قوعامدىق وزگەرىس ەلدەگى تەڭسىزدىكتى داعدارىستىق دەڭگەيگە الىپ كەلدى. «قازاقستان-2050» اتتى كەلەسى نەگىزگى دامۋ ستراتەگياسىندا باستى ماقساتتاردىڭ قاتارىندا دا قوعامداعى تۇراقتىلىقتىڭ ۇزدىك كەپىلى رەتىندە قاراستىرىلاتىن ازاماتتاردىڭ ءال-اۋقاتىن قامتاماسىز ەتۋ قاجەتتىگى كورسەتىلدى.
ىسكە اسىرىلعان شارالار ءوز جەمىسىن بەردى: رەسپۋبليكا كوزدەگەن جولدى بەرىك ۇستانىپ كەلەدى. ماسەلەن 2018-2020 جىلدارعا ارنالعان بيۋدجەتتىڭ اياسىندا: دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا 1063,6 ملرد تەڭگەدەن 1070,7 ملرد تەڭگەگە دەيىن; ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا 375,3 ملرد-تان 470,7 ملرد تەڭگەگە دەيىن; الەۋمەتتىك كومەككە 2,56 ترلن-نان 3,1 ترلن-عا دەيىن الەۋمەتتىك شىعىنداردى ءوسىرۋ جوسپارلانىپ وتىر.
ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى ء«بىلىم بەرۋ» ساناتى بويىنشا ءوز شىعىندارىن 100 ملرد تەڭگەگە دەرلىك ۇلعايتادى. بۇل نەگىزىنەن ورتا ءبىلىمدى قامتاماسىز ەتۋ ەسەبىنەن ورىندالادى, ءوسىم 84,9 ملرد تەڭگەگە ارتپاق. جوعارى ءبىلىم الۋعا جاڭا ماماندىقتار بويىنشا (روبوت-تەحنيكا, نانوتەحنولوگيالار, ءىت-تەحنولوگيالار) قوسىمشا 20 مىڭ گرانت بولىنەتىن بولادى. ەڭبەك نارىعى سۇلباسىنىڭ وزگەرۋى ەسەبىنەن قاراعاندا بۇل ءتورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسياعا اپارار جولداعى ۋاقتىلى جاسالعان قادام.
«الەۋمەتتىك كومەك» ساناتى ازاماتتاردى الەۋمەتتىك قامتاماسىز ەتۋدىڭ جانە ولارعا ارنالعان تولەمدەردىڭ دەڭگەيىن ارتتىرۋدىڭ ارقاسىندا ۇلعايادى. جارتى تريلليون تەڭگە كولەمىندەگى ءوسىمنىڭ بارلىعى دەرلىك ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى جاۋاپ بەرەتىن ساناتقا كىرەتىن ادامدارعا تيەسىلى.
قازاقستاننىڭ ءوز ازاماتتارىنا ارنالعان جاڭا الەۋمەتتىك پاكەتتى باستاۋعا دايىن بولۋى پرەزيدەنت بۇرىنىراقتا باستاما جاساعان الەۋمەتتىك جاڭعىرۋ ساياساتىنىڭ جالعاسى ەكەنىن اتاپ وتپەكپىن.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ جاڭا الەۋمەتتىك باستامالارى ءاربىر وتباسىنا قاجەت بارلىق قۇندىلىقتاردى قامتىدى: ءوز تابىسىنا ساي باسپانا الۋدىڭ قولجەتىمدىلىگى, سالىق جۇكتەمەسىن تومەندەتۋدىڭ ەسەبىنەن جۇمىس ىستەيتىن ادامدارعا ەڭبەكاقى تولەۋدى ارتتىرۋ; سۇرانىسقا يە جاقسى ءبىلىم الۋ ءۇشىن مۇمكىندىكتەردى مولايتۋ; كاسىپكەرلىك باستامالاردى دامىتۋ الەۋەتىن ءوسىرۋ; ەلدى مەكەندەردى گازداندىرۋ ەسەبىنەن ءومىر ساپاسىن ارتتىرۋ.
جالاقىسى از جۇمىسشىلار ءۇشىن سالىقتى تومەندەتۋ – الەۋمەتتىك ادىلەتتىلىك جولىنداعى ماڭىزدى قادام. رەسمي ستاتيستيكا دەرەكتەرىنە سايكەس, رەسپۋبليكاداعى تەڭسىزدىك كورسەتكىشتەرى داعدارىستىق جاعدايدا ەمەس. تۇتاس العاندا, جۇمىسشىلار سانىنىڭ ەسەپتەلگەن جالاقى كولەمى بويىنشا بولىنۋىنە سايكەس, (ۇەم سك ءىشىنارا زەرتتەۋلەرى) 2017 جىلى جالدامالى جۇمىسشىنىڭ ەڭ كوپ تاعايىندالعان جالاقىسى 68 335 تەڭگە كولەمىندەگى ايلىق بولىپ تابىلادى.
دەگەنمەن بۇل دەرەكتەردىڭ كەزىندە شاعىن بيزنەس پەن ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىعان ادامداردىڭ تابىستارى ەسەپكە الىنىپ وتىرعان جوق. ماسەلەن مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ باعالاۋلارى بويىنشا, 60 مىڭ تەڭگەدەن از تابىس تاباتىن ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىعان ادامدار مەن جۇمىسسىزداردىڭ سانى 800 مىڭنان اسادى. ءبىزدىڭ ەسەبىمىز بويىنشا, جالدامالى جۇمىسشىلاردىڭ ەسەپتەلگەن جالاقىسىنىڭ الشاقتىعى قازاقستاندا 6,2 ەسە.
ەۋروپالىق وداق ءۇشىن بۇل الشاقتىق 5,8 ەسەنى قۇرايدى. مينيمۋم (حالىقارالىق ەڭبەك ۇيىمىنىڭ 2016 جىلعى دەرەكتەرىنە سايكەس) نورۆەگيادا (2,3), ماكسيمۋم ليتۆادا (4,4) تىركەلدى. دامۋشى ەلدەردە اتالعان كورسەتكىش 10,9-عا ء(ۇندىستان) جەتەدى. رەسەي فەدەراتسياسىندا ول 5,1 ەسەنى قۇرايدى.
جالاقى از تولەنەتىن جۇمىسشىلارعا سالىقتى تومەندەتۋ – الەۋمەتتىك ادىلەتتىلىك جولىنداعى ماڭىزدى قادام. بۇدان باسقا, مۇنداي قادام ىشكى سۇرانىستى ىنتالاندىرادى, ال بۇل ەلدەگى ءىجو وسىمىنە الىپ كەلەدى.
پرەزيدەنت سونداي-اق شاعىن كاسىپكەرلىكتىڭ دامۋىنا ايرىقشا نازار اۋدارىپ وتىر. شاعىن بيزنەس يەكەمدى جانە بەيىمدەلۋگە, سونداي-اق جىلدام وزگەرەتىن تەندەنتسيالار جاعدايىندا ءوزىن جەدەل قايتا ۇيىمداستىرۋعا قابىلەتتى بولا وتىرىپ, قارقىندى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ ىرگەتاسى جانە كەپىلى بولىپ تابىلادى.
سونىمەن قاتار كاسىپكەرلىك قىزمەتتى دامىتۋعا 80,8 ملرد تەڭگە نەمەسە شاعىن نەسيەنىڭ جالپى كولەمىنىڭ 48,3 پايىزى بەرىلگەن. 2016 جىلمەن سالىستىرعاندا ىلگەرىلەمەلى ءوسىم بايقالادى. دەگەنمەن ءىسىن جاڭا باستاعان كوپتەگەن كاسىپكەرلەر ءۇشىن شاعىن نەسيە جوعارى پايىزدىق مولشەرلەمەگە وراي قولجەتىمسىز بولىپ تابىلادى. جەكە تۇلعالار ءۇشىن سارالانعان ورتاشى سىياقى مولشەرلەمەسى 2017 جىلعى ءىىى توقساندا 27,9 پايىزدى قۇرادى.
سوندىقتان جەكە تۇلعالار, اسىرەسە ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىعان جانە جۇمىسسىز تۇرعىندار ءۇشىن شاعىن نەسيەلەۋ ارتتىرىلادى. مەملەكەتتىڭ بۇل قادامى جاڭا كەزەڭدەگى ۇلتتىڭ كاسىپكەرلىك رۋحىن ءسوز جوق, قۋاتتاندىرادى.
كورىپ وتىرعانداي, مەملەكەت باسشىسىنىڭ بارلىق باستامالارى اقيقاتقا نەگىزدەلگەن, ايقىن پارامەترلەر مەن ناقتى ماقساتقا يە, ەكونوميكالىق تۇرعىدان سارالانعان. ارقايسىسى ايقىن ماقساتتىق توپقا بىرىكتىرىلگەن.
ەلباسى بەس الەۋمەتتىك باستامانى كۇردەلى الەمدىك تۋربۋلەنتتىلىك جانە بارعان سايىن ورشۋدەگى گەوساياسي تۇرلاۋسىزدىق جاعدايىندا ۇسىنىپ وتىرعاندىعىن ايتۋ ءلازىم. ەسكە سالساق, شيكىزات باعاسىنىڭ جاھاندىق سۋپەرتسيكلىنىڭ اياقتالۋ كەزەڭىندە قازاقستان سىرتقى اسەرلەردى ەڭسەرۋدىڭ كۇردەلى ۋاقىتىن باستان وتكەردى. ۋاقتىلى جانە كەڭ اۋقىمدى داعدارىسقا قارسى شارالار ەكونوميكانى ساۋىقتىردى, ەلىمىز 4 پايىزدىق ءىجو ءوسىمى تراەكتورياسىنا سەنىمدى اياق باستى.
بىراق الەمدەگى ەكونوميكالىق بەلسەندىلىكتىڭ قالىپقا كەلۋىنە قاراماستان, تەندەنتسيانىڭ تۇراقتىلىعىنا قاتىستى قاۋىپ ساقتالۋدا. ماسەلەن اقش فرج نەگىزگى مولشەرلەمەسىنىڭ كوتەرىلۋى 2018-2019 جىلداردا دامۋشى نارىقتاردان 70 ملرد دوللار پورتفەلدىك ينۆەستيتسيالاردىڭ جىلىستاۋىنا اكەلۋى مۇمكىن. بۇل عالامدىق ەكونوميكانىڭ وسىمىنە جاعىمسىز اسەر ەتەدى. ەكونوميكالىق ۇدەرىستەردى تەرەڭ ساياسيلاندىرۋ جانە گەوساياسي قاربالاستىقتىڭ ساقتالۋى جاھاندىق ەكونوميكادا قوسىمشا قاتەر تۋدىرادى جانە تۇرلاۋسىزدىقتى كۇشەيتەدى.
كۇردەلى احۋالعا جانە الەمدىك ەكونوميكاداعى تۇرلاۋسىزدىققا قاراماستان, ەلباسى قازاقستاندىقتاردىڭ ەرتەڭگى كۇنگە دەگەن سەنىمىن كۇشەيتەتىن, ءومىر ساپاسىن ارتتىراتىن 5 الەۋمەتتىك باستامانى جۇزەگە اسىرۋ تۋرالى شەشىم قابىلداپ وتىر.
سول سەبەپتى ءبىز قازاقستاننىڭ تاۋەلسىز جانە دەموكراتيالىق مەملەكەت رەتىندە قالىپتاسقاندىعىن ايتۋعا قۇقىلىمىز. ەلىمىزدە قازاقستاندىق بىرلىك پەن تۇتاستىقتىڭ بارلىق قاجەتتى ساياسي-قۇقىقتىق, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق, مادەني-ادامگەرشىلىك نەگىزى جاسالىپ وتىر.
تيمۋر سۇلەيمەنوۆ,
ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى
