بىلتىر ەلىمىزدەگى ىشكى جالپى ءونىمنىڭ كولەمى الدىڭعى جىلمەن سالىستىرعاندا 4 پايىزعا ءوستى. ينۆەستيتسيالىق كاپيتال دا ايتارلىقتاي ۇلعايىپ, 5,5 پايىزدىق ءوسىم تىركەلدى. ەكونوميكاداعى وسىمگە «نۇرلى جول» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ جانە مەملەكەتتىك يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىنىڭ اياسىندا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان جوبالاردىڭ ارقاسىندا قول جەتكىزىلدى دەۋگە بولادى.
ەل ۇكىمەتىنىڭ حابارلاۋىنشا, ونەركاسىپ سالاسى, كولىك, بايلانىس, ساۋدا, اۋىل شارۋاشىلىعى جانە قۇرىلىس سالالارى قارقىندى دامىپ كەلە جاتقانى بايقالادى. اسىرەسە ونەركاسىپتىك ءوندىرىس كولەمى 7,1 پايىزعا وسكەن. كەن ءوندىرۋ ونەركاسىبى مەن كەن ورىندارىن يگەرۋدە 9,3 پايىزدىق ءوسىم تىركەلسە, مۇناي ءوندىرۋ 10,5 پايىزعا, تابيعي گاز ءوندىرۋ 10,1 پايىزعا, تەمىر رۋداسىن شىعارۋ 6,9 پايىزعا, كومىر مەن ليگنيت ءوندىرۋ 6 پايىزعا ارتقان. ياعني تابيعي گاز, مەتالل رۋداسى, كومىر مەن ليگنيت ءوندىرۋدىڭ قارقىن العانى, سونداي-اق مۇناي ونىمدەرى مەن مەتاللۋرگيا ونەركاسىبى ونىمدەرىن شىعارۋدىڭ جولعا قويىلعانى ىشكى جالپى ءونىمنىڭ ۇلعايۋىنا ايتارلىقتاي ىقپال ەتتى دەۋگە بولادى. ماسەلەن, 4 پايىزدىق ءوسىمنىڭ جارتىسىنان استامى شيكىزات ءوندىرىسى مەن وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ ۇلەسىنە تيەتىنىنى وسىنى اڭعارتادى.
ماكروەكونوميكالىق زەرتتەۋلەر ورتالىعى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى قۋانىش بەيسەنعازيننىڭ ايتۋىنشا, شيكىزاتتىڭ دۇنيەجۇزىلىك باعاسىنىڭ ءبىرشاما كوتەرىلگەنى, ونىڭ ىشىندە كومىرسۋتەگىنىڭ باعامى جىل سوڭىنا قاراي 60 دوللاردان اسىپ تۇسكەنى ىشكى جالپى ءونىمنىڭ وسىمىنە ەرەكشە ىقپال ەتتى. 2017 جىلى قازاقستاندا مۇناي ونەركاسىبى ءبىرشاما دامىدى دەۋگە تولىق نەگىز بار.
وڭدەۋشى سالاداعى 5,1 پايىزدىق وسىمگە فارماتسەۆتيكا, توقىما بۇيىمدار, قاعاز جانە قاعاز ونىمدەرى, ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنىڭ كوپتەپ شىعارىلا باستاعانى سەرپىن بەرگەنىن اتاپ ءوتۋ كەرەك. ماسەلەن, بۇل كورسەتكىش فارماتسەۆتيكا سالاسىندا 41,8 پايىزعا, توقىما بۇيىمدار شىعارۋدا 11,2 پايىزعا, قاعاز بەن قاعاز ونىمدەرىن شىعارۋ ىسىندە 5,6 پايىزعا, مۇناي ونىمدەرىن وندىرۋدە 5,1 پايىزعا, ازىق-ت ۇلىك جانە سۋسىن وندىرىستەرىندە 4,1 جانە 4 پايىزعا تەڭ. جيھاز شىعارۋ ىسىندەگى ءوسىم كولەمى 9,4 پايىزدى, مەتاللۋرگيا ونەركاسىبىندە 5,9 پايىز, ماشينا جاساۋ سالاسىندا 5,6 پايىزدى قۇراعانىن ايتا كەتەيىك. بۇگىنگى تاڭدا ونەركاسىپ ونىمدەرىن ءوندىرۋ ىسىندە اتىراۋ وبلىسى الدىڭعى قاتاردان كورىنىپ وتىر.
ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى تيمۋر سۇلەيمەنوۆ كەلتىرگەن دەرەكتەرگە كوز جىبەرسەك, ەكونوميكامىزدىڭ درايۆەرى بولۋعا ءتيىس اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا دا ءبىرشاما جاقسى ناتيجەلەر بار.
– اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى ءوسىم 3,7 پايىزدى قۇرادى. وسىمدىك شارۋاشىلىعىنداعى شىعارىلىم 2016 جىلعى دەڭگەيدە ساقتالدى. مال شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ كولەمى 3,9 پايىزعا ارتتى,– دەيدى مينيستر. ەلىمىزدىڭ 14 وبلىسىندا اۋىل شارۋاشىلىعى ىلگەرىلەپ كەلەدى دەۋگە بولادى. وسى سالانىڭ دامۋ قارقىنى بويىنشا ماڭعىستاۋ, پاۆلودار, جامبىل, اقتوبە وبلىستارى كوش باستاپ تۇر.
ۇكىمەتتە كەلتىرىلگەن دەرەكتەر بويىنشا, 2017 جىلى ينۆەستيتسيالىق كاپيتال ايتارلىقتاي ۇلعايعانى بايقالادى. ونىڭ ءوزى ەكونوميكالىق بەلسەندىلىكتى قامتاماسىز ەتەتىن باستى فاكتورلاردىڭ ءبىرى ەكەنىن ەسكەرسەك, بۇل وتە ماڭىزدى. سونىمەن, وتكەن جىلى نەگىزگى كاپيتالعا قۇيىلعان ينۆەستيتسيالاردىڭ جالپى كولەمى 65,4 پايىزعا ءوسىپتى.
شىمكەنت مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىنداعى جاڭعىرتۋ جانە رەكونسترۋكتسيالاۋ جۇمىستارى, «تەڭىز» كەن ورنىندا ءۇشىنشى بۋىنعى زاۋىت قۇرىلىسى, اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىنداعى شيكىزاتتى تەرەڭدەتىپ وڭدەۋ كەشەنى كورسەتكىشتىڭ جوعارىلاۋىنا نەگىز بولعان.
وتكەن جىلى قۇرىلىس سەكتورىندا دا وڭ وزگەرىستەر تىركەلىپ, 1,9 پايىز وسىمگە قول جەتكىزدىك. ءبىر ايتا كەتەرلىگى, قۇرىلىس سالاسى ەلىمىزدىڭ بارلىق وبلىسىندا دەرلىك قارقىن الىپ كەلەدى. اسىرەسە, قوستاناي, اقمولا, قىزىلوردا, اقتوبە وبلىستارى ۇلكەن جەتىستىكتەرگە جەتكەن. ال تۇرعىن ۇيلەردى تاپسىرۋ قارقىنى بويىنشا باتىس قازاقستان, وڭتۇستىك قازاقستان, قوستاناي, پاۆلودار سىندى وبلىستار الدىڭعى ورىننان كورىندى.
قازاقستاننىڭ سىرتقى ساۋداسىنىڭ كولەمى وتكەن جىلدىڭ 9 ايىندا 69,5 ميلليارد اقش دوللارىنا جۋىقتاپتى. بۇل الدىڭعى جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 25,1 پايىزعا ارتىق. ياعني, 2017 جىلى ەكسپورت 31 پايىزعا, يمپورت 15 پايىزعا وسكەن. جالپى, سىرتقى ساۋداداعى ارىپتەستەرىمىزدىڭ قاتارى كوبەيە تۇسكەنىن جانە ولارمەن اراداعى ساۋدا قاتىناستارى جىل ساناپ قانات جايىپ كەلە جاتقانىن اتاپ وتكەن ءجون. بۇگىنگى تاڭدا رەسەي, قىتاي, يتاليا, نيدەرلاند, فرانتسيا, شۆەيتساريا, وزبەكستان, گەرمانيا, تۇركيا جانە يسپانيا ەلدەرى سىرتقى ساۋداداعى باستى ارىپتەستەرىمىزدىڭ قاتارىنا جاتادى. رەسەي, قىتاي ەلدەرىمەن اراداعى ەكونوميكالىق بايلانىستاردىڭ اۋەل باستان جولعا قويىلعانى بەلگىلى. جوعارىدا تىلگە تيەك ەتىلگەن ون ەلدىڭ ىشىندە وزبەكستانمەن اراداعى بايلانىس وتكەن جىلدان باستاپ بۇرىنعىدان دا بەكي ءتۇستى. كورشىلەس ەلمەن اراداعى ساۋدا-ساتتىقتا ەكسپورتتىڭ ۇلەسى 30 پايىزعا, يمپورت كولەمى 27 پايىزعا وسكەنى وسىنى اڭعارتادى.
وتكەن جىلى ءوسىم بايقالعان سالالاردى ايتقاندا كولىك سالاسىنا توقتالا كەتكەن ءجون. كولىك قىزمەتتەرىنىڭ كولەمى 4,8 پايىزعا, جۇك تاسىمالداۋ قارقىنى 5,2 پايىزعا, جولاۋشىلار تاسىمالداۋداعى ءوسىم 1,7 پايىزعا ارتتى. سوڭعى جىلدارى ەلىمىزدىڭ ترانزيتتىك الەۋەتى دە ايتارلىقتاي كۇشەيىپ كەلەدى. ماسەلەن, «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» ترانزيتتىك كولىك ءدالىزىنىڭ تيىمدىلىگى ارتىپ, تاسىمال كولەمى ايتارلىقتاي ۇلعايعان. اقتاۋ تەڭىز پورتى, «قورعاس» قۇرلىق پورتى ارقىلى وتەتىن كونتەينەرلىك تاسىمالدىڭ اۋقىمى دا ارتا تۇسۋدە.
ەكونوميكانىڭ العا باسۋى الەۋمەتتىك سالاداعى احۋالعا وڭ اسەرىن تيگىزەتىنى تۇسىنىكتى. ولاي بولسا, 4 پايىزدىق ءوسىم كورسەتكىشى حالىقتىڭ تۇرمىسىن جاقسارتۋعا دا ىقپال ەتۋگە ءتيىس.
ارنۇر اسقار,
«ەگەمەن قازاقستان»
