– بوزكىلەمدى جۇمساق كرەسلوعا ايىرباستاۋ قيىنعا سوقپادى ما؟
– جو-عا, بۇعان دەيىن باس باپكەرلىك قىزمەتتە بولدىم عوي. بۇل لاۋازىمنىڭ باپكەرلىكتەن ايىرماشىلىعى اۋقىمدىلىعىندا. باس باپكەر نەگىزىنەن قۇراماعا جاۋاپ بەرەدى, ونىڭ وڭىرلەردى ارالاپ, جاس سپورتشىلاردى ىزدەۋگە, جەرگىلىكتى باسشىلىقپەن, ماماندارمەن كەزدەسىپ, كەلىسسوزدەر جۇرگىزۋگە ۋاقىتى جوق. ودان قالدى تولتىرۋعا ءتيىس باياناتتار مەن كۇنتىزبەلىك جوسپارلار سەكىلدى قۇجاتتارى دا كوپ. سوندىقتان باس باپكەرلىكپەن ءوزىمنىڭ بوزكىلەمدەگى دايارلىعىمدى قاتار الىپ ءجۇرۋ ماعان قيىنعا سوقتى. ال جاڭا قىزمەتىمدە ءجۇرىپ-اق, كۇرەستى جالعاستىرامىن دەسەم, جاتتىعۋ جاساۋىما ۋاقىت تا, مۇمكىندىك تە تابىلادى.
– بۇل ەندى ءسىزدى جانكۇيەرلەر ءالى دە جارىسقا قاتىسۋشى رەتىندە كورىپ قالۋى مۇمكىن دەگەن ءسوز عوي؟
– بۇگىنگە دەيىن ءومىرىمنىڭ سانالى بولىگىن سپورتقا ارناعاندىقتان, سپورت زالدارىنا بارۋدى دوعارمايتىنىم انىق. قىزداردىڭ جاتتىعۋلارىنا دا قاتىسىپ تۇرامىن. وزدەرىڭىز بىلەتىندەي, اڭىز سپورتشى داۋلەت بولات ۇلى دا ۋاقىتىنىڭ تىعىزدىعىنا قاراماستان بالۋانداردىڭ دايىندىق جۇمىستارىنا ارنايى كەلىپ, ءوز تاجىريبەسىن ءبولىسىپ وتىرادى.
الەمدىك كۇرەستىڭ ازياداعى دامۋىنا جاۋاپ بەرەتىن داۋلەت اعانىڭ ارقاسىندا ەرەجەلەردىڭ قولايلى بولۋىنا اتسالىسىپ جاتىرمىز. مەن دە ايەلدەر كۇرەسى بويىنشا كوميسسيا مۇشەسىمىن. باپكەرلەر, مامانداردىڭ بارلىعى جان-جاقتان ءوتىنىش جازۋدا. وسىنىڭ ءبارىن حالىقارالىق ۇيىمعا جەتكىزىپ, ولار ءوز كەزەگىندە دۇرىس شەشىم قابىلدايدى دەپ ۇمىتتەنەمىز. ويىمىز جۇزەگە اسىپ جاتسا, توكيودا قىزدارعا نەگە كومەكتەسپەسكە؟!
– قاي سالماقتا كۇرەسۋىڭىز مۇمكىن؟
– لوندوندا 72 كەلىدە باق سىناسام, ريودا 75 كەلىدە ونەر كورسەتتىم. 76 كەلى وليمپيالىق سالماق سانالادى. ماعان ىڭعايلىسى وسى.
– جۇبايىڭىز ءارى باپكەرىڭىز بۇل شەشىمدى قالاي قابىلدادى؟
– ول مەنى قاي كەزدە دە قولداپ كەلەدى. سپورتشىعا جەكە ءومىر مەن سپورتتى قاتار الىپ ءجۇرۋ وڭاي ەمەس. ويىڭ سان-ساققا ءبولىنىپ, نە اندا, نە مۇندا جوق بولىپ ءجۇرۋىڭ مۇمكىن. انا اتانىپ, سپورتقا ورالاتىن قىزدار بار. اركىم ءوز مۇمكىندىگىنە قارايدى عوي. بىراق بۇل وتە قيىن. ازىرگە بالامىز جوق. بۇدان بىلاي جەكە ومىرگە, وتباسىما كوڭىل بولۋگە ۋاقىت تابىلاتىن بولادى. جاراقات تا كوپ. ال جۇبايىم وزگە سپورتشىلاردى جاتتىقتىرىپ ءجۇر. مەن دە كۇرەستەن كەتكەن جوقپىن, كومەك قولىن سوزۋعا قاشان دا دايىنمىن.
ۆيتسە-پرەزيدەنت رەتىندە ءىرى, ماڭىزدى جارىستارعا قاتىسۋعا مىندەتتىمىن, بىراق سپورتشى سەكىلدى توعىز اي بويى جاتتىعۋ زالىندا جۇرمەيمىن. ريو وليمپياداسىنان سوڭ تۋعان-تۋىستاردى كورىپ, قوناققا باردىق, ءبىراز دەم الىپ, كۇش جيناپ الدىم. ەندى توكيو وليمپياداسىنا دەيىن كوپ شارۋا كۇتىپ تۇر.
– وزگەرىستەرگە قاتىستى جوسپارىڭىز دا بار شىعار. ەندى سولار تۋرالى ايتساڭىز...
– «ادامنىڭ ەمەس, اللانىڭ ايتقانى بولادى» دەيدى. ءبىز تەك وسىلاي جاساساق دەپ جوسپار قۇرىپ, نيەتتەنەمىز. بۇيىرتسا, مەنىڭ بۇل قىزمەتكە كەلۋىم ەلىمىزدەگى ايەلدەر كۇرەسىنە جاڭا دەم بەرەدى دەپ ويلايمىن. كۇرەسپەن شۇعىلدانۋعا, باپكەرلىككە قىزداردىڭ مەيلىنشە كوبىرەك كەلگەنىن قالايمىن. ءوز باسىم قولداۋ كورسەتەمىن. كۇرەس پەن بوكستى وليمپيادا باعدارلاماسىنان الىپ تاستايمىز دەۋدىڭ تاعى ءبىر سەبەبى حالىقارالىق وليمپيادا كوميتەتى گەندەرلىك ساياساتقا قاتتى كوڭىل ءبولىپ جاتىر. سوندىقتان ايەلدەردى دە تورتجىلدىقتىڭ باس دوداسىنا اپارۋعا شەشىم قابىلداندى. ەندەشە تانىمال بالۋانداردىڭ جوعارى لاۋازىمدى قىزمەتكە تاعايىندالۋى حوك الدىندا دا مارتەبە. ازىرگە كۇرەسكە كەلەتىن قىزدار سانى كوڭىل كونشىتپەيدى. ول ءۇشىن الدىمەن بالالار باپكەرلەرىنىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ قاجەت. سۋ تۇبىندە جاتقان باعالى تاستى كورەتىندەر – وسى بالالار باپكەرلەرى. سول كەزدە عانا سىرتتان سپورتشى الدىرماي, ءوز «ونىمدەرىمىزبەن-اق» مىقتىلىعىمىزدى مويىنداتا الامىز. ازىرگە بۇل سالاعا جاقسى دەگەن باعا قويا المايسىڭ.
– باپكەردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن الدىمەن ونى وسى قىزمەتكە تارتۋ كەرەك شىعار. سەبەبى بىزدەگى ماماندار ايلىقتىڭ تومەندىگىن, جاعدايدىڭ جوقتىعىن ايتىپ, وتباسىن اسىراۋ ءۇشىن باسقا سالاعا كەتىپ جاتادى. بۇل ماسەلەنى شەشۋدىڭ جولدارى قاراستىرىلىپ جاتىر ما؟
– مەنىڭ ويىمداعىنى ءدوپ باستىڭىز. كۇرەستى دامىتۋدى ايماقتاردان باستاۋ كەرەك. سەبەبى ءىرى قالالاردا بالالار قاتىساتىن ۇيىرمەلەر ونسىز دا كوپ. بوكس فەدەراتسياسى كەزىندە وسى ءۇردىس بويىنشا جۇمىس ىستەپ, قازىر قاي وڭىردە بولسىن باسەكە مىقتى ءارى كۇرەسپەن شۇعىلدانۋعا اسا كوپ قاراجات كەتپەيدى. ونىڭ ۇستىنە تاڭنان قارا كەشكە دەيىن تىنىم تاپپايتىن اۋىل بالالارى كۇرەس, بوكس سەكىلدى قيىن سپورت تۇرىنە بەيىم كەلەدى. ءبىر بوزكىلەم بەرسەڭ, سول بوزكىلەمنەن-اق تالاي دارىننىڭ شىعاتىنىنا كۋا بولاسىڭ. اۋىلداعى تومەنگى كۇنكورىس دەڭگەيى قالادان از ەكەندىگىن ەسكەرسەك, كەتەتىن شىعىن دا تومەندەۋ بولادى. باسىمدىقتى اۋىل-ايماقتارعا بەرۋ كەرەك دەيتىنىم سول.
– بۇگىندە اقش نەمەسە ەۋروپا ەلدەرىندە سپورتتىڭ جاڭا تۇرلەرى شىعىپ جاتىر. كۇرەستىڭ, اسىرەسە, قىزدار ءۇشىن تارتىمدىلىعى جوق دەپ سانايتىندار بار. ءسىز بۇعان نە دەيسىز؟
– ءار ەلدە ادامداردىڭ تابيعاتىنا, جەرگىلىكتى ەل, جەرگە, اتا-بابا داستۇرىنە ساي سپورت تۇرلەرى بار. ءبىزدىڭ ەلدە بۇلار – كۇرەس پەن بوكس. قازاق – قاشاننان كۇرەسىپ كەلە جاتقان حالىق. كوركەم گيمناستيكامەن شۇعىلدانعىم كەلسە دە, دەنە ءبىتىمىم بۇل سپورتقا ارنالماعان. كەنيالىقتار شە, جۇگىرۋدە الدارىنا جان سالمايدى.
سوڭعى كەزدەرى قىزدارىمىزدىڭ بوكسقا دەگەن قىزىعۋشىلىعىن بايقايمىن. سپورتتىڭ كەز كەلگەن ءتۇرى كۇرەس, ال كۇرەستى كەز كەلگەن سپورتتىڭ نەگىزى دەپ بىلەمىن. ويتكەنى بالۋاندار سۋدا دا جۇزەدى, جۇگىرەدى, فۋتبول وينايدى, وزگە جەكپە-جەك تۇرلەرىن دە مەڭگەرەدى. بالالار باپكەرىنىڭ بىلىكتىلىگى دەيتىنىم, كەز كەلگەن مامان وليمپيادا چەمپيونىن تاربيەلەي الماۋى مۇمكىن, بىراق بالدىرعاننىڭ بويىندا قيىندىقپەن كۇرەسۋدى, العا ۇمتىلۋدى قالىپتاستىرا الادى.
– ءوزىڭىزدى جولىم بولعان جان دەپ ايتاسىز. كۇرەسكە جيىرمادان اسقان شاعىڭىزدا كەلدىڭىز. سوعان قاراماستان ءۇش بىردەي وليمپيا ويىندارىنا قاتىسىپ, بارىنەن جۇلدەمەن ورالدىڭىز. ال قازىرگى قۇرامداعى قىزداردىڭ ءسىزدىڭ جولىڭىزدى ءجۇرىپ ءوتۋ مۇمكىندىگى قانداي؟
– راس, بۇل – ماعان بەرىلگەن باق. تالاي الەم چەمپيوناتتارىندا توپ جارىپ, ءبىر وليمپياداعا قاتىسا الماعان سپورتشىلار قانشاما. ماڭدايىما جازىلعانى وسى شىعار. جۇبايىم دا مەنىڭ ۇمتىلىسىما تۇسىنىستىكپەن قاراپ, قولداپ كەلەدى. سوندىقتان كىمنىڭ قانداي مۇمكىندىگى بارىن ايتۋ وتە قيىن. بۇل ادامنىڭ تاعدىرىنا بايلانىستى دەپ ويلايمىن. ءبىزدىڭ ماقساتىمىز – قىزدارىمىزدىڭ سپورتتاعى عۇمىرى نەعۇرلىم ۇزاق بولۋىن, دەنساۋلىقتارىنىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتۋ.
ريو وليمپاداسى الدىندا قازاقستاننىڭ ايەلدەر قۇراماسى ءۇش بىردەي جۇلدە الادى دەپ كىم ويلاعان. بۇل – ءوز-وزىمىزگە دەگەن سەنىمنىڭ, قولداۋدىڭ ارقاسىندا كەلگەن جەتىستىك. ريو الدىندا تانىمايتىن ادامدار قاسىما كەلىپ, ء«بىز ءسىزدى جاقسى كورەمىز, ءسىزدىڭ تىلەۋىڭىزدى تىلەيمىز» دەپ جىلى لەبىزدەرىن ءبىلدىرىپ جاتتى. قيىن-قىستاۋ ۋاقىتتا مۇنىڭ ماڭىزى وتە زور. وسىنداي قولداۋشىلاردىڭ ارقاسىندا مەن كۇمىس مەدالعا قول جەتكىزدىم. سوندىقتان ءبىزدىڭ قىزدارعا دا سەنىڭىزدەر, قولداڭىزدار دەگىم كەلەدى. قىزدارعا «جاتتىعۋ, جارىس كەزىندە ايانىپ قالماڭدار, ەڭ باستىسى, جانكۇيەر الدىندا ارىڭ تازا بولسىن» دەيمىن. ناتيجە مىندەتتى تۇردە بولادى.
– جارتى ساعات سپورتپەن شۇعىلدانساڭ, اق تەر, كوك تەر بولىپ, وزىڭە قاراۋعا شاماڭ كەلمەي قالادى. ال ءسىز بوزكىلەمدە دە, ومىردە دە سۇلۋ قالپىڭىزدى جوعالتپاۋعا تىرىساسىز. مۇنىڭ بارىنە قالاي ۇلگەرەسىز؟
– راقمەت. كادىمگىدەي كوڭىل كۇيىمدى كوتەرىپ قويدىڭىز. قىزدارىمىز ءوز-وزدەرىن كۇتەدى, بەت-الپەتى, ءجۇرىس-تۇرىسى مەن كيىم كيىسىنە ءمان بەرەدى. سەبەبى سىرتتا ءبىز جەكە باسىمىزدىڭ عانا ەمەس, ەلىمىزدىڭ اتىنان ونەر كورسەتەمىز. ءبىزدى مانيۋروۆا, سىزدىقوۆا دەپ ەمەس, قازاقستان سپورتشىسى دەپ تانيدى. سپورتتىق كيىمىمىزگە قىزىعا قارايتىندار دا كوپ. كەيبىر قارسىلاستارىڭ سانبيكە سياقتى اسەر قالدىرادى. ونىڭ جانىندا البا-جۇلبا بولىپ, ۇقىپسىز قالىپتا شىعۋعا ءداتىڭ جىبەرمەيدى. ونىڭ ۇستىنە كەز كەلگەن قىز بالا ادەمى بولعاندى قالايدى ەمەس پە, سوندىقتان ۋاقىت تاپپاسقا امال جوق. وزىمنەن كەيىنگىلەرگە ۇلگى بولۋ ءۇشىن دە سىرت كەلبەتىمىزگە قاراۋىمىز كەرەك.
– ال سىزگە وليمپيادادان وليمپياداعا, جۇلدەدەن جۇلدەگە ۇمتىلدىراتىن, كۇش بەرەتىن نە نارسە؟
– پسيحولوگيالىق تۇرعىدا وليمپيادادا ونەر كورسەتۋ اۋىر. بۇل قىسىم ءار وليمپيادا سايىن ارتىپ وتىرادى. مىنەزسىز سپورتشى بولمايدى, بىراق اركىمنىڭ كۇشىن سارپ ەتۋ مۇمكىندىگى ءارتۇرلى. ءبىرى جالعىز وليمپيادامەن شەكتەلسە, ەندى ءبىرى بىرنەشە وليمپياداعا قاتىسىپ, جۇلدە الادى.
ايەل زاتى تابيعاتىنان شىدامدى. اسىرەسە قازاقستاندا قىزدار ءۇيدىڭ شارۋاسىن دا ءبىتىرىپ, قوناقتىڭ دا جايىن جاساپ, ەڭبەككە ءتوزىمدى بولىپ وسەدى. ال ەڭبەكسۇيگىشتىك سپورتتا تالانتتان دا ماڭىزدىراق.
– بيىل قىزدارىمىزدى ازيا چەمپيوناتى مەن ازيا ويىندارى كۇتىپ تۇر. قازىر كوڭىل كۇيلەرى, دايىندىقتارى قالاي؟
– ءدال قازىر دايىندىق دەڭگەيى تۋرالى ايتۋ قيىنداۋ. جاڭا ەرەجەلەرگە بايلانىستى جاتتىعۋ جۇيەسىن وزگەرتۋگە تۋرا كەلەدى. ازيا ويىندارىنا دەيىن بەيىمدەلىپ ۇلگەرەدى دەپ ويلايمىن. وليمپيادالىق دايارلىق ورتالىعىنىڭ بازاسىندا كۇرەس اكادەمياسى اشىلىپ جاتىر. ەندى بالۋاندارىمىز جىل بويى سول جەردە جاتتىعۋ جاساي الادى. ءتىپتى, شەتەلدىك سپورتشىلاردى شاقىرۋعا دا مۇمكىندىك بار. تەك جاتتىعۋدى توقتاتپاسا بولدى. باپكەرلەرگە دە جاڭا بەلەستەر اشىلىپ, حالىقارالىق دارەجەدە بەدەلى بار, وليمپيادا چەمپيونى اتانعان كوپتەگەن ارداگەر سپورتشىلاردىڭ, تاجىريبەلى تورەشىلەردىڭ بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ بويىنشا دارىستەرىنە جىبەرەمىز.
وكىنىشكە قاراي, جاراقات العان بىرنەشە سپورتشىمىز بار. كاتيا لاريونوۆا وپەراتسيادان كەيىن ەندى اياعىنا تۇرىپ جاتسا, ەلميرا سىزدىقوۆا اۋىرلاۋ سالماققا اۋىستى, وعان بەيىمدەلۋگە ۋاقىت قاجەت.
اڭگىمەلەسكەن ءمادينا اسىلبەك,
جۋرناليست
