ءبىرىنشى – ءار وتباسىنىڭ باسپانالى بولۋىنا جاعداي جاساۋ ماسەلەسى. «وتان وت باسىنان باستالادى», ء«ۇيى جوقتىڭ – كۇيى جوق» دەيتىن ءيسى قازاق بالاسى بۇل باستاماعا قالايشا مەيىرلەنبەسىن؟! قازىرگى نارىق قىسپاعىندا وتىرعان كەزەڭدە ارزان باسپانا الۋ دەگەنىمىز اسپانداعى ايعا قول جەتكىزگەنمەن بىردەي كورىنەدى.
ء«بىز سوڭعى جىلدارى ازاماتتارىمىزدىڭ ءۇي الۋ مۇمكىندىگىن كەڭەيتۋ ءۇشىن كوپ جۇمىس ىستەدىك. وتكەن جىلى اۋدانى 11,2 ملن شارشى مەتر بولاتىن قىرۋار تۇرعىن ۇيلەر سالىندى. بۇل – بۇرىن بولماعان رەكوردتىق كورسەتكىش. الايدا بۇل اتقارىلعان جۇمىستار جەتكىلىكسىز. ءالى كۇنگە دەيىن كوپتەگەن وتباسىندا ءوزىنىڭ ءۇيى جوق. بۇل – الەۋمەتتىك ماڭىزى زور پروبلەمانىڭ ءبىرى. ءبىز يپوتەكاعا قولجەتىمدىلىكتى ارتتىرىپ, وسى ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن بارلىق جاعدايدى جاساۋىمىز كەرەك», دەدى ەلباسى.
مەملەكەت باسشىسى ۇسىنعان, تۇرعىن ۇيمەن جاپپاي قامتۋعا ارنالعان «7 – 20 – 25» باعدارلاماسى تىعىرىقتان جول تاپقان ۇتقىرلىعىمەن كوڭىلدەن شىقتى. وزىق شەتەلدەردىڭ دەڭگەيىمەن شەندەسەتىن جوبا. ەڭ تومەنگى 7%-دىق يپوتەكالىق نەسيەگە 20%-دىق باستاپقى جارناسىن تولەپ قالاعان پاتەرىڭدى الۋ, ونى 25 جىلدىق مەرزىمدە وتەۋ – قاي وتباسىنا بولسا دا ۇلكەن كومەك, تاۋەلسىزدىك تۇسىندا بۇرىن-سوڭدى بولماعان جاقسىلىق.
ءبىز قازىر ءتورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيا داۋىرىندە ءومىر ءسۇرىپ وتىرعان ەلدەردىڭ قاتارىندامىز. جەر شارىندا جاھاندىق وسى قۇبىلىس قارىشتاۋدا. بۇرىنعى ۇشەۋى قانداي ەدى دەيسىزدەر عوي؟ ءبىرىنشىسى – ءحىح عاسىردا بۋ قوزعالتقىشىن جاپپاي قولدانىسقا ەنگىزۋ كەزەڭى, ەكىنشىسى – حح-عاسىردىڭ باسىنداعى ەلەكترلەندىرۋ ءداۋىرى, ال ءۇشىنشىسى وسى وتكەن عاسىردىڭ سوڭىندا كەلگەن اۆتوماتتاندىرۋ مەن كومپيۋتەر زامانى. ەنتەلەپ كەلگەن سوڭعىسى– وسى ءۇشىنشى كەزەڭنىڭ جالعاسى, بىراق اناعۇرلىم جوعارى دەڭگەيدەگى, كيبەرفيزيكالىق جاڭا تەحنولوگيالار ءداۋىرى.
ءبىز تەحنولوگيانى وزگەرتۋمەن شۇعىلدانىپ جۇرگەندە تەحنولوگيالار ءبىزدىڭ ءوزىمىزدى وزگەرتە باستادى. جاھاندانۋ جىقپىلىندا اداسىپ قالماۋ ءۇشىن قانداي قارەكەتتەر كەرەك؟
وسى ورايدا ەسكە تۇسەدى. ۇلى بەرنارد شوۋدان ءبىر ءتىلشى: ء«سىز عىلىمي-تەحنيكالىق رەۆوليۋتسيا جەتىستىكتەرىنە قالاي قارايسىز؟» دەپ سۇراعاندا: ء«بىز وسى عتر-دىڭ ارقاسىندا سۋدا بالىقشا ءجۇزۋدى, اسپاندا قۇسشا ۇشۋدى ۇيرەندىك, بىراق جەر بەتىندە ادامشا ءومىر ءسۇرۋدى ءبارىبىر ۇيرەنە المادىق», دەپ جاۋاپ بەرگەن ەكەن.
شىنىمەن, قالاي ادامشا ءومىر سۇرۋگە بولادى؟ ارينە, جاۋاپ ايقىن – ادام بولا ءبىلۋ كەرەك, ادام بولىپ قالۋ كەرەك دەيمىز. دەگەنمەن, ءبىر ءسات تومەن ءتۇسىپ, قۇدايشىلىعىن ايتايىقشى. قاراپايىم ادامعا ەڭ الدىمەن كەرەگى نە نارسە؟ ەڭ باستى قاجەتتىلىك – باسپانا, ازىق, كيىم, ءبىلىم... باسقاسى كەيىن... ال ءبارىنىڭ ءتۇبى اينالىپ كەلىپ قارجىعا تىرەلەدى. تاپشىلىقتان زارۋلىك تۋىندايدى. مەملەكەتىڭ باي بولىپ, قاراپايىم ادامىڭ باسپاناسىز, اش-جالاڭاش, ءبىلىمسىز بولسا, كيبەرفيزيكا مەن نانوتەحنولوگيا كومەكتەسە الا ما؟ مىنە, پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ وسى ءبىر قالىڭ بۇقارا ءۇشىن اسا ماڭىزدى, الەۋمەتتىك ءمانى زور, وتە وتكىر دە وزەكتى ماسەلەنى شەشۋدى باتىل قولعا العانى ءسۇيسىنتتى. بۇل – باسپاناسىزدىق پروبلەماسىن مەيلىنشە جەڭىلدەتەتىن يگىلىكتى, بەرەكەلى باستامالار.
مەملەكەت باسشىسى ءوزىنىڭ ۇندەۋىندەگى ەكىنشى باستاماسىندا جالاقىسى تومەن جۇرتشىلىقتىڭ جاعدايىن جاقسارتۋ ءۇشىن سالىقتى 10 ەسەگە ازايتىپ, 1-اق پايىزبەن سالىق سالۋدى ۇسىندى. مۇنداي جاعدايدا جالاقى كولەمى اناعۇرلىم ۇلعايادى. بۇل دا بىلگەن ادامعا زور جەڭىلدىك, ۇلكەن كومەك.
«بولاشاق – جاستاردىكى» دەگەندى كوپ ايتامىز. ءبىز «بولاشاق» باعدارلاماسىمەن جاستارىمىزدى شەتەلدەردە وقىتۋدى ساتىمەن جولعا قويدىق. ول تۇلەكتەر ءوز وتانىنا مول بىلىممەن ورالىپ, قازاقستاننىڭ دامۋ جولىنا لايىقتى ۇلەستەرىن قوسۋ ۇستىندە. ولارعا حوش كوڭىلمەن سۇيسىنە قارايمىز. بىراق ءوز ەلىمىزدەگى ءبىلىم بەرۋ جايى قالاي؟ سىن كوتەرە مە؟ وسى ماسەلەدە, بيىل ءبىر جىل تولىپ وتىرعان «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى بويىنشا قازاق تىلىنە اۋدارىلىپ جاتقان «100 وزىق وقۋلىق» جوباسىنىڭ كەلەشەگىنە ۇلكەن ءۇمىت ارتاتىنىمىز راس.
ۇندەۋگە ۇڭىلەيىك: ء«ۇشىنشى باستاما. جوعارى ءبىلىم الۋدىڭ قولجەتىمدىلىگى مەن ساپاسىن ارتتىرۋ ءۇشىن تومەندەگىدەي شارالاردى ۇسىنامىن. قازىر جىل سايىن بولىنەتىن 54 مىڭ گرانتقا قوسىمشا 2018-2019 وقۋ جىلىندا تاعى 20 مىڭ گرانت ءبولۋ كەرەك. ونىڭ 11 مىڭى تەحنيكالىق ماماندىقتار بويىنشا باكالاۆرلىق ءبىلىم بەرۋگە تيەسىلى بولادى. بۇل ءتورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيا جاعدايىنداعى جاڭا ەكونوميكادا زور سۇرانىسقا يە بولاتىن سان مىڭ جاڭا ماماندى دايارلاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. مۇندا ەڭ الدىمەن ينجەنەرلەر, اقپاراتتىق تەحنولوگيا, روبوتتى تەحنيكا, نانوتەحنولوگيا سالاسىنىڭ ماماندارى تۋرالى ءسوز بولىپ وتىر».
مىنە, مۇنىڭ ءبارى – بولاشاققا تالپىنعان ءاربىر قابىلەتتى جاسقا تۋعىزىلعان قوسىمشا تىڭ مۇمكىندىكتەر. قاراپايىم قازاق بالالارى جاڭا داۋىرگە لايىق سيرەك تە جاڭا ماماندىقتاردى مەڭگەرىپ جاتسا, ەلىمىزدىڭ ەرتەڭى جارقىن بولماي ما؟
ء«بىز الەمدىك ستاندارتتارعا ساي ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن قالىپتاستىرا وتىرىپ, ستۋدەنتتەردىڭ ءبىلىم الۋىنا جانە تۇرعىن ورنىنا جاعداي جاساۋعا جەتە نازار اۋدارۋىمىز قاجەت. وزدەرىڭىز بىلەسىزدەر, سىرتتان كەلەتىندەر قالانىڭ شەتىندەگى ەسكى ۇيلەردى جالداپ, سودان قيىندىق كورىپ, زارداپ شەگىپ جاتادى. مۇندايدا, ارينە, ساپالى ءبىلىم الۋ تۋرالى ايتۋدىڭ دا قاجەتى جوق. بۇگىندە جوعارى وقۋ ورىندارى مەن كوللەدجدەردىڭ ستۋدەنتتەرىن جاتاقحانامەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى وتە وزەكتى. بۇل مىندەتتى شەشۋ ءۇشىن جوو-لار, كوللەدجدەر جانە دەۆەلوپەر-كومپانيالار مەملەكەت-جەكەمەنشىك سەرىكتەستىگى بويىنشا جاتاقحانا قۇرىلىسىن باستاۋى قاجەت», دەدى ەلباسى.
وقۋ گرانتىن كوبەيتىپ, جاتاقحانا تاپشىلىعىن جويۋ دەگەنىمىزدى – كەلەشەككە جول اشۋ, بولاشاققا جاعداي جاساۋ, جاس بۋىنعا مەملەكەتتىك قامقورلىق, ەلىمىزدىڭ ەرتەڭىنە سالىناتىن وتاندىق ينۆەستيتسيا دەپ ەسەپتەۋ كەرەك.
سونداي-اق شاعىن نەسيە بەرۋ مەن ايماقتاردى گازبەن قامتاماسىز ەتۋ تۋرالى باستامالار دا حالىقتىڭ كوكەيىنەن شىعارى انىق.
ەلباسى ءوز سوزىندە ۇسىنىلعان بەس باستامانىڭ ويداعىداي ىسكە اسۋىنا بىردەن-ءبىر كەپىلدىك – ەلدىڭ بىرلىگى ەكەنىن باسا ايتتى. شىنىندا دا, بۇكىل بەرەكەنىڭ باستاۋى مەن ءتۇپ قازىعى ۇلتىمىزدىڭ تۇتاستىعىندا جاتىر.
كونستيتۋتسيامىزدا بەلگىلەنگەن الەۋمەتتىك مەملەكەت ۇعىمى ءار ازاماتقا مەملەكەت تاراپىنان قامقورلىق جاساۋمەن ولشەنەدى. بۇل باستامالار, تۇبەگەيلى العاندا, الەۋمەتتىك مەملەكەتتى نىعايتۋعا جاسالعان نىق قادام دەپ باعالاۋعا لايىق. سونىمەن قوسا قارىشتاپ باسقان قازاقستاننىڭ حالىقارالىق قوعامداستىق الدىنداعى ابىروي-بەدەلىن دە ايتارلىقتاي ارتتىرا تۇسەرى ءسوزسىز.
ەلىمىزدىڭ تىلەگى – جاستار, تىرەگى – اۋىل. ەندەشە, ولاردىڭ مۇددەسى مەملەكەت مۇددەسىنە اينالعانى ءبىزدى نەگە قۋانتپاسىن؟!
ۇلىقبەك ەسداۋلەت,
مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى
الماتى
