ادەبيەت • 06 ناۋرىز, 2018

ازاتتىق اڭساعان ەرلەر

963 رەت
كورسەتىلدى
3 مين
وقۋ ءۇشىن

رەداكتسيا ەسىگىن بيداي ءوڭدى ايەل ادام اشتى. قولىندا جاسىل ءتۇستى كىتابى بار. ادەتتە رەداك­تسي­ياعا كەلەتىن كىسىلەردىڭ كوبى جا­ريالايتىن, يا جاريالاي الماي جۇرگەن قولجازبالارىنىڭ تاعدى­رىنا الاڭداپ كەلەدى. ءبىز دە سوعان جورىدىق. بۇل تاۋەلسىزدىك كۇنى قارساڭىنداعى وقيعا ەدى.

ازاتتىق اڭساعان ەرلەر

اماندىق-ساۋلىق سۇراسقان سوڭ, تانىسىپ, جاسىل كىتاپتىڭ بايانىن ايتتى. اپكەمىزدىڭ ەسىمى – بۇحارگۇل ەكەن.

– اتام ابدىحالىق موللا 1884 جىلى قازىرگى قاراعاندى وبلىسى شەت اۋدانى كيىكتى, مويىنتى وڭى­رىندە دۇنيە ەسىگىن اشىپتى. اتا­دان بەس اعايىندى ەكەن. ءبارى ءدىن جولىنا تۇسكەن قالپە, مولدا بولعان كىسى­لەر.  ون التى جاسقا تولعان شا­عىن­دا ارعى اتامىز دۇيسەن قالپە قاراتاۋ دەگەن جەردەگى مەدرەسەگە وقۋعا بەرىپتى. ون ءبىر جىل سوندا وقىپ, ەلگە قايتىپتى. مولدالىق قۇرىپ جۇرگەن شاعىندا 1930 جىلى نكۆد سوڭىنا ءتۇسىپ, التى اي قىستا تاۋدى پانا قىپ, كۇن كەشىپتى. اقىرى قۋعىن توقتامايتىن بولعان سوڭ, كەرەگەتاس تاۋىنىڭ ءبىر ۇڭگى­رىن­ە قۇران كىتاپتارىن تىعىپ, ءوزى قىرعىزستانعا ءوتىپ كەتەدى. سوندا ءۇبىرلى-ءشۇبىرلى بولىپ, 1963 جىلى تۋىپ-وسكەن ەلىنە ورالادى. باياعى تىعىپ كەتكەن كىتاپتارىن 30 جىلدان سوڭ تاۋىپ, الادى. قازىر سول كىتاپ­تار عابدۋلحاميد باۋى­رى­مىز­دىڭ ۇيىندە. اتامىز ولەڭ جاز­عان ەكەن. سونى جيناقتاپ شى­عار­­عان ەدىك. ەگەمەندىكتى اڭساعان اتا­مىز­دىڭ تىلەگى ەل اماندىعى, بوس­تان­دىق تاڭى بولاتىن. سول كىتا­بىن سىز­دەرگە اكەپ وتىرمىن, – دەدى.

سودان بەرى ەكى ايعا جۋىق ۋاقىت وتكەنىن بايقاماي قالدىق پا, الدە كۇندەلىكتى جۇمىستىڭ قاۋرىت­تىعىمەن قاپەرگە الما­دىق پا, ۋاقىت سىرعىپ وتە شىعىپتى. ەل ىشىندە ولەڭ جازاتىن اقساقال­دارى­مىز كوپ-اق. بۇرىن دا جازعان اتالارىمىز از بولماپتى.

ولەڭدەرىن پاراقتاپ وتىرعاندا اۆتوردىڭ جان دۇنيەسىن سەزىنبەي وتە شىعۋ مۇمكىن بە؟ سوناۋ عاسىر­دىڭ قويناۋىندا قالعان قۇپياسى باسىم قاسىرەتتى جىلداردىڭ سۇر­قيا كەلبەتىن كوز الدىمىزعا كەل­گەنىمەن, تولىق سەزىنە الماي ارە-سارە كۇي كەشەسىڭ. مىنا ومىردە تاۋەلسىزدىككە ەشتەڭە جەتپەيتىنىن عانا ءتۇسىنىپ ۇلگەرەسىڭ. ابدىحالىق مولدانىڭ:

 بوداندىقتان كوز اشپاعان قازاعىم,

سان عاسىردا كوردىڭ ءومىر ازابىن.

اۋەل باستان باس-باسىڭا بي بولعان,

قازاعىما قۇردى جاۋلار تۇزاعىن,

– دەگەن سوزدەرگە قازىر كوركەم­­دىك جاعىنان كوپ ءمىن ايتا العا­نى­مىز­بەن, سول كەزدە وسى ءسوزدى قان­شا­لىق­تى اڭسارمەن, جان اۋىر­تىپ جاز­­عانىن ويلادىق پا؟! «قاشان ەگە­مەن ەل بولامىز؟» دەگەن ءبىر كەزدە­گى مازالى سۇراق – بۇگىن ءبىزدىڭ با­قى­­تى­مىز. ەگەمەنبىز! ەلمىز! تار جول­دا, تايعاق كەشۋمەن كۇنى وتكەن ابدى­حالىق مولدانىڭ كەلبەتى كوز الدىمىزعا جيىنتىق بەينەدەي كورىن­دى. ازاتتىقتى اڭ­ساعان, سول جول­دا جاپا شەككەن ەرلەرىم, رۋح­تارىڭ شات بولسىن!

 

باعاشار تۇرسىنباي ۇلى,

«ەگەمەن قازاقستان»

 

سوڭعى جاڭالىقتار

عارىشتاعى قىزاناق

قوعام • كەشە