وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسىنىڭ مالىمەتىنشە, قازىر بۇل ماقساتتا ءتيىستى جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. گرانت تاعايىنداۋ كونكۋرسىندا الەۋمەتتىك جاعدايى تومەن جانە ارنايى توپتاعى جاستار, اۋىل مەكتەبىن بىتىرگەندەر, مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاستاردىڭ دا مۇددەسى ەسكەرىلگەن. سونداي-اق مەكتەپتەردە كەڭ جولاقتى ينتەرنەت جىلدامدىعىن ارتتىرۋعا 184,4 ميلليون تەڭگە قارجى بولىنگەن. قازىر وڭىردەگى بالاباقشالارعا باراتىن بالالاردى قابىلداۋدى جەدەل جۇزەگە اسىرۋ, 1-سىنىپقا كەلەتىن وقۋشىلاردى ەلەكتروندى جۇيە بويىنشا تىركەۋ, بىرىڭعاي اقپاراتتىق جۇيە, تسيفرلى ءبىلىم بەرۋ كونتەنتىن ەنگىزۋ سياقتى جاڭاشىلدىقتار جۇرگىزىلۋدە. سونىمەن بىرگە مەملەكەتتىك قىزمەت بارىسىنداعى جۇمىستارداعى جەدەلدىك, جاڭارتىلعان ۇلتتىق ءبىلىم بەرۋ مالىمەتتەر بازاسىن جاساۋ, ۇستازداردىڭ بوس ورنى تۋرالى T-hunter مامانداندىرىلعان جۇيەسى, Smart-مەكتەپ, زاماناۋي ەلەكتروندى Teacher office, جەدەل اقپاراتتىق جۇيە جانە اكىمشىلىك-شارۋاشىلىق قىزمەتتى جوسپارلاۋ سياقتى 10 جوبا ىسكە اسىرىلادى. ناتيجەسىندە, اتا-انالار ونلاين رەجىمىندە وتىنىشتەرىن جولداپ, بالالارىنىڭ وقۋ ۇلگەرىمىن باقىلاي الادى. ۇلتتىق ءبىلىم بەرۋ مالىمەتتەر بازاسىندا ءاربىر مەكتەپ بويىنشا دەرەك قورى جيناقتالادى. جوسپارلانعان جوبالاردى ءتيىستى تەحنيكالىق جابدىقتارسىز جۇزەگە اسىرۋ مۇمكىن ەمەس.
ءبارى دە جاقسى-اق. بىراق اۋىل, اۋدان ورتالىقتارىنداعى مەكتەپتەردە وقۋشى سانى ازايۋدا, كەرىسىنشە, مۇعالىم سانى كوپ. اۋىلداعى مەكتەپتە وقۋشى جوق بولسا, مۇعالىم كىمگە ساباق بەرمەك؟ ويلانارلىق ماسەلە. جىل سايىن وبلىس ورتالىعىنداعى پەداگوگيكالىق كوللەدج بەن ۋنيۆەرسيتەت بىتىرگەن تۇلەكتەردىڭ اۋىل, قالالارداعى مەكتەپتەرگە ورنالاسۋى جايىندا جۇرگىزىلەتىن ناقتى مالىمەتتەر سىزباسى جاسالۋى قاجەت. مىسالى, «ديپلوممەن – اۋىلعا!» باعدارلاماسى جۇزەگە اسىرىلعان 2009-2015 جىلداردا وبلىس مەكتەپتەرىنە 2770 مۇعالىم كەلدى. ولار قازىر قىزمەت ەتىپ ءجۇر مە؟..
– ماتەماتيكا مەن اعىلشىن ءتىلى پاندەرى بويىنشا جاعداي بەلگىلى, – دەيدى وبلىس اكىمى ب.باقاۋوۆ. – كەز كەلگەن ادامنىڭ بۇل ماماندىقتى الىپ كەتۋگە مۇمكىندىگى جەتپەيدى. ال باستاۋىش سىنىپ مۇعالىمدەرىنىڭ جەتىسپەيتىنى تۇسىنىكسىز. بيىل باستاۋىش سىنىپ بويىنشا – 63, ماتەماتيكا بويىنشا – 57 جانە اعىلشىن تىلىنەن 50 پەداگوگ جەتىسپەيدى.
بۇل رەتتە وبلىس ورتالىعىنداعى باستاۋىش سىنىپ مۇعالىمدەرىن دايارلايتىن ب.احمەتوۆ اتىنداعى كوللەدج بەن پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەت باسشىلىعى ءپان مۇعالىمدەرىنىڭ جەتىسپەۋىنە تالداۋ جاساۋ كەرەك شىعار. ءبىلىم باسقارماسىنىڭ مالىمەتىنشە, قازىر وبلىستا 29 مەكتەپتى وڭتايلاندىرۋ كۇتىپ تۇر. ولاردىڭ 11-ءىن جابۋ, وقۋشىلار سانى 5 بالاعا جەتپەيتىن 15 مەكتەپتى جابۋ, 18-ءىن قايتا قۇرۋ دا ۇسىنىلدى. وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسىنىڭ بۇرىنعى باسشىسى باقىت بەكسەيىتوۆا بىلتىر اۋىلدارداعى 25 مەكتەپ ديرەكتورىنىڭ ورنى بوس تۇرعانىن, مىسالى, جاسقايرات, تەگىستىك اۋىلدارىندا, شارباقتى اۋدانىنىڭ شەگىرەن, ۆولودارسكايا, نازاروۆسكايا, ۋسپەن اۋدانىنىڭ قاراتاي, كوۆالەۆسكايا جانە ماي اۋدانىنىڭ مالايسارى, اباي مەكتەپتەرىندە ديرەكتورلار تاعايىندالماعانىن جانە بۇل ورىندار ۇزاق مەرزىمدە بوس تۇرعانىن جەتكىزدى. مۇعالىم بار. بىراق اتالعان مەكتەپتەردە بالا سانى وتە از. وبلىستا اۋىلدا دا, قالادا دا ءۇش اۋىسىمدى مەكتەپ ماسەلەسى مۇلدە جوق, ويتكەنى اۋىلداردا بالا سانى ازايىپ بارادى, ءار سىنىپتا 5-6 وقۋشى, ءبىردى-ەكىلى مۇعالىممەن قالعان. وقۋ ءبىتىرىپ كەلگەن جاس مۇعاليما ەرىكسىز قالاعا قايتارى ءسوزسىز.
وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى مەيرام بەگەنتاەۆتىڭ ايتۋىنشا, وڭىردە 96 مىڭنان استام وقۋشى 387 مەكتەپتە ءبىلىم الۋدا, ال ونىڭ 251-ءى شاعىن مەكتەپتەر. اۋىل اكىمدەرى شاعىن مەكتەپتەردى ساقتاپ قالۋدى وتىنەدى. قازىرگى ماسەلە – شالعاي اۋىلداردان قاتىناپ وقيتىن بالالاردى مەكتەپكە جەتكىزۋ, 20 شاقتى وقۋشىسى قالعان شاعىن جابدىقتالعان باستاۋىش سىنىپتارى بار مەكتەپتەردى ساقتاۋ مەن مۇعالىمدەردىڭ ەڭبەكاقىسىن تولەۋ جايى.
ءبىلىم باسقارماسىنىڭ مالىمەتىنشە, بالا سانىنىڭ جەتىسپەۋىنە بايلانىستى 13 باستاۋىش سىنىپ, 2 نەگىزگى مەكتەپ جانە شالداي مەكتەپ-ينتەرناتى جابىلدى. وڭىردە 251 شاعىن كەشەندى مەكتەپتە بار-جوعى 16 مىڭنان استام وقۋشى ءبىلىم الادى. مىسالى, ەكىباستۇز قالاسىنىڭ قۇرىلىسشى اۋىلىن-
داعى مەكتەپتە 2 وقۋشى وقىپ, 9 ادام جۇمىس ىستەسە, اقسۋ قالاسىنىڭ تورتقۇدىق اۋىلىنداعى شاعىن ورتالىقتا 3 بالا عانا قالعانى انىقتالعان. ساپالى ءبىلىم, جاھاندىق جاڭاشىلدىق تۋرالى ايتۋدىڭ ءوزى مۇڭ. شاعىن مەكتەپتەر وقۋشىلارىن جيناپ اۋدان ورتالىقتارىندا ينتەرنات اشۋ ماسەلەسى ءالى كۇنگە دەيىن كىدىرىپ تۇر. بىلتىر وڭىردەگى اۋدان ورتالىعى اقتوعايدا اشىلعان ءبىلىم بەرۋدىڭ جاڭاشىل ۇردىستەرىنە ساي جابدىقتالعان, جارقىراعان, بارلىق جاعدايى جاسالعان ينتەرناتقا بار-جوعى 9 وقۋشى عانا كەلىپتى. شالعاي اۋىلداردا تۇراتىن اتا-انالار بالالارىن ينتەرناتقا بەرگىلەرى كەلمەگەن. اۋىل بالاسىنىڭ شاعىن مەكتەپتەگى ءبىلىم دەڭگەيى تومەن. اۋىل, اۋدان اكىمدىكتەرى شاعىن مەكتەپتەر جابىلماۋدىڭ ورنىنا, بالالاردىڭ دۇرىس ءبىلىم الۋىنا قولداۋ جاساپ, بوس قالعان اۋىلدارىنا وڭتۇستىكتەن ەل كوشىرۋدىڭ ءتيىمدى جولدارىن ويلاستىرعاندارى ءجون سياقتى.
ەكىباستۇز قالاسى مەن قالا اۋماعىنداعى اۋىلدار 129 ۇستازعا مۇقتاج. باسقا دا مىسالدار جەتكىلىكتى. ەلىمىزدە قابىلدانعان «ديپلوممەن – اۋىلعا!» باعدارلاماسىنىڭ قالاي جۇزەگە اسىپ جاتقانى وسى مىسالدان كورىنەدى. وقۋ بىتىرگەن ماماندار دايىن ءۇي مەن اكىمدىكتەر ۇسىنعان جەڭىلدىكتەر بولسا عانا اۋىلعا بارادى.
ەكىنشىدەن, وڭىردەگى مەكتەپتەردى بىتىرەتىن تۇلەكتەردى ۇبت-عا قاتىسۋعا ىنتالاندىرۋ قاجەت. اۋدان-قالا اكىمدەرىنە مەكتەپ تۇلەكتەرىن ۇبت-عا قاتىستىرۋ كەرەكتىگى ۇنەمى ەسكەرتىلەدى. ويتكەنى جىل سايىن مەكتەپ بىتىرەر كەزدە ۇبت-عا قاتىسپايتىن ءوڭىر تۇلەكتەرى الىس جانە جاقىن شەتەلدەرگە وقۋعا اتتانادى. بىلتىر 11-سىنىپتى بىتىرەتىن وڭىردەگى 3738 وقۋشىنىڭ 2676-سى نەمەسە 71,5 پايىزى عانا تەستىلەۋگە قاتىسقان. نەگىزى, ۇبت-نى تەك قانا ەلىمىزدىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنا تۇسكىسى كەلەتىن تۇلەكتەر عانا تاپسىرۋعا مىندەتتى دەلىنەدى. مىسالى, ۋسپەن اۋدانىندا بىلتىر مەكتەپ بىتىرگەن تۇلەكتەردىڭ 52 پايىزى عانا ۇبت-عا قاتىسقان. اۋدان رەسەيمەن شەكارالاس بولعاندىقتان, مەكتەپ بىتىرۋشىلەر سول جاققا جول تارتاتىن كورىنەدى. وبلىستاعى ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا بولىنگەن قاراجات 61,6 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى. وڭىردە ورتا ءبىلىم مازمۇنىن جاڭارتۋ اياسىندا «نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەبى» دەربەس ءبىلىم بەرۋ ۇيىمىنا قاراستى پەداگوگيكالىق شەبەرلىك ورتالىعىندا 2 مىڭداي مۇعالىم دايىندىق كۋرسىنان ءوتتى. مۇعالىمدەرگە ءاربىر سانات ءۇشىن مەملەكەت تاراپىنان ەڭبەكاقىنى ارتتىرۋ ماقساتىنداعى قارجىلاندىرۋ قاراستىرىلۋدا. ساناتقا لايىق بولۋ ءۇشىن اتەستاتتاۋدان وتكىزۋ بارىسىندا پورتفوليا تۇرىندە توم-توم قاعاز جينايتىن. ەندى جاڭا تەحنولوگيا ناتيجەسىندە ۇستازدار جەكە كۋالىگىنىڭ كوشىرمەسى مەن ءوتىنىشىن بەرسە جەتكىلىكتى. اقپاراتتى ۇلتتىق مالىمەتتەر ءبىلىم بەرۋدىڭ بازاسىنان الادى. بۇل قاعازباستىلىقتان ارىلتادى. جازعى ۋاقىتتا باستاۋىش سىنىپ, قازاق ءتىلى جانە اعىلشىن ءتىلى, فيزيكا, ماتەماتيكا, بيولوگيا, حيميا, ينفورماتيكا, گەوگرافيا, قازاقستان تاريحى جانە دۇنيە ءجۇزى تاريحى پاندەرىنىڭ مۇعالىمدەرى بىلىكتىلىگىن ارتتىردى. بىراق, ونىڭ ناتيجەسى بايقالماۋدا. وسى رەتتە وبلىس اكىمى مەكتەپتەگى مۇعالىمدەر ىزدەۋدى جانە وڭتۇستىكتەن كەلەتىن قونىس اۋدارۋشىلاردىڭ وتباسىلارى ارقىلى مەكتەپتەگى بالا سانىن تولتىرۋ جانە ولارعا جاعداي جاساۋ باستاماسىن جەدەل قولعا الۋدى تاپسىردى.
فاريدا بىقاي,
«ەگەمەن قازاقستان»
پاۆلودار وبلىسى
