كەلەشەكتى بولجاعان كەمەل جولداۋ

توراعالىق جولداۋمەنەن ۇندەستى بيىلعى جىل اقجارىلقاپ جاقسىلىقتى الا كەپ, ەل ىشىنە نۇرىن شاشتى شاپاعاتتى جاڭا لەپ. قازاقستان ابىرويىن, اسقاقتاتىپ ايبىنىن توراعاعا تاڭداپ الدى قازاعىمدى ءادىل دەپ. بۇل ماقتانىش, بۇل مارتەبە قازاقستان ەلى ءۇشىن, تاتۋلىقتى بەرىك ساقتاپ, وركەندى ەتكەن ءورىسىن. ەلۋ التى ەل باسشىسى ءبىر مۇددەگە جۇگىنىپ, ساياساتتا جاسالادى تۇعىرناما كەلىسىم. قازاقستان ەلى بەيبىت, جەرى جومارت, باعى گۇل, وركەندى ەلمەن تەرەزەسى تەڭ تۇسەتىن شاعى بۇل. تاۋەلسىزدىك تۋىن بيىك نىق ۇستاعان شاعىندا بار الەمگە شۋاق شاشار كەلدى كەزەڭ تاعى ءبىر. بار تىلەگى – اق نيەتتى قالماسا دەۋ توت باسىپ, بۇل زاماندا جۇرگەندەر بار ەلدەن ەلگە وق تاسىپ. بابالاردىڭ اق ارمانى – ازاتتىقتى ارداقتاپ, قانداي جاقسى, حالىق ءۇشىن جۇرسەك ءدايىم باق شاشىپ. قازاقستان قولعا ۇستادى توراعالىق تىزگىنىن, بۇل دەگەنىڭ جاريا ەتۋ – تاتۋلىقتىڭ ىزگى ءۇنىن. ءبىر-بىرىنە سىيلاعاندى, ۇسىنعاندى قالايدى ول سوعىس-ءورتتىڭ ءتۇتىن ءيىسى دارىماعان ءتۇز گ ۇلىن. بارشا الەم ەل-جۇرتىنىڭ بىلدىرەتىن مۇراتىن, توراعانىڭ نىساناسى – ءتورت “ت” باستاپ تۇراتىن: تراست – سەنىم بەرىكتىك پەن ۇلكەن بىرلىك باستاۋى, تراديشن – ءداستۇر-سالتىن ۇستانسىن دەپ جۇراتىم. ترانسپارەنسي – اشىقتىقتىڭ داڭعىل جولى ۇرانى, تەڭدىك پەنەن ىنتىماقتىق تانىتۋدىڭ قۇرالى. تولەرانس – توزىمدىلىك جول نۇسقاۋدان تۇرادى, مىنە, وسى ءتۇيىنى كوپ ءتورت تۇعىرلى سۇراعى. بۇل ءتورت تۇعىر ۇلاعاتتى ۇستانىمدار ادامعا, اسا قاجەت تاتۋلىقتى تۋ ەتەتىن قوعامعا. تىنىشتىقتىڭ تەتىكتەرىن مىقتى ۇستاساڭ تۇراقتى, سەنىمدىلىك ارتتىرادى جۇمىر جەرلى عالامعا. جۇرت قاشپاسىن, بۇلت باسپاسىن بارشا الەم اسپانىن, تەك جىرلايىق تاتۋلىق پەن ۇلى دوستىق داستانىن. ەركىندىكتىڭ  اق بەسىگىن تەربەتەيىك بار ۇيدە, شارىقتاسىن, قالىقتاسىن شاتتىق تولى اسقاق ءۇن. ەلباسىنىڭ جۇرتقا ارناعان جىگەر بەرەر جولداۋىن, قالىڭ قاۋىم ءبىراۋىزدان بىلدىرۋدە قولداۋىن. ەقىۇ-عا  توراعالىق جولداۋمەنەن ۇندەسىپ, جەر شارىنىڭ شەشەرى انىق كوكەيكەستى ارمانىن. ءالي ىسقاباي, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قىزمەتكەرى, الماتى وبلىسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى. اۋىر دا جاۋاپتى مىندەت بولاشاققا تىڭ سەرپىن بەرەتىن, تاريحي قۇجاتتاردىڭ ىشىندە ماڭىزى ايتارلىقتاي سالماقتى بولىپ تا­بى­لاتىن ەلباسىنىڭ جىل سايىنعى حالىققا جولداۋى بيىل بۇرىن­عى­سىنان ەرتەرەك جولداندى. ەل دا­مۋىن­داعى باسىم باعىتتاردى اي­قىن­داپ بەرگەن مەملەكەت باسشى­سى­نىڭ جولداۋىن تەزىرەك ءارى ءونىمدى ەتىپ جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن قۇزىرلى قۇ­رىلىمدار ىسكە كىرىسىپ تە كەتتى. وسى جولعى جولداۋدا كوتەرىلگەن اسا ماڭىزدى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى ­– ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ, جاستاردىڭ بىلىمدىلىگىن ارتتىرۋ, جاس كادر­لار­دىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگىن تەرەڭدەتۋ, ەلىمىزدىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىن الەمدىك دەڭگەيگە جەتكىزۋ. وسىعان باي­لانىستى ەلباسىنىڭ بيىلعى حالىققا جولداۋى رەسپۋبليكانىڭ بارلىق تەلەارنالارىندا تىكەلەي ەفيردە كورسەتىلە سالىسىمەن, ەل پرەزي­دەنتى جانىنداعى مەملە­كەت­تىك باسقارۋ اكادەمياسىندا جول­داۋ­عا ۇنقاتۋ ماقساتىندا كەڭەي­تىل­گەن وتىرىس بولىپ ءوتتى. اتالمىش اكادەميانىڭ رەكتورى ارىن ورساريەۆ پرەزيدەنتتىڭ “جاڭا ونجىلدىق ­– جاڭا ەكو­نو­مي­كالىق ورلەۋ – قازاقستاننىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى” اتتى جول­داۋىنا ءۇن قوسۋ وتىرىستىڭ كۇن ءتار­تىبىندە تۇرعان ءبىرىنشى ماسەلە ەكەنىن ايتتى. وسى ورايدا ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن جاقسارتۋ, ماماندار دايارلاۋ جۇيە­سىن جە­تىلدىرۋ, سونداي-اق ەلباسى اتاپ كورسەتكەنىندەي, قازاقستاندىق جو­عا­رى وقۋ ورىندارىنىڭ الەمدىك دەڭ­گەيدەگى بەدەلىن ارتتىرۋ كەزەك كۇت­تىرمەيتىن مىندەت ەكەنىنە ەكپىن ءتۇسىردى. – ەلباسىنىڭ بۇل تاپسىرماسى ءبىز ءۇشىن وتە وزەكتى, سوندىقتان الەم­نىڭ جەتەكشى وقۋ ورىندارىمەن ىنتىماقتاستىقتى ودان ارمەن دا­مى­تا بەرەمىز. اكادەميا رەكتورى رەتىندە مۇنى جاۋاپتى ءمىن­دەت دەپ بىلەمىن. دەگەنمەن دە بۇل دامۋدىڭ جاڭا كەزەڭىنە ۇم­تىل­عان قازاق­ستان ءۇشىن اسا قاجەت. مەن جەدەل جوسپاردا ءبىر جىل­عا ارنالعان سترەتەگيانى جاساۋ مىندەتىن العا قويىپ وتىرمىن. مەم­لەكەتتىك اپپاراتتىڭ كادرلىق الەۋەتىن ارتتىرۋ ماقساتىندا وقۋ ۇدەرىستەرىن جاڭعىرتۋ ستراتەگياسى ەۋرازيالىق كەڭىستىك, تمد, شىۇ-داعى تاڭ­داۋلى عىلىم-ءبىلىم ۇيىم­دارىنىڭ بەستىگىنە كىرۋدى كوزدەيدى. سونىمەن قاتار, اكادەميانىڭ كادر­لاردى قايتا دايارلاۋ جانە ءبى­لىك­تىلىگىن ارتتىرۋ كۋرستارىندا جى­لىنا 3000 مەملەكەتتىك قىزمەتكەر وقى­تىلاتىن, ورتا جانە جوعارى بۋ­ىن­داعى 250 مەملەكەتتىك باسقارۋشى دايارلاناتىن بولادى, – دەدى ا.ورساريەۆ. رەكتور كەلەسى كەزەكتە اكادە­ميا­نىڭ ءوز تۇلەكتەرىمەن تۇراقتى باي­لانىس جاساپ تۇراتىنىن, ولاردىڭ اراسىندا 20 ساياسي باسشى, 5 ەلشى بار ەكەنىن ايتتى. تۇلەكتەردىڭ 33 پايى­زى ەلىمىزدىڭ ايماقتارىندا سۋديا بولىپ جۇمىس جاسايتىن بو­لا­تىنىن دا اتاپ كورسەتتى.  سونى­مەن قاتار اكادەميا ءوز تۇلەكتەرىنە ەكى ديپلوم بەرۋ جۇيەسىن ەنگىزۋگە بايلانىستى جۇمىستاردى باستاپ كەت­كەندىگىن دە اتادى. ماسەلەن, اعىم­داعى جىلى اكادەميانىڭ 20 تۇلەگى وسى وقۋ ورنىنىڭ ديپلومى­مەن قاتار مەملەكەتتىك باسقارۋ سا­لا­سىندا الەمدىك ۇزدىك 10 جوو قاتا­رىنا ەنگەن سينگاپۋر مەملەكەتتىك ساياسات مەكتەبىنىڭ ديپلومىن الىپ شى­عادى ەكەن. ال 2010 جىلى اكا­دەميانىڭ 116 تىڭداۋشىسى شەتەل­دىك بەدەلدى ۋنيۆەرسيتەتتەردەن ءتاجى­ريبەدەن وتپەك. وسىلايشا, پرەزيدەنتتىڭ جۇك­تە­گەن مىندەتتەرىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن اكادەميا ناقتى ءىس-شارالارعا كى­رىسپەك. اراي ۇيرەنىشبەكقىزى, استانا. ماقتانساق تا ماستانباسپىز نۇرماحان ورازبەك, جۋرناليست. بيىلعى جولداۋ بۇرىن­عى­لارى­نان وزگەشەلەۋ – ءبىر نەمەسە ەكى-ءۇش جىلعا ارنالعان ەمەس. تۇتاس ون جىلدىقتى كۇيتتەيدى. بۇل – ەر­تە­ڭىڭ­دى ەرتەرەك قامداۋ ۇلگىسى. دەگەن­مەن, بۇرىننان دا بار, قولدانىلىپ كەلە جاتقان قارەكەت. جولداۋدىڭ ءوزى العاشقى ونجىلدىعىنىڭ قورى­تىندىلارىن شىعارىپ, ەكىنشى ون­جىل­دىعىنىڭ مىندەتتەرىن بەلگىلە­گەن “قازاقستان-2030” دامۋ سترا­تە­گيا­سى سونىڭ جارقىن ۇلگىسى بولسا كەرەك. ونداي قارەكەت بۇرىن بول­ماسا, ءبىزدىڭ ەل, ەلباسى ايتقانداي, ماق­تانۋعا تاتيتىن كورسەت­كىش­تەر­مەن, ناتيجەلەرمەن الەمنىڭ اپشى­سىن قۋىرعان ەكونوميكالىق داعدا­رىس­تان ارىلا باستاماس ەدى. ول كور­سەتكىشتەردى, ول ناتيجەلەردى قايتا­لاپ جاتۋ مىندەت بولماس. دەگەنمەن, ماستانارلىق جاعدايدىڭ اۋىلى دا قىر استىندا جاتپاعانداي. مەنىڭ نازارىمدى ءبىر تاقىرىپقا كەلتى­رىل­گەن ەكى مىسال اۋداردى. بىرىنشىدەن – “قازاقستاندا... ءبىر قىزمەتكەر جىلىنا 17 مىڭ دوللاردىڭ ءونىمىن ءون­دىرەدى. دامىعان ەلدەردە بۇل كور­سەتكىش 90 مىڭ دوللاردان اسىپ ءتۇ­سەدى”. ەكىنشىسى – “اۋىل شارۋاشى­لى­عىنداعى ەڭبەك ونىمدىلىگى ەڭ ءتو­مە­نى جانە جىلىنا ءبىر جۇمىس ىستەۋشىگە 3 مىڭ دوللار شاماسىندا كەلەدى. ال دامىعان ەلدەردە بۇل كور­سەتكىش 50-70 مىڭ دوللاردى قۇ­رايدى ەكەن”. جالپى, ەكونوميكادا “ەڭبەك ونىمدىلىگى” دەگەنىڭىز قولعا ۇيرەتىلمەگەن حايۋانداي ۇعىم, قو­لىڭا تۇسسە, ىرقىڭا كونە قويمايدى. كەتپەن ۇستاعان ءبىر ادام كۇنىنە ءجۇز شارشى مەتر جەردىڭ توپىراعىن اۋداردى ەكەن دەپ, ەرتەڭىنە 150 نە­مە­سە 200 شارشى مەتر جەر اۋدارا­مىن دەگىزىپ مىندەتتەمە قابىلداتا­تىن “سوتسياليستىك جارىسپەن” ەڭبەك ونىمدىلىگى ارتپايدى. دىتتەگەنگە جە­تۋ­دىڭ بىردەن-ءبىر جولى عىلىم جا­ڭالىعىن, ياعني عىلىم جاساعان جاڭا تەحنيكانى, جاڭا تەحنولو­گيا­لاردى كەڭىنەن قولدانۋ. ەكونومي­كا­نىڭ قاي سالاسىندا بولسىن. ازىرگە ءبىز شەتەلدىك (الىسى بار, جا­قىنى بار) تەحنيكا مەن تەحنولو­گيا­نى قولدانىپ, كوڭىل توعايتار تابىستارعا جەتكەندەيمىز. بىراق وزگەگە عۇمىر بويى اۋىز اشىپ وتى­را بەرۋ استە دە كىسىلىك ەمەس, ماسىل­دىق بولسا كەرەك. ەندەشە, ءوز عالىم­دارىمىزعا, ءوز ونەرتاپقىش­تارى­مىز­عا, ءوز ىزدەنگىشتەرىمىزگە كوڭىلدىڭ كوبىرەك ءىلتيپاتى ءجون. راس, ەلباسى ءومىر تۋرالى عىلىمدار ورتالىعى, ەنەرگەتيكالىق زەرتتەۋلەر ورتالى­عى, تاقىرىپتىق اسپاپتىق ورتالىق سەكىلدى جاڭا عىلىمي ورتالىقتار قۇ­رىلاتىنىن تىلگە تيەك ەتتى. ورىن­­دى. بىراق بىزدەگى عىلىمي الەۋەت سولارمەن ءتامامدالماسا كە­رەك. باياعىدا قالىپتاسقان عىلىم­دارىمىز مەن عالىمدارىمىزدى بىلاي قويعاندا, سونى جاڭالىقتار اشىپ جاتقان جاس تالانتتارىمىز بەن تالاپتىلارىمىز بار ەكەنىن باسپاسوزدەن وقىپ جۇرەمىز. سولار ۇسىنعان جاڭالىقتار, اسىرەسە جاڭا تەحنيكا بايقاۋىن مەزگىل-مەزگىل وتكىزىپ تۇرساق, شەتەلدىك ۇلگىلەرمەن سالىستىرعاندا, موينى وزىقتارىن تاڭ­داي بىلسەك, سولارىن جەتىلدىرە ءتۇ­سۋگە شىن جاردەمدەسسەك, ۇتارى­مىز دا كوبەيە تۇسەر ەدى دەپ ويلايمىن. وسى ورايدا وتكەننەن ءبىر مىسال كەلتىرە كەتۋگە بولادى. سول وتكەن عاسىردىڭ ەلۋىنشى جىلدارىنىڭ باسىندا قانىش ساتباەۆ جەزقازعان وڭىرىنە ساپارىندا كەن قازۋدا جاڭا تەحنيكاعا جول اشۋدى تالاپ ەتەدى. تالاپ الپىسىنشى جىلداردىڭ با­سىن­دا جۇزەگە استى. جانە ول تەحني­كا شەتەلدىك ەمەس, وتاندىق تەحنيكا بولاتىن. ءارى ول سول زا­ماندا الەم­دەگى وسى سالاداعى ەڭ وزىق تەحنيكا ەدى. ونىڭ شەت جاعاسىن جۋرنا­ليس­تىك ساپاردا ءوزىمىز دە كوردىك. جال­پى, ەلباسى العا قويعان مىندەت­تەر­دىڭ ۇدەسىنەن شىعۋ ءۇشىن بۇل ورايدا تىندىرعانىڭدى قومسىنۋ باس­شى­نىڭ دا, قوسشىنىڭ دا, قاتارداعى قاراپايىم مىسكىننىڭ دە كىسىلىك, ازاماتتىق قاسيەتىنىڭ ءبىر قىرى بو­لۋعا ءتيىس دەپ بىلەم. جولداۋدا قاراپايىم ازامات رەتىندە مەنىڭ نازارىمدى اۋدارعان تاعى ءبىر ءجايت بار. ەلباسى ساياسي جاڭعىرۋ, ياعني قوعامدىق قاتى­ناس­تار­دى ساۋىقتىرا ءتۇسۋ ماسەلەسىن قاداپ ايتتى. اسىرەسە, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ جۇمىسىنا سىندار­لى سىن ەستىلدى. “ىشكى ساياسي سالا مەن ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتىڭ 2020 جىل­عا دەيىنگى نەگىزگى ماقساتتارى قوعامدا كەلىسىم مەن تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ, ەل قاۋىپسىزدىگىن نىعايتۋ بو­لىپ قالا بەرەدى” دەگەن ءسوزدى ەلبا­سى قاداپ ايتتى. الايدا, ءوز باسىم “ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك”, “مەملەكەتتىك قاۋىپسىزدىك” دەگەن اسا ءبىر سالماقتى ۇعىمداردى وسى ءبىز ۇستىرتتەۋ ءتۇسى­نە­مىز بە دەپ سەكەم الام. كەيدە تىن­دىرعانىمىزعا, تىندىرا الما­عا­نىمىزعا سىن ايتىلىپ (بالكىم, قاتقىل دا بولار) جاتسا, سونى ءال­گىن­دەي ۇعىمدارعا ورايلاس نارسە دەپ ۇعاتىن سىڭايلىمىز. سىن مەم­لە­كەتىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىگىنە قاتەر ەمەس, قايتا سول قاۋىپسىزدىككە قورعانىش. ءبىر عانا شارت – سىنعا بەت كورىس­پەس­تەي بولىپ قاھارلانۋدان, اتا جاۋ ساناۋدان ساق بولعان ابزال, اق-قا­راسىن ءادىل سالماقتاعان ءجون. ءاري­نە, سىننىڭ دا ءادىل بولعانى ورىن­دى. وپپوزيتسيا – تەك وكىمەت (بيلىك) ءۇشىن كۇرەس ەمەس, قوعامدىق ومىردەگى ولقىلىقتاردى جويۋدىڭ قۇرالى ەكەنىن ۇمىتپاعانىمىز ما­قۇل. بىتىسپەس بولىپ بولشەكتەنگەن قوعامدا عانا وپپوزيتسيا وكىمەتتى جەڭىپ الۋ (“بارلىق بيلىك – سوۆەت­تەرگە!”) قۇرالى. ال ەلىمىزدە ونداي بولشەكتەنۋ جوق ەكەنى اركىمگە ايان. وسى ورايدا وپپوزيتسيامىزدىڭ دا “ويباي, ءبىزدىڭ يدەيامىزدى يەمدەنىپ كەتتى” دەپ اتتانداي بەرمەگەنى ءجون. تاعى ءبىر ماسەلەنى ورتاعا سالعان ارتىق بولماس. بىزدە “اۋىل جىل­دارى”, “مادەنيەت جىلدارى” سەكىلدى ەن سالىنعان ءبىرتالاي جىلدار ءوتتى. سولاردىڭ قورىتىندىلارى جوعارى دەڭگەيدە شىعارىلعان دا بولار, بىراق قالىڭ كوپشىلىككە قاراتىپ ناسيحاتتالا قويعان جوق. دەمەك, ون جىلدىڭ ءاربىر جىلى قورىتىن­دىلان­عاندا نەنى تىندىردىق, نەنى تىندىرا المادىق, ونىڭ سەبەبى نە, ول سەبەپتەردى قالاي, قاشان جويا الامىز دەگەن سۇراقتار كوپشىلىككە ءباسپاسوز ارقىلى ەگجەي-تەگجەيلى تۇسىندىرىلگەنى ماقۇل. ورتاق ىستە ولقىلىق بولماسىن دەسەك... مۇحيت ءىزبانوۆ, مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جونىندەگى اگەنتتىگىنىڭ اتىراۋ وبلىسى بويىنشا باسقارما باستىعى – تارتىپتىك كەڭەس توراعاسى. ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قا­زاق­ستان حالقىنا بيىلعى جولداۋىن ءبىزدىڭ ۇجىم قىزمەتكەرلەرى دە تىكەلەي جەلىدەن تىڭ­داپ, قاناعاتتانعاندىق سەزىممەن قارسى الدى. “جاڭا ونجىلدىق – جاڭا ەكونوميكالىق ورلەۋ – قازاقستاننىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى” جولداۋى شىن مانىندە ەلىمىزدىڭ وسىناۋ ءبىر كۇردەلى كەزەڭدەگى اتقارعان ىستەرىمەن بىرگە, الداعى اۋقىمدى مىندەتتەرىن دە ايقىنداپ بەردى. عا­لامدىق قارجىلىق داعدارىس زارداپتارىن با­رىن­شا اينالىپ وتكەن رەسپۋبليكامىزدا ەكو­نو­ميكامىزدى ودان ءارى وركەندەتۋدىڭ ماڭىزدى العىشارتتارى جاسالدى. “داعدارىسقا دەيىنگى كەزەڭدە ءبىز قىتاي, ءۇندىستان جانە دە وزگە دە ەكونوميكاسى قارىشتاپ العا باسقان مەملە­كەت­تەر قاتارىندا دامۋدىڭ جوعارى دەڭگەيىنە كوتە­رىلدىك. ويتكەنى, ءبىز وعان قالاي قول جەتكىزۋگە بولا­تىنىن بىلدىك. ءبارىن دۇرىس جوسپارلاپ, ساۋاتتى ىسكە اسىرعان­دىقتان, ءبىزدىڭ دامۋىمىز ءساتتى بولدى”, – دەپ اتاپ كورسەتتى ەلباسى ءوز جولداۋىندا. بولاشاعىمىز ءۇشىن ءوزى دە تىنى­مسىز ەڭبەك ەتىپ, وزگەلەردى دە وسىناۋ ورتاق ماق­سات جولىنا جۇمىلدىرىپ جۇرگەن ەلبا­سى­ ساياسا­تىنىڭ ارقاسىندا قازاقستاندى الەم جۇرتشىلىعى تانىسا, بۇل – ءبىز ءۇشىن ۇلكەن ماقتانىش. جاقىندا عانا مەملەكەت باسشىسى نۇر­سۇل­تان نازارباەۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن كەڭەس­تە ۇكىمەتتىڭ ەسەبى تىڭدالىپ, ەلباسى تاراپى­نان وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسىنا ناقتى باعا بەرىلگەنى بارشامىزعا ءمالىم. وسىناۋ القالى جيىندا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى اتقارىلعان ىستەر­مەن قاتار, الداعى مىندەتتەردى دە اتاپ كورسەتىپ, ءوز ويىن بىلايشا تۇيىندەدى: “وتكەن جىل ءبارى­مىز ءۇشىن ۇلكەن سىناق جىلى بولعانى بەلگىلى. داعدارىستى جەڭۋ ءۇشىن ءبىز اسا زور اۋقىمدى شا­رالار اتقاردىق. وسى ورايدا ۇكىمەتتىڭ ىستە­گەن جۇمىسى بارىڭىزگە بەلگىلى, اي سايىن مەنىڭ الدىمدا ەسەپ بەرىپ وتىردى. ۇكىمەت باسشىلى­عى, مينيسترلەر مەن اكىمدەر بىرىگىپ ىستەگەن ناتيجەلى جۇمىستىڭ ارقاسىندا ءبىز داعدارىستان ابىرويمەن وتتىك. قازىر ەكونوميكامىزدىڭ دامۋ قارقىنى وڭ ناتيجەلەر كورسەتىپ وتىر. ول – ءبىز ءۇشىن ۇلكەن جەڭىس”. ەلباسى وسىلاي دەي كە­لىپ, حالىقتىڭ الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق جاع­داي­لارىن جاقسارتۋ, ۇلتتىق كادرلاردى دايىنداۋ, اكىمشىلىك رەفورمالاردى ىسكەرلىكپەن جۇزەگە اسىرۋ ماسەلەلەرىنە ايرىقشا توقتالدى. اسىرە­سە, مامان تاپشىلىعى, كادر ماسەلەسى, بانك سا­لاسىنداعى تۇيتكىلدەردى بىرىگىپ شەشىپ, ەلىمىزدىڭ ستراتەگيالىق وركەندەۋىنە زالال كەلتىرەتىن كەز كەلگەن كەلەڭسىز قۇبىلىستارعا باتىل توسقاۋىل قويۋ قاجەتتىگىنە باسا نازار اۋداردى. سونىمەن قاتار, ەلباسى كەيبىر لاۋازىم يە­لەرىنىڭ جاۋاپتى جۇمىستارعا تاجىريبەسى از, بىلىكتىلىگى تومەن, جاۋاپكەرشىلىك جۇگىن جەتە سە­زىن­بەيتىن جاستاردى تارتىپ وتىرعانىنا كەلىس­پەي­تىندىگىن ءبىلدىردى. “...اپپاراتتى بالاباقشاعا اينالدىرىپ جىبەردىڭدەر. بۇگىن ءبىزدىڭ ۆەدوم­ستۆو­لارداعى ايتارلىقتاي بيىك لاۋازىمداردا وزدەرىنىڭ نە ءۇشىن سوندا وتىرعانىن تۇسىنبەيتىن جاس بالالار وتىر”,­ – دەپ جاس ماماندارعا قاتىس­تى كادرلىق جۇمىستى قاتاڭ سىنعا الدى. جوعارى وقۋ ورىندارىن ءبىتىرىپ كەلگەن جاستاردى ەڭ اۋەلى ءومىر مەكتەبىنەن وتكىزىپ, مول ءتا­جىريبە جيناقتاعاننان كەيىن عانا ءمۇم­كىن­دىگىنە ساي قىزمەتكە تاعايىنداۋدى ۇسىندى. ەلباسىنىڭ الدىمىزعا قويىپ وتىرعان وسىناۋ مىندەتتەردى ىسكەرلىكپەن جۇزەگە اسىرۋعا اتسالىسۋ – ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ ابىرويلى مىندەتى. سونىڭ ىشىندە مەملەكەتتىك قىزمەت­شى­لەرگە جۇكتەلەر جاۋاپكەرشىلىك جۇگى وتە جوعارى. قازىردە مەملەكەتتىك قىزمەتكە جاستار وتە كوپ كەلۋدە. مەنىڭ ويىمشا, مەملەكەتتىك قىزمەت ولارعا مەملەكەتتىك قىزمەتتەگى تۇراقتىلىقتى, قۇقىقتىق جاعىنان, اسىرەسە, زاڭسىز جۇمىستان بوساتۋلاردان قورعالاتىندىعىنا كەپىلدىك بەرە­دى. سونىمەن قاتار, جەكە كومپانيالارعا قارا­عاندا مەملەكەتتىك قىزمەت ازاماتتاردىڭ تەڭ قولجەتىمدىلىگىمەن ەرەكشەلەنەدى. بۇگىنگى تاڭدا مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جونىندەگى اگەنت­تىكتىڭ اتىراۋ وبلىسى بويىنشا باسقارماسىندا 10 تاجىريبەلى قىزمەتكەر جۇمىس جاسايدى. با­سىم بولىگىن زاڭگەرلەر قۇرايتىن باسقارما قىز­مەتكەرلەرىنىڭ جۇمىسىنىڭ باستى باعىتى – مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەرمەن جۇمىس ىستەۋ. بۇل كۇندەرى حالىقارالىق ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, قازاقستان مەملەكەتتىك قىزمەتتى رەفور­مالاۋ دەڭگەيى جونىنەن تمد مەملەكەتتەرى ىشىندە جەتەكشى ءرول اتقارىپ وتىرعان مەملەكەت دەپ سانالادى. بۇل ىستە ەلباسىمىز ن.نازار­باەۆتىڭ ەرەكشە قولداۋىنىڭ ارقاسىندا ومىرگە كەلىپ, جۇيەلى دە ماقساتتى قىزمەت اتقارىپ وتىر­عان مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جونىندەگى اگەنتتىگىنىڭ ءرولىن اتاپ ايتۋعا بولادى. مەم­لە­كەتتىك قىزمەتتى ساياسي جانە اكىمشىلىك قىزمەت­تەر رەتىندە ءبولۋ, قىزمەتكە قابىلداناتىن ادام­داردى كونكۋرستىق ءتارتىپ بويىنشا ىرىكتەۋ, ەڭبەكاقى تولەۋ جۇيەسىندەگى اشىقتىق, مەم­لە­كەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ بىلىمدەرى مەن كاسىپتىك شەبەرلىگىن جانە بىلىكتىلىگىن ۇدايى ارتتىرىپ وتىرۋ, مەملەكەتتىك اپپاراتتا سىبايلاس جەم­قور­لىققا قارسى اشىق كۇرەس – وسىنىڭ ءبارى قازىرگى تاياۋ شەتەل­دەر­دەگى مەملەكەتتىك قىز­مەتتىڭ ەڭ باستى ەرەك­شە سيپاتى بولىپ وتىر. ياعني, بارلىق دەڭ­گەيدە دە تۇر­عىن­دارعا قىزمەت كور­سەتۋدى مەيلىنشە جەتىلدىرىپ, مىندەتتى تۇردە بەلگىلى ءبىر لاۋا­زىمدىق نۇس­قاۋ­لار شەڭ­بە­رىندە بو­لۋدان گورى, دەر­بەس­تىك پەن جەدەلدىكتى, جاڭا­شا ويلاۋ جۇيەسىن قا­لىپتاس­تىرۋدى ورنىق­تىرۋ ۇلكەن ماڭىزعا يە بولا باستادى. وسىدان كەلىپ شەنەۋنىكتەرگە قويىلاتىن تالاپتار دا كۇشەيە تۇسەتىنىن ءتۇسىنۋ قيىن ەمەس. بۇل ۇزاق مەر­زىم­دەردى كوزدەيتىن جوس­پارلاردى جۇزەگە اسىرۋدا, بيۋدجەتتىك باعدارلامالاردى ورىن­داۋدا حالىق­تىڭ تالابى مەن تىلەگىن تولىق قانا­عاتتان­دىرا­تىن ماقساتتارمەن عانا استاساتىن مىندەت بول­ماق­شى. ياعني, بيۋدجەتتىڭ قارجىسى تەك ءوز ماق­ساتتارىنا عانا جۇمسالىپ, شەنەۋ­نىكتەردىڭ سى­بايلاس جەم­قورلىقتان ادا بولۋى ۇكىمەت تا­راپى­نان قاتاڭ باقىلاناتىن جۇيەگە قاتتى ءمان بەرىلىپ وتىر. وبلىستاعى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قۇرى­لىمىن جەتىلدىرۋ, سول ارقىلى مەملەكەتتىك قىز­مەت كورسەتۋدىڭ جوعارى ساپاسىنا قول جەتكىزۋ, سى­بايلاس جەمقورلىقتىڭ الدىن الىپ, مەم­لە­كەت­تىڭ وڭ ءيميدجىن قالىپتاستىرۋ ماسەلەسى كۇن تارتىبىنە قاي كەزدەگىدەن دە وتكىر قويىلۋدا. بۇل ورايدا مەملەكەتتىك قىزمەتكە ۇسىنىلاتىن كادرلاردى دۇرىس تاڭداي ءبىلۋدىڭ ماڭىزدىلىعى جوعارى. ول — مەملەكەتتىك قىزمەت تەستىسىن وتكىزىپ, قادرلىق رەزەرۆكە كونكۋرستىق تاڭداۋ ارقىلى جۇزەگە اسىرىلادى. وندا ۇمىتكەرلەردىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگى (زاڭنامالاردى, تاڭداعان ماماندىعى بويىنشا سالانى ءبىلۋى جانە ت.ب. قابىلەتتەرى) انىقتالىپ, ولاردىڭ مەملەكەتتىك قىزمەتكە قابىلدانۋى ءۇشىن قاجەتتى دايەكتەر مەن مالىمەتتەردىڭ بىرىڭعاي بازاسى جاساق­تالادى. اتا زاڭىمىز, “مەملەكەتتىك قىزمەت تۋرالى” “سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس تۋرالى” زاڭدار مەن مەملەكەتتىك ءتىل, ار-نامىس كودەكسى بويىنشا سىناقتان وتكەننەن كەيىن كەلەسى كەزەكتە ءتيىستى مەمەلەكەتتىك ورگان بەل­گى­لەن­گەن كونكۋرستىق رەسىمدەر نەگىزىندە كون­كۋرس­قا قاتىسقانداردى كاسىبي بىلىكتىلىگىنە قاراپ تاڭدايدى. بۇل ۇدەرىستەردىڭ بارلىعى بەينە­با­قىلاۋ جۇيەسى ارقىلى قاداعالانىپ, تەستىدەن, كونكۋرستان ءوتۋ كەزىندە باسقارما قىزمەت­كەر­لە­رىنىڭ, مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگان ادامدارىنىڭ ىقپال جاساپ, ارالاسۋىنا جول بەرىلمەيدى. ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ 2009 جىلعى 22 ساۋىردەگى №793 جارلىعىمەن مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ, مەملەكەتتىك جانە مەملەكەتتىڭ قاتىستى ۇلەسى بار ۇيىمداردىڭ باسشىلارىنا سىبايلاستىققا قارسى ارەكەت ەتۋ ماسەلەسىندە دەربەس جاۋاپكەرشىلىك سول مەكەمە, كاسىپورىن, ورگان باسشىسىنىڭ تىكەلەي مىندەتى رەتىندە جۇكتەلگەن. وسىعان وراي مەملەكەتتىك قىزمەتتە جۇمىس جاسايتىن جانە بۇرىن جاساعان ادامداردىڭ ادامگەرشىلىك, كاسىبي قابىلەتتەرى, ولاردىڭ تاراپىنان جىبەرىلگەن كەمشىلىكتەر مەن ءتۇرلى جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلۋ فاكتىلەرى, مەملەكەتتىك قىزمەتتەن كەتۋ سەبەپتەرى تۋرالى بارلىق مالىمەتتەردى بىرىڭعاي ەلەكتروندى دە­رەكقورعا جيناقتاۋدى قامتاماسىز ەتۋ باعىتىن­دا جوسپارلى جۇمىستار جۇزەگە اسىرىلۋدا. مەملەكەت باسشىسى بەلگىلەپ بەرگەن اكىم­شىلىك رەفورمانىڭ باستى باعىتتارى – مەم­لە­كەتتىك ورگانداردىڭ قۇرىلىمىن جەتىلدىرۋ, سول ارقىلى مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋدىڭ ساپا­لىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ, مەملەكەتتىك اپپارات­تىڭ تۇراقتىلىعىن, باسقارۋ شەبەرلىگىن جەتىل­دىرۋ, مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ ەڭبەگىنە ساي جالاقى تولەۋدى جۇزەگە اسىرۋ بولىپ تابىلادى. جوعارى بىلىكتى كادرلاردى مەملەكەتتىك قىزمەتكە تارتۋدا ۇلكەن پروبلەماعا اينالىپ وتىرعان ەڭ باستى ماسەلە – جۇمىستىڭ وتە كوپ­تىگىنە قاراماستان, جالاقىنىڭ تومەندىگى. سو­نىڭ سالدارىنان بىلىكتى مامانداردىڭ باسىم ءبو­لىگى اقشاسى كوپتەۋ باسقا قۇرىلىمداردا جۇمىس جاساۋعا مۇددەلى. سوڭعى ءبىر-ەكى جىلدىڭ كولەمىندە ەلباسىمىز اتاپ وتكەن “بولاشاق” ستيپەندياسىمەن شەتەلدەردە وقىپ ءبىلىم الىپ كەلگەندەردىڭ بىردە-بىرەۋىنىڭ وبلىسىمىزدىڭ مەملەكەتتىك ورگاندارىندا جۇمىس جاساۋعا ىنتالارى جوق ەكەندىگى كوپ جايتتى اڭعارتادى. 2008 جىلعى ماۋسىمدا وتكەن “ەلىمىزدىڭ باسەكەگە قابىلەتتىگىن كوتەرۋدەگى مەملەكەتتىك قىز­مەتتىڭ ءرولى” اتتى حالىقارالىق عىلىمي-پراك­تيكالىق كونفەرەنتسيادا سويلەگەن سوزىندە ەلباسى ن.نازارباەۆ: “قازىرگى تەڭدەي تولەۋگە نەگىزدەلگەن ەڭبەكاقى تولەۋ جۇيەسى ەداۋىر وزگەر­تىلەدى. اركىمنىڭ ەڭبەگى جۇمىستىڭ كۇردەلىلىگىنە, نا­رىقتىڭ قۇنىنا جانە جەكە ۇلەسىنە باي­لانىستى اقىرعى ناتيجەلەرگە ساي باعالاناتىن بولادى”, – دەگەن بولاتىن. سانانى تۇرمىس بيلەگەن قازىرگىدەي زاماندا اتالمىش ماسەلەنىڭ وڭتايلى شەشىلۋى مەملەكەتتىك قىزمەتكە كەلۋشىلەردىڭ ىنتاسىمەن بىرگە, جاۋاپكەرشىلىگىن دە اناعۇرلىم ارتتىرا تۇسەتىنى ءسوزسىز. ۇستىمىزدەگى جىلى اتىراۋ وبلىسى بويىنشا مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ سانى 3881 ءبىر­لىك­كە, سونىڭ ىشىندە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگان­داردا 1585-كە دەيىن قىسقارتىلدى. قازىرگى كەزدە مەملەكەتتىك قىزمەتتەر تىزىلىمىنە 37 قىزمەت كورسەتۋ ءتۇرى ەنگىزىلدى. مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ كادر رەزەرۆىنە دە سۇرانىس جىلدان جىلعا ارتىپ كەلەدى. وعان دالەل 2008 جىلى مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ كادر رەزەرۆىنەن 94 ادام مەملەكەتتىك اكىمشىلىك لاۋازىمعا تاعايىندالعان بولسا, 2009 جىلى 143 ادام جۇمىسقا قابىلداندى. ءتۇرلى قۇرىلىس نىساندارى مەن الەۋمەتتىك نىسانداردى سالۋعا, قىزمەت سالاسىنىڭ باسقا دا تۇرلەرىمەن اينالىسۋ ءۇشىن كەلىسىم بەرەتىن قۇزىرلى ورگانداردىڭ تاراپىنان كەزدەسەتىن اكىمشىلىك كەدەرگىلەر, سوزبۇيداعا سالۋشىلىق, شەكتەن تىس تەكسەرۋلەر سىبايلاس جەمقورلىققا كەڭ جول اشىپ وتىر دەسەم, ەش قاتەلەسپەيمىن. سوندىقتان دا ەلىمىز ەكونوميكاسىنىڭ وركەن­دەۋىنە, ەل ازاماتتارىنىڭ تۇرمىستىق جاعداي­لارى­نىڭ جاقسارۋىنا كەدەرگى كەلتىرىپ, مەم­لەكەتىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىگىنە ۇلكەن قاتەر ءتوندىرىپ وتىرعان وسىناۋ قاتەرلى دەرتپەن ىمىراسىز كۇرەس جۇرگىزۋ ماسەلەسى تارتىپتىك كەڭەستىڭ ءاربىر وتىرىسىندا باستى نازارعا الىنادى. مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جونىندەگى اگەنت­تىكتىڭ اتىراۋ وبلىسى بويىنشا باسقارماسى تارتىپتىك كەڭەسىنىڭ تاراپىنان بولعان ۇسىنىس نەگىزىندە وبلىس اكىمى اپپاراتى جانىنان مەم­لەكەتتىك قىزمەتتەردى كورسەتۋ ساپاسىنىڭ ساق­تالۋىن باقىلاۋ جونىندەگى ءبولىم قۇرىلدى. قا­زىرگى كۇنى اتالعان بولىمدەگى قىزمەتكەرلەر بەكى­تىلگەن ەرەجەگە سايكەس بارلىق مەملەكەتتىك قىز­مەتتەردى كورسەتۋ قۇزىرەتىنە كىرەتىن مەملەكەتتىك ورگاندارمەن تىعىز بايلانىستا جۇمىستار جۇرگىزۋدە. اتاپ ايتقاندا, وبلىس تۇرعىندارىنا مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋدىڭ ساپاسىن كوتەرۋ ماقساتىندا اتىراۋ قالاسى مەن اۋدانداردىڭ جۇمىسپەن قامتۋ جانە الەۋمەتتىك باعدارلا­ما­لار, ءبىلىم بەرۋ بولىمدەرىندە, اۋىلدىق وكرۋگ­تەردە مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارى اشىلدى. سونىمەن قاتار, ەل ۇكىمەتىنىڭ 2008 جىلعى قاۋلىسىنا سايكەس, اتىراۋ وبلىسى بويىنشا رۇقسات بەرۋ قۇجاتتارى ناقتىلانىپ, وبلىس اكىمدىگىنىڭ 2009 جىلعى “اتىراۋ وبلى­سىندا مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋدىڭ ستان­دارتتارى مەن رەگلامەنتتەرىن بەكىتۋ تۋرالى” قاۋلىسى قابىلداندى. وسىعان سايكەس جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن قارجىلاندىرىلاتىن باسقارما­لار­دىڭ جانە اتىراۋ قالاسى مەن اۋداندار اكىم­دە­رى كورسەتەتىن رۇقسات بەرۋ قۇجاتتارىنا ساراپ­تاما جاسالىپ, بارلىعى وبلىس بويىنشا 31 رۇقسات بەرۋ قۇجاتتارى بار ەكەندىگى ايقىن­دال­دى. وبلىس اكىمدىگىنىڭ عيماراتىنىڭ كىرە بەرى­سىن­دە تۇرعىنداردىڭ ارىز-شاعىمدارى مەن ۇسى­نىس-پىكىرلەرىن سالاتىن ارنايى جاشىك ورنا­تىلدى. سەنىم تەلەفونى جۇمىس جاسايدى. وعان تۇسەتىن ءتۇرلى شاعىمدار مەن ۇسىنىستاردىڭ بارلىعى نازاردان تىس قالمايدى. مەملەكەت بەدەلى – مەملەكەتتىك قىزمەت­شى­نىڭ بەدەلىنە تىكەلەي قاتىستى. سوندىقتان دا كۇن­دەلىكتى جۇمىسىمىزدا وبلىس تۇرعىندارى­مەن جاندى بايلانىس ورناتىپ, اتقارىلعان ىستەردى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ارقىلى كەڭىنەن ناسيحاتتاپ وتىرۋعا ايرىقشا نازار اۋدارۋدامىز. وتكەن جىل ىشىندە جەرگىلىكتى, وبلىستىق, رەسپۋبليكالىق گازەت-جۋرنالدار, تەلە جانە راديو ارنالار ارقىلى 833 ماقالا مەن سۇحبات جاريالاندى. 86 سەمينار-كەڭەس پەن دوڭگەلەك ۇستەل وتكىزىلدى. الداعى ۋاقىتتا دا وسى باعىتتاعى جۇمىستار ءوزىنىڭ زاڭدى جالعا­سىن تاباتىن بولادى. ەلباسى جولداۋىندا اتاپ كورسەتىلگەن ماڭىز­دى ماسەلەلەردى, اكىمشىلىك رەفورمالاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر عانا ەمەس, بۇكىل قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى, بارشا جۇرتشىلىق ءبىر جەڭنەن قول, ءبىر جاعادان باس شىعارىپ جۇمىس جاساعاندا عانا ولار ءوز ءناتي­جەسىن بەرەتىنى ءسوزسىز. سوندىقتان دا ورتاق ىستە ولقىلىق بولماۋى ءۇشىن مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ مارتەبەسى مەن جاۋاپكەرشىلىگىن كۇشەيتۋگە ءبىر كىسىدەي اتسالىسقانىمىز ءجون. جاستارعا جىگەر قوستى بايبول ءتۇسىپوۆ, “جاستار كادرلىق رەزەرۆى” جوباسىنىڭ تۇلەگى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ الداعى ون جىلدا اتقارىلاتىن اۋقىمدى جۇمىستار مەن ورەلى ءىس­تەردى ارقاۋ ەتكەن جولداۋىن “جاڭا ونجىلدىق – جاڭا ەكو­نو­ميكالىق ورلەۋ – قا­زاق­ستاننىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى” دەپ اتادى. نەگىزىنەن العاندا 2010 جىل قازاقستان ءۇشىن تابىس جىلى بولىپ باستالعانىن تىلگە تيەك ەتكەن پرەزيدەنت ن.نا­­زار­باەۆ ەلىمىز ءۇشىن قيىن كە­زەڭدەر ارتتا قالىپ, الدا ەكو­نوميكالىق ءور­لەۋ, يندۋستريالىق دامۋ تۇرعا­نىن باسا ايتتى. بىراق ونى ءجۇ­زە­گە اسىرۋ ءۇشىن 2020 جىلعا دەيىن­گى ستراتەگيانى قابىلداپ, سونىڭ ۇدەسىنەن شىعا ءبىلۋ كەرەكتىگىن ەسكەرتتى. ەلباسى ساياساتى ارقاسىندا ارتتا قالعان قيىن كەزەڭدەردەگى شەشىمىن تاپقان, الداعى ۋاقىتتا جاستاردىڭ جاسامپاز ىستەرىن كۇ­تە­تىن باستى ماسەلەلەرگە توق­تال­ساق: الەۋمەتتىك باعىت بويىنشا وتكەن 10 جىلدىقتا 250 مىڭ وت­باسى باسپانالى بولىپ, بۇل كور­سەتكىش ەلىمىزدىڭ 1 ملن. 200 مىڭ ادامىن قۇراعان. كوڭىل قۋان­تار­لىعى, باسپانالى بولعانداردىڭ كوپشىلىگى جاس وتباسىلار. جاستار ءۇشىن وزدەرىنىڭ باعىن سىناپ, باسەكەگە تۇسەتىن سالا جول­داۋدا ايتىلعان اۋىل شارۋا­شىلىعى سالاسىنداعى ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ, كوممەر­تسيا­لىق قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىن كوتەرۋ بولماق. “نۇر وتان” حدپ باستاماسىمەن قولعا الىنعان “ديپلوممەن – اۋىلعا” جوباسى اياسىندا تەحنيكالىق نەمەسە اۋىل شارۋاشىلىعى  ماماندىقتارىن يگەرگەن جاس ماماندارىمىز بۇل ماسەلەنىڭ ءتۇيىنىن شەشىپ, تاسىن ورگە دومالاتادى دەپ ويلايمىن. جولداۋداعى قاداۋ-قاداۋ تاپ­سىر­مالاردىڭ ىشىندە ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى مەن مەكتەپكە دەيىنگى ءتار­بيە دە وي ەلەگىنەن وتكىزىلدى. مەك­تەپكە دەيىنگى تاربيە مەن ءبى­لىم بەرۋدەگى كەتكەن كەمشىلىك­تەر­دىڭ الدىن الۋ ءۇشىن كوممەرتسيا­لىق باعىتتاعى بالاباقشالار مەن شاعىن ورتالىقتار اشۋ جانە ولاردى مەملەكەتتىك تاپسىرىس نە­گىزىندە قارجىلاندىرۋ كوزدەل­گەن. وسى ماقساتتا ەلىمىزدىڭ بولا­شاعى – بالالارعا ءبىلىم مەن ءتار­بيە بەرۋ ءۇشىن “بالاپان” جو­با­سى­نىڭ ۇسىنىلۋى بولاشاققا سا­لىنعان ينۆەستيتسيا دەسەك تە بولادى. سە­نىم. ءداستۇر. اشىقتىق. ءتوزىم­دىلىك دەگەن ۇرانمەن ىشكى تۇ­راق­تىلىق, ەتنوسارالىق تاتۋلىق پەن دىنارالىق كەلىسىمنىڭ قازاق­ستان­دىق مودەلىن ەقىۇ-عا توراعا­لىق ەتكەن تۇستا الەم ەلدەرىنە ۇسىنۋ ءبىز ءۇشىن ۇلكەن مارتەبە, ۇلكەن جە­تىستىك. جولداۋداعى جاڭا ءمىن­دەتتەر مەن اسۋلاردى باعىن­دىرۋ ەل يگىلىگىنە قىزمەت ەتەتىن جاستاردىڭ ۇلەسىندە دەپ بىلەمىن. قاراعاندى وبلىسى, نۇرا اۋدانى. بىرلىك بىزگە اۋاداي قاجەت دوسمۇحامەد كىشىبەكوۆ, اكادەميك. ءبىز پرەزيدەنتىمىزدىڭ  ءار جىلدىق جولداۋىنا داعدىلاندىق. ءاربىر جىلدىق جولداۋ – بۇل ناقتىلانعان جوسپار, دامۋى­مىزدىڭ سارا جولى. بىراق, بيىلعى جولداۋدىڭ ەرەكشەلىكتەرى بار. بىرىنشىدەن, ول كەلەسى ونجىل­دىققا ارنالعان. پرەزيدەنتىمىزدىڭ وتكەن ونجىلدىقتىڭ تابىسپەن اياقتالعانىن, رەسپۋبليكامىزدىڭ بەلگىلى دارەجەگە كوتەرىلگەنىن, ءبىزدىڭ الەمدىك داعدارىستان مىقتى شىق­قانىمىزدى اتاپ كورسەتتى.  ەكىن­شى­دەن, باستالىپ وتىرعان ونجىلدىق وتكەننەن دە كۇردەلى ەكەنىن ايتتى. ءوندىرىس, اۋىل شارۋاشىلىعى, عىلىم, ءبىلىم, الەۋمەتتىك سالالاردا كوپتەگەن اتقارىلاتىن جۇمىستارعا بايلانىستى ۇكىمەتكە, اكىمدەرگە ناقتى تاپسىرمالار بەرىلدى. ءۇشىن­شىدەن, مەن پرەزيدەنت جولداۋىن تەلەديداردان تىڭدادىم. الپىس مي­نوتكە سوزىلعان جولداۋدا پرە­زيدەنت بىردە-ءبىر رەت قاعازعا قارا­ماي, قانشا فاكتىلەردى, تسيفرلاردى, جۇمىس تۇرلەرىن, ونىڭ تولىپ جات­قان سالالارىن جاتقا ايتتى. بۇل پرەزيدەنتىمىزدىڭ ەلدىڭ وتكەنى مەن بۇگىنىن, بولاشاعىن بەس ساۋساقتاي بىلەتىنىن كورسەتتى. ونىڭ ۇستىنە جول­داۋدى بايانداعان كەزدە, پرە­زي­دەنت سوزىنە سان رەت قول شاپا­لاق­تالدى. تىڭداۋشىلاردىڭ – ءبىزدىڭ دە ريزاشىلىعىمىزدى, ايتقان ءسوز­دەردى قولدايتىنىمىزدى بايقاتتى. اتقارىلاتىن جۇمىس وتە كوپ. ەلدىڭ ماقساتىنا ساي. ماسەلە ونى ىسكە اسىرۋدا. وسىعان وراي ءۇش ءما­سەلەنى پرەزيدەنتىمىز باسىپ ايتتى. ءبىرىنشى – ول ەلدىڭ وسى اتقارى­لاتىن ىسكە جىگەرمەن قىزۋ كىرىسۋىمىز جانە دە وسى كۇردەلى ماقساتتاردى ەلدىڭ ساناسىنا جەتكىزۋ. ول جونىندە “نۇر وتان” پارتياسى الدىنا دا تاپسىرمالار قويىلدى. ەكىن­­شىدەن, وسى ىستەردى ورىن­داۋدا حال­قىمىزدىڭ دەنساۋلىعى­نىڭ مىقتى بو­لۋى, حالىق­تىڭ ورتا ەسەپ­پەن ءومىر جاسى 72-گە جە­تۋى كە­رەك دەپ تاپ­سىر­دى. حالىق دەنساۋلىعىنىڭ مىق­تى بو­لۋى ءۇشىن سپورتتىڭ جاپ­پاي حا­لىقتىق ىسكە اينالۋى. ولاي بولسا, ماقسات جەكە سپورتشىلاردى دايىنداۋ عانا ەمەس. ۇشىنشىدەن, عىلىم مەن ءبىلىمدى دامىتۋ, ونىڭ الەمدىك دارەجەدەن كورىنۋى. ال ەندى وسىلاردىڭ ءبارىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن الدىمەن بىرلىك كەرەك. ءبىز – كوپەتنوستى مەملەكەتپىز. ءبىر­لىك بىزگە اۋاداي قاجەت. انتيك في­لوسوفى اناكسيمەن “اۋا – جان” دەپ ايتقان بولاتىن. ولاي بول­سا, ءبىزدىڭ بىرلىگىمىز – رەس­پۋب­لي­كا­مىزدىڭ جانى. وعان نەگىز بىزدە بار. ول – ءبىزدىڭ ماقساتى­مىزدىڭ بارلىق قازاقستاندىقتارعا ورتاق ەكەندىگى. پرەزيدەنتىمىزدىڭ جولداۋى دا وسىعان دالەل.  سوندىقتان باسقاشا ويلايتىندار بولسا, ءبىزدىڭ باستى ماقساتىمىزدى ءتۇسىنۋى كەرەك, دەپ ەلباسىمىز قا­داپ ايتتى. بۇل ءبىزدىڭ  تابىسى­مىزدىڭ ارقاۋى بولادى. ءبىز جول­داۋدى ءبىراۋىزدان قولدايتى­نىمىزدى ايتقىم كەلەدى. الماتى.