بۇل جارىق تىرشىلىكتەگى ەكى جىلۋدى ەرەكشە سەزىنبەۋ مۇمكىن ەمەس شىعار! ءبىرى ەرتە كوكتەم لەبىمەن جەتكەن دالا تاڭىنىڭ جىلۋى بولسا, ەكىنشىسى – الپىس ەكى تامىرىن يىتكەن انا الاقانىنىڭ جىلۋى! ەكەۋى اينالىپ كەلگەندە ءبىر عانا ۇعىم, كوڭىلدىڭ شۋاعى, ءومىردىڭ شىراعى – ۇلى جاراتىلىس!
بۇل ويلار كەشەگى شۋاقتى مەرەكەنىڭ شۇعىلالى ساتىندە, اتاپ ايتساق «قازاقستان» ورتالىق كونتسەرت زالىنداعى 8 ناۋرىز – حالىقارالىق ايەلدەر كۇنىنە ارنالعان «كوكتەم شۋاعى» اتتى كونتسەرتتى تاماشالاپ وتىرعان ساتىمىزدە سانامىزدا ساۋلەلەنگەن.
شاتتىقتى شارانى قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ مەرەيلى مەرەكەگە ارنالعان قۇتتىقتاۋ سوزىمەن اشتى. وندا پرەزيدەنت ەل ومىرىندە ايەلدەردىڭ ەرەكشە ءرول اتقاراتىنىنا توقتالىپ, قازاقستانداعى وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ ساناسىنا ادامگەرشىلىك قۇندىلىقتاردى ءسىڭىرۋدىڭ قاجەتتىلىگىن ايتتى.
– بۇل كۇن اسىل انانى, سۇيىكتى جاردى, قادىرلى قارىنداستى مەيىرىمگە بولەيتىن ەرەكشە مەرەكە ەكەنىن بىلەمىز. قازاقتا «ۇل تۋسا ۇرپاعىم وسەدى, قىز تۋسا ۇلتىم وسەدى» دەگەن ۇلاعاتتى ءسوز بار. كەڭ-بايتاق ۇلى دالامىزدا ەسىمدەرى ەل ماقتانىشىنا اينالعان ارداقتى ارۋلارىمىز از ەمەس. ايەل اسەمدىك پەن ادەمىلىكتىڭ, كورەگەندىك پەن كوركەمدىكتىڭ, بەرەكە مەن بىرلىكتىڭ سيمۆولى بولىپ تابىلادى. ءبىزدىڭ حالقىمىز «دانالاردىڭ ءوزى انالاردان جارالادى» دەپ بەكەر ايتپاعان. گەندەرلىك ساياسات پەن فەمينيزم ءداستۇرى قازاق مادەنيەتى ءۇشىن ەشقاشان جاڭالىق بولعان ەمەس. دالا وركەنيەتىنىڭ نەگىزىن قالاعان بابالارىمىز قىزداردى قادىرلەۋدى و باستا ءومىر سالتىنا اينالدىرعان. ايەلدەر قاۋىمى مەملەكەت پەن قوعام ءومىرىنىڭ بارلىق سالاسىندا ايانباي ەڭبەك ەتۋدە. قازىرگى جاھاندانۋ زامانىندا قازاق قىزىنا ءتان اسىل قاسيەتتەردى ساقتاپ قالۋىمىز كەرەك, – دەدى پرەزيدەنت.
راسىمەن دە, ەلباسى اتاپ وتكەندەي, ءبىز ەل مەن جەر تاريحىن ايتقاندا ءباھادۇر بابالاردىڭ ەرلىك ىستەرىمەن بىرگە, سول ات ۇستىندە ارىعان ارۋاقتى باتىرلارعا مايدان الدىندا دۋلىعاسىن اپەرىپ الدىنان شىعاتىن اڭىز-ارۋلاردىڭ ارداقتى ەسىمدەرىن ۇلىقتاپ وتىرعانىمىز ءجون. ءبىز استە, بابالارى نايزاعا سۇيەنىپ ءتۇن قاتقان, انالارى نايزاعا سۇيەنىپ تولعاتقان جاۋىنگەرلىگىمىزدى سول ءازيز جاندارمەن بىرگە ايتقاندا عانا ايبارلاناتىنىمىزدى ۇمىتپاعانىمىز ابزال. تەكتى انالارىنىڭ اتىن ۇرانعا اينالدىرعان ۇلت تا الاشتىڭ الدىنا تۇسە قويماس. وسىندايدا, «ۇماي انانى ۇرانىنا قوسىپ, «قارقاباتتاپ!» قالىڭ جاۋعا بەت قويعان قايران ەرلىككە قايراق بولعان اسىل انالار-اي!» دەيسىڭ!
ونى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءوز قۇتتىقتاۋىندا «قازاقستان ايەلدەرىنىڭ بويىندا ەلىمىزدەگى بەيبىتشىلىك پەن بىرلىكتى نىعايتۋعا سەپتىگىن تيگىزەتىن مەيىرىمدىلىك پەن جاسامپازدىق ەنەرگياسىنىڭ سارقىلمايتىن كوزى بار», دەپ اتاپ ءوتتى. سونداي-اق مەملەكەت باسشىسى ءاربىر قازاقتىڭ قىزىندا ءداۋىردىڭ جاقسىسىن بويىنا ءسىڭىرىپ, جامانىن جۋىتپايتىن ىشكى سۇزگى بولۋى كەرەكتىگىن تىلگە تيەك ەتتى.
– بۇگىنگى بويجەتكەن – ەرتەڭگى انا. قىزدارىمىزدىڭ وزدەرىنىڭ ۇرپاق تاربيەلەۋشىسى ەكەنىن ۇمىتپاعاندارى ءلازىم. قازىرگى قازاقتىڭ قىزدارى قانداي بولسا, ەرتەڭ تۇتاس ۇلت تا سونداي بولادى. سوندىقتان ار-نامىس, ادالدىق پەن ادامگەرشىلىك, ىزگىلىك پەن قايىرىمدىلىق, ادەپتىلىك سياقتى اسىل قاسيەتتەر قازاق ارۋلارىنىڭ بويىنداعى ۇلتتىق يممۋنيتەت ىسپەتتى, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
قاي كەزەڭدە بولسىن انالاردىڭ ارقاسىنا ارتىلعان جۇك جەڭىل بولعان ەمەس. ول انالار ءتىزىمىنىڭ باسىندا «جەر الەمنىڭ قادىرمەندى جارتى پاتشاسىمىن!» دەپ جار سالعان قۇرىش پاتشاعا قىلىش تىرەگەن ءتۇپ انامىز – تۇمار اجە تۇر! ونى ءبىز قول توڭكەرۋگە كەتىپ بارا جاتقان قوبىلاندى باتىردىڭ تاقىمىنا تايبۋرىلدى تارتۋ ەتكەن قىز قۇرتقانىڭ حيكاياسىنان كورە الامىز. ءبىزدىڭ بۇگىندە اقجۇنىستەي اجارلى, بايان سۇلۋداي بادەندى پەريزاتتاردان بەرى كەلە جاتقان سول ۇرپاق ساباقتاستىعى مەن ءداستۇر جالعاستىعىنىڭ التىن ارقاۋى ماڭگىلىك ۇزىلمەسە دەپ تىلەيتىنىمىز انىق.
الاشتىڭ ارۋ قىزدارى مەن تەكتى انالارى ەجەلدەن ار مەن نامىستىڭ ناقتى ولشەمى, سۇلۋلىق پەن سىمباتتىڭ ۇكىلى ۇلگىسى بولا بىلگەن. ەلباسى ايتقانداي, بۇگىندە جاس ۇرپاقتىڭ تاربيەسى مەن ولاردىڭ ءبىلىم الۋىنا بايلانىستى بۇكىل سالماق انالارعا ءتۇسىپ وتىر.
– بالا قامقورلىعىنا قاتىستى نەگىزگى مىندەتتى وزدەرىڭىزگە الىپ, ولاردىڭ دۇنيەتانىمىن قالىپتاستىراسىزدار, وزىنە دەگەن سەنىمىن جەتىلدىرەسىزدەر. سىزدەر ءوز سەنىمدەرىڭىزبەن, ۇمىتتەرىڭىزبەن جانە ماحابباتتارىڭىزبەن ەلىمىزدىڭ جارقىن بولاشاعىنىڭ بەرىك نەگىزىن قالاپ كەلەسىزدەر, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
ايەل تابيعاتىنا الەمنەن مىسال ىزدەر بولساق, ەجەلگى سپارتا ايەلدەرى ەسىمىزگە تۇسەدى. سوعىستا شەيىت بولعان ۇلدارىنىڭ مۇردەلەرىن قالقاننىڭ ۇستىنە سالىپ اكەلە جاتقاندا, سول سپارتالىق زارلىقتار «باتىر تۋعان ەكەنمىن عوي!» دەپ ماساتتانادى ەكەن. مىنە – رۋح! مىنە, قايسارلىقتىڭ قايماعى بولعان قايران ارۋ-ازاتتىق!
ەلباسىنىڭ كەشەگى ء«بىز ارۋلاردى ارداقتاپ, ولاردى كيەلى شاڭىراقتىڭ التىن دىڭگەگىنە اينالدىرعان ەلمىز. ءبىر زاماندا بابالارىمىز «ايەل – ىرىسىڭ, قىز – ءورىسىڭ, كەلىن – تىنىسىڭ» دەگەن. بۇگىنگى سىزدەر ۇلىستىڭ ۇيىتقىسىنا, ۇلتتىڭ ۇياتىنا, بەرەكەنىڭ باستاۋىنا اينالدىڭىزدار. سەبەبى ءبىز تاۋەلسىز ەلىمىزدە تۇرىپ جاتىرمىز. تاتۋلىق پەن تۇراقتىلىقتىڭ باعاسىن انالاردان ارتىق ەشكىم بىلمەيدى», دەگەن ءسوزى دە وسى ويلاردى وردالاندىرا تۇسەتىندەي.
مەملەكەت باسشىسى ءبىر سوزىندە ەلىمىزدە 250 مىڭعا جۋىق انانىڭ «التىن القامەن» جانە «كۇمىس القامەن» ماراپاتتالعانىنا نازار اۋدارىپ, مەملەكەتىمىزدىڭ قارقىندى دامۋىنا قازاقستاندىق ايەلدەردىڭ زور ۇلەس قوسقانىن اتاپ ءوتتى. راسىمەن دە ۇلتتىڭ ۇستىنى انالار ەكەنى, تىرشىلىكتىڭ تەتىگى سول نازىك جاندىلاردىڭ ەنشىسىنە بۇيىرعانى شىندىق ءسوز. سوندىقتان ەلباسىنىڭ «جاھاندانۋ جاعدايىندا قىزدارىمىزعا ءتان اسىل قاسيەتتەردى ساقتاۋىمىز كەرەك. ينتەرنەت زامانىندا قاپتاعان اقپاراتتار لەگىن ءبىرجولا توقتاتۋ مۇمكىن ەمەس. ءاربىر بويجەتكەننىڭ جاقسى مەن جاماندى اجىراتا بىلەتىن ىشكى سۇزگىسى بولۋى قاجەت», دەگەن ءسوزىن دە قازىرگى قىزعالداق بويجەتكەندەرىمىز ەلەمەي وتپەۋى كەرەك دەپ بىلەمىز.
– جاڭا ۇرپاقتىڭ دۇنيەگە كەلۋى جانە حالقىمىزدىڭ كوبەيۋى – مەملەكەتىمىزدىڭ باستى ستراتەگيالىق ماقساتى. ايەلدەر جەتىستىككە جەتە المايتىن ەشقانداي سالا جوق. سىزدەر كاسىبيلىك پەن سپورتتىڭ, عىلىم مەن ساياساتتىڭ شىڭدارىن باعىندىرا الاسىزدار. قازىرگى تاڭدا ءۇش مىڭعا جۋىق دوكتورانتتىڭ 60 پايىزى – ايەلدەر. ءماجىلىس دەپۋتاتتارىنىڭ ۇشتەن بىرىنە جۋىعى قىز-كەلىنشەكتەر. جالپى, مەملەكەتتىك قىزمەتتەگى ايەلدەردىڭ ۇلەس سالماعى 50 پايىزدان اسادى. مۇنى مەملەكەتتى باسقارۋ ءىسىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا سەپتىگىن تيگىزەتىن دۇرىس ءۇردىس دەپ سانايمىن, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
شىنىندا دا, ءسوزىمىزدىڭ باسىندا ايتىپ كەتكەن باتىل دا باتىر انالارىمىزدىڭ ءىزىن باسىپ, ءىسىن جالعاپ كەلە جاتقان ەلىمىزدىڭ ايبىندى ارۋلارى از ەمەس قوي. الاش ءۇشىن ات جالىندا جۇرگەن ايىمدارىمىزدى قالاي ايتپاي كەتەرمىز؟ ولاردىڭ دا ونەگەلى ءومىر ورنەكتەرى ەرتەڭ-اق كەلەشەك ۇرپاقتىڭ ساناسىندا ساۋلە شاشارى انىق.
ەلباسى ءسوزىن ەلىمىزدەگى بارلىق ەر-ازاماتتاردىڭ اتىنان ايەلدەر قاۋىمىن شۋاقتى مەرەكەلەرىمەن قۇتتىقتاپ, ولارعا باقىت, ماحاببات پەن باق-بەرەكە تىلەپ اياقتادى.
سونداي-اق مەملەكەت باسشىسى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ تۇرعىنى, كوپ بالالى انا ا.تۇزەلباەۆانى «التىن القامەن» جانە استانا تۇرعىنى ر.اياعانوۆانى «كۇمىس القامەن» ماراپاتتادى.
ر.S. ءبىز وسىناۋ كورىكتى جيىننان كوشەلى وي ءتۇيىپ, كوڭىل كوكجيەگىنە كوش تۇزەدىك. ەسىمىزگە «اباي جولى» رومانىنداعى وقۋدان كەلە جاتقان شاكىرت بالا جاس ابايدىڭ اۋىل شەتىنە ىلىككەن بەتتە «كوپ ىشىنەن ەڭ الدىمەن ءوزىنىڭ شەشەسىن كورىپ, سوعان قاراي جۇرە بەرگەنى» ءتۇستى. «قايران, مۇقاڭ!» دەدىك. ءيا, الگى «انا ءبىر قولىمەن بەسىكتى, ءبىر قولىمەن الەمدى تەربەتەدى» دەگەن ۇلاعاتتى ءسوزدى دە وسى مۇحتار اتا ايتىپ ەدى عوي! بۇل نەنى اڭعارتادى؟ مۇمكىن شىعارماداعى شاكىرت بالاداي ەرەسەكتىڭ دە, كەلەشەكتىڭ دە بەيسانا تانىم تۇكپىرىندە الدىمەن ادام بالاسى اناسىن ىزدەيتىن شىعار؟ مۇمكىن تۇگەل تىرشىلىكتىڭ تۇما باسى انا الدىندا ماڭگى ءسابي دەگەندى مەڭزەيتىن شىعار؟ قايتكەن كۇندە دە انانىڭ قۇشاعىنان كەڭ قۇرلىق, مەيىرىمىنەن مول مۇحيت جوق-اۋ!..
سۋرەتتەر پرەزيدەنتتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتىنەن الىندى
ميراس اسان,
«ەگەمەن قازاقستان»
