ءبىزدىڭ ەلىمىز تاۋەلسىزدىكتىڭ قانداي ءبىر قيىن كەزەڭدەرىنىڭ وزىندە دە حالىقتىڭ الەۋمەتتىك مۇددەسىن جاقسارتۋدى نازاردان قاعىس قالدىرىپ كورگەن ەمەس. الەمنىڭ دامىعان مەملەكەتتەرىنىڭ وزدەرى قارجى داعدارىسىنا ۇشىراپ, الەۋمەتتىك سالاعا بولىنگەن بيۋدجەتتىك قارجىنى ازايتىپ, كەي جاعدايدا ەڭبەك اقىلارىن تومەندەتىپ جاتقاندا ءبىزدىڭ ەل جىل سايىن الەۋمەتتىك جاعىنان از قورعالعان ادامدارعا كورسەتىلەتىن جاردەم, زەينەتاقى مەن شاكىرتاقىنى ۇدايى ءوسىرىپ وتىردى. بيۋدجەتتىك سالا قىزمەتكەرلەرىنىڭ, سونىڭ ىشىندە مۇعالىمدەر مەن دارىگەرلەردىڭ دە جالاقىلارى جىل سايىن ءوسۋ ۇستىندە بولدى.
ەندى مىنە, ەلباسى ءوزىنىڭ بەس الەۋمەتتىك باستاماسىندا ءاربىر وتباسىنا باسپانا الۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرىن جاريا ەتتى. بۇل ومىرلىك ماڭىزى بار ماسەلە. ويتكەنى قازاقستاندا سوڭعى جىلدارى حالىق سانى جاقسى ءوسىپ كەلەدى. جىل سايىن ۇيلەنىپ جاتقان جاستارىمىزدىڭ دا قاتارى تولىعۋدا. اۋىلداردان قالاعا كوشىپ كەلىپ جاتقان جاستار لەگى دە جەتەرلىك. مىنە, وسى تۇرعىدان كەلگەندە ەلباسى تۇرعىن ءۇي يپوتەكاسىنا قول جەتكىزۋ مۇمكىندىكتەرىن ارتتىرۋ ءۇشىن وتە ماڭىزدى قادام جاسادى. بۇل بارشامىزدى قۋانتتى. ەندىگى ارادا جۇمىس ىستەيتىن ءار ادام نەسيەگە پاتەر الىپ, ونى وزدەرىنىڭ وتباسىلىق بيۋدجەتىنىڭ مۇمكىندىكتەرى اياسىندا تولەي الاتىنداي جاعداي جاسالىپ وتىر. مۇنى الەۋمەتتىك سالاداعى ۇلكەن جەڭىس دەپ باعالايمىن. سونىمەن بىرگە, نەسيە ءوسىمىنىڭ مولشەرلەمەسى قازىرگىدەي 14-16 پايىز ەمەس, جىلىنا 7 پايىزدان اسپايتىن بولىپ بەلگىلەندى. بۇل اسىرەسە, جاستارىمىزعا, الەۋمەتتىك جاعدايى تومەن جانە جالاقىلارى از جاندارعا وتە ءتيىمدى بولماقشى.
ەلباسىنىڭ بەس الەۋمەتتىك باستاماسىنىڭ ەندىگى ءبىر ماڭىزدىسى, جالاقىسى تومەن جۇمىسشىلاردىڭ ەڭبەكاقىسىن كوبەيتۋ ءۇشىن ولاردىڭ سالىق جۇكتەمەسى كەلەسى جىلدىڭ 1-ءشى قاڭتارىنان باستاپ 10 ەسەگە ازايتىلاتىندىعى دەپ بىلەمىز. ويتكەنى, ءتۇرلى ەكونوميكالىق قۇرىلىمعا بايلانىستى قازاقستاننىڭ ءار وڭىرىندە جالاقى مولشەرىنىڭ دە ءبىر دەڭگەيدە ەمەستىگى جاسىرىن ەمەس. مىسالى, مۇناي مەن گاز وندىرەتىن ايماقتاعىلاردىڭ ايلىق جالاقىلارىن اگرارلىق ءوڭىر بولىپ سانالاتىن ءبىزدىڭ ايماقتىڭ جالاقىسىمەن سالىستىرۋعا كەلمەيدى. اگرارلىق وڭىرلەردە ەڭبەك اقى ءالى دە تومەن. ەندى مىنە, جالاقىسى تومەن ادامداردىڭ ايلىعىنان 1 پايىز عانا سالىق ۇستالادى. بۇل تومەن جالاقى الاتىندار ءۇشىن ۇلكەن قولداۋ ءارى كومەك, مەملەكەتتىڭ قامقورلىعى بولىپ سانالادى.
ء بىز دەپۋتتاتار ۇكىمەتكە ساۋال سالۋ ارقىلى ستۋدەنتتەردى جاتاقحانامەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ ماسەلەسىن ايتىپ تا, كوتەرىپ تە جۇردىك. ويتكەنى, توقسانىنشى جىلدارداعى جەكەشەلەندىرۋدىڭ العاشقى كەزەڭدەرىندە وقۋ ورىندارىنىڭ كوپتەگەن جاتاقحانالارى جەكە مەنشىككە ءوتىپ كەتكەنى بولدى. سودان بارىپ, قازاقستانداعى كەز-كەلگەن وقۋ ورىندارىندا جاتاقحانا جەتىسپەۋشىلىگى ورىن الدى دا, بۇل كەلىپ, ولاردىڭ جالدامالى پاتەرلەردى جاعالاپ كەتۋلەرىنە اكەلىپ سوقتى. قىمباتىراق ءتۇسىپ وتىرعان, پاتەر اقىنى تولەۋگە كەيبىرەۋلەرىنىڭ جاعدايلارى دا بولماي قينالىپ جۇرگەنى دە جاسىرىن ەمەس. ءبىلىم الىپ جۇرگەن جاستاردى جاتاقحانامەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسىن دە شەشەتىن كەز كەلگەنىن ايتا وتىرىپ, ەلباسى 2022 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن 75 مىڭ ورىندىق جاتاقحانا سالۋ جونىندە تاپسىرما بەردى. بۇل جاستارعا دەگەن ەلباسىنىڭ قامقورلىعى دەپ بىلەمىن.
كەشەگى كەڭەستىك جۇيەنىڭ ءبىر شەڭبەرىندە بولعان مەملەكەتتەر اراسىندا ءدال قازاقستان سياقتى شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋعا قامقورلىق جاساي بىلگەن ەل بولعان ەمەس. بۇل ورايدا تاعى دا ەلباسى قازاقستانداعى بيزنەستىك احۋالدى جاقسارتۋدى ۇدايى ءوز نازارىندا ۇستاپ كەلەدى. ەندى مىنە, تاعى دا شاعىن نەسيە بەرۋدى كوبەيتۋ ماسەلەسى ايتىلدى, ناقتىلى تاپسىرمالار بەرىلدى. بۇل ءوزىن-ءوزى ەڭبەكپەن قامتىعان جانە جۇمىسسىز تۇرعىنداردىڭ اراسىندا جاپپاي كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا تىڭ جول اشادى, ۇلكەن دەمەۋ بولادى. ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس, 2017 جىلى جالپى سوماسى 32 ميلليارد تەڭگە بولاتىن 7200 شاعىن نەسيە بەرىلمەكشى. ەلباسى 2018 جىلى تاعى دا قوسىمشا 20 ميلليارد تەڭگە ءبولىنىپ, شاعىن نەسيەلەردىڭ جالپى سوماسىن 62 ميلليارد تەڭگەگە جەتكىزۋدى تاپسىردى. بۇل شاعىن نەسيە الاتىنداردىڭ سانىن 2017 جىلمەن سالىستىرعاندا 2 ەسەگە ۇلعايىپ, ولاردىڭ سانى 14 مىڭ ادامعا جەتەتىن بولادى. ەندى وسى مۇمكىندىكتى ءتيىمدى پايدالانىپ قالۋ كەرەك.
ەلباسىنىڭ قازاقستاننىڭ ءتۇرلى ايماقتارىن گازبەن قامتاماسىز ەتۋدى ودان ءارى جالعاستىرۋ جونىندەگى باستاماسىنىڭ دا ماڭىزى بار. اسىرەسە, قىزىلوردا وبلىسىنىڭ قاراوزەگىنەن جەزقازعان–قاراعاندى–تەمىرتاۋ–استانا باعىتىندا ماگيسترالدى گاز قۇبىرىن سالۋ جوباسىنىڭ ۇسىنىلۋى وتە ماڭىزدى. ويتكەنى, ەلورداسى استانا قالاسى, ودان كەيىن التى اي قىس بويى وت جاعاتىن قازاقستاننىڭ سولتۇستىك وڭىرلەرى ءۇشىن مۇنىڭ ومىرلىك ماڭىزى زور. سونداي-اق, بۇل ءبىزدىڭ كوكشە ءوڭىرىنىڭ بۋراباي كۋرورتتى ايماعىن دامىتۋعا, ونىڭ ەكولوگيالىق جاعدايىن جاقسارتۋعا جانە بۇلا تابيعاتىن ساقتاپ قالۋعا زور اسەرىن تيگىزەر ەدى.
ەلباسى ءبىزدىڭ الدىمىزعا زور مىندەتتەر قويدى. ول مىندەتتەردىڭ بارلىعى دا ەلدىڭ مۇددەسى. ولاي بولسا, سول ەلدىك مۇدەلەرىمىزدى ءوز يگىلىگىمىز ءۇشىن جاراتۋعا بار كۇشىمىز بەن مۇمكىندىگىمىزدى جۇمساۋعا ءتيىستىمىز. ارينە, بۇل ءۇشىن بىزگە ەلىمىزدىڭ بىرلىگى مەن حالقىمىزدىڭ ىنتىماعى كەرەك. باق تا, ىرىس تا, بەرەكە دە ىنتىماقتى جەرگە بارادى دەگەن حالقىمىزدىڭ ەجەلگى ءبىر دانالىعىن ءاردايىم ەسىمىزدە ۇستاپ, ەلباسىنىڭ بەس باستاماسىن ورىنداۋعا قۇلشىنا كىرىسەيىك.
راشيت اكىموۆ,
پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى
