قازاقستان تاريحشىلارى ۇلتتىق كونگرەسىنىڭ توراعاسى, ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى ەرلان سىدىقوۆ: «مەملەكەت باسشىسىنىڭ حالىققا جولداۋى ءبىزدى قازاقستان جولى اياسىندا ودان سايىن توپتاستىرا تۇسكەندەي. باعىت – ايقىن, ءىس-شارالار باعدارى دا بەلگىلەندى. سونىڭ ىشىندە ادامي كاپيتالعا جاۋاپتى ءبىلىم-عىلىم سالاسىنىڭ موينىنداعى جاۋاپكەرشىلىك ناقتىلاندى. جولداۋدا ەلباسى رۋحاني جاڭعىرۋدى دا, تاۋەلسىزدىك ءداۋىرى قۇندىلىقتارى مەن قاعيداتتارىن دا جەكە-جەكە جۇيەلەپ ايتتى. بارىمىزگە مىندەتتەر جۇكتەدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ جاڭا كىتابى – قوعام, اسىرەسە, تاريحشىلار قاۋىمى جىلى قابىلداعان ىرگەلى ەڭبەك. تاريحشىلاردىڭ ۇلتتىق كونگرەسىنىڭ بۇگىنگى ماقساتى – اتالعان ەڭبەكتىڭ ءبىلىم جۇيەسىنە قاجەتتى ادىسنامالىق, ادىستەمەلىك نەگىزدەرىن قاراستىرۋ», دەپ تاريحشىلار كونگرەسى الدىنا بىرقاتار مىندەتتەر قويدى.
– تاۋەلسىزدىك جەڭىسى مەن جەمىسى ەلباسى ەسىمىمەن تىعىز بايلانىستى. ەندەشە, نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ – جاڭا مەملەكەت نەگىزىن قالاۋشى جانە ەلباسى رەتىندەگى ەرەن قىزمەتىن الەمدىك ساياسي ليدەرلەر قاتارىندا زەرتتەۋدى جاڭا ساتىعا كوتەرۋ قاجەت. – پرەزيدەنتتىڭ جاڭا كىتابىندا تاۋەلسىز قازاقستان جولىن الەمدىك وركەنيەت ۇدەرىسى ارناسىندا زەردەلەۋدىڭ جاڭا ادىسنامالىق ءتۇبىرى تۇزىلگەن. ماماندار وسىنى جاڭا زەرتتەۋلەردىڭ تۇعىرى ەتىپ الۋى ءتيىس. – مەملەكەت باسشىسىنىڭ اسا ماڭىزدى باستامالارى مەن يدەيالارى بارلىق دەڭگەيدەگى ءبىلىم مەكەمەلەرىنىڭ وقۋ ۇدەرىسىنە ەنگىزىلگەنى ءجون. – رۋحاني ورلەۋ مەن جاڭعىرۋعا تىكەلەي ىقپال ەتەتىن ءبىلىم جانە مادەنيەت جۇيەسى «تاۋەلسىزدىك ءداۋىرىن» تەمىرقازىق ەتىپ الۋى قاجەت. – ەلباسى ەڭبەگىنىڭ نەگىزىندە جوعارى, ارناۋلى, ورتا مەكتەپ وقۋلىقتارىنىڭ مازمۇنىن ساپالاندىرۋ كەرەك.
جيىندا ءسوز العان بايانداماشىلار ەلباسى ەڭبەگىنىڭ قۇندىلىعىنا باسا نازار اۋدارىپ, ەلىمىزدىڭ تاريحىنا قوسار ۇلەسىن تارقاتىپ ايتتى. سونىمەن قاتار ىرگەلى ەڭبەكتەگى دەرەكتەر مەن دايەكتەرگە دە توقتالعان پرەزيدەنت ءارحيۆىنىڭ ديرەكتورى بوريس جاپاروۆ «تاۋەلسىزدىك ءداۋىرى» كىتابى – ەلباسىنىڭ قازاقستاننىڭ ءجۇرىپ وتكەن جولىن سارالاۋى, ۇلتتىڭ بولاشاعى, مەملەكەت دامۋىنىڭ كەلەشەگى, تۇراقتى دامۋعا باعىتتالعان «قازاقستاندىق ۇلگىنىڭ» جاڭا تولىسۋلارى تۋرالى وي-تولعاۋلارى. قازاقستان از عانا ۋاقىتتا پوستكەڭەستىك الاساپىراننان ءوزىنىڭ ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك قۇندىلىقتارى بار قوعامعا اينالۋعا سەرپىلىس جاساپ, حالىقارالىق ارەنادا مەملەكەتتىڭ جاعىمدى بەدەلىن قالىپتاستىردى, عالامدىق گەوساياساتتىڭ تولىق قۇقىلى جانە بەلسەندى مۇشەسىنە اينالدى. بۇل تاريحي تاعدىرشەشتى وقيعالار كەلەشەك ۇرپاققا تاريحي قۇندىلىعىمەن باعا جەتپەس ارحيۆ قۇجاتتارىندا ساقتالعان», دەدى.
ال ش.ءۋاليحانوۆ اتىنداعى تاريح جانە ەتنولوگيا ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى زيابەك قابىلدينوۆ ەلوردامىز – استانانىڭ جاسامپازدىعى مەن نەگىزگى ميسسياسىنا توقتالىپ, «سوڭعى ەكى عاسىر مەن ەكى مىڭجىلدىقتىڭ توعىسىندا قازاقستان الەمدە العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ جاڭا استاناسىن سالدى. كىتاپتا ەلباسى استانا قالاسىنا دا ەرەكشە توقتالىپ, قالانىڭ قالاي سالىنعانىن, گۇلدەنگەنىن, الەمنىڭ ەڭ ادەمى شاھارىنا اينالعانىن, باس قالامىزدىڭ باستى ميسسيالارىن انىقتاپ, وقىرمانعا بايىپتى تۇردە جەتكىزەدى. 1997 جىلى ۇلى قونىس اۋدارۋ باستالدى, ال ءبىر جىلدان سوڭ استانانىڭ رەسمي تانىستىرىلىمى بولدى. ەلباسى جاڭا ەلوردانىڭ دامۋى مەن وركەندەۋىنە ەرەكشە نازار اۋدارىپ, ۇلكەن قامقورلىق كورسەتىپ وتىردى. پرەزيدەنتتىڭ ەلوردا تۋرالى «جاڭا استانا وزىنە وتكەننىڭ باي مۇراسى مەن وسى زامانعى ەڭ ۇزدىك جەتىستىكتەردى ۇيلەستىرە ءبىلدى. ونىڭ كوپتەگەن نىساندارى قازىردىڭ وزىندە بۇكىل ەلىمىزگە جانە ودان تىس جەرلەرگە ءمالىم بولىپ وتىر», دەپ باعا بەرۋىن قامقور, جاناشىر تۇلعانىڭ اقجارما تولعاسىنى دەپ تانۋعا ابدەن بولادى», دەدى.
«ەلباسى وتانىمىزدىڭ قازىرگى زامانداعى اسا كۇردەلى, سونىمەن بىرگە ناتيجەلى دامۋىنا قاتىستى تاريحتى كەزىندە وتانداستارىمىزدان ۇلكەن باعاسىن العان «قازاقستان جولى» ەڭبەگىندە تۇجىرىمدادى. ال بۇگىنگى قالىڭ وقىرمانعا, ونىڭ ىشىندە ەل بولاشاعى جاستارعا جول تارتقان ەلباسىنىڭ «تاۋەلسىزدىك ءداۋىرى» تۋىندىسى – ەلىمىزدىڭ بۇگىنگى دامۋىن جان-جاقتى قامتىعان, وزەكتى تۇجىرىمدار جاسالعان قازاقستاننىڭ قازىرگى زامان تاريحى. تاۋەلسىز قازاقستان جاعدايىندا ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆ ازات ەلدىڭ ازات تاريحىن جاساۋشى ءھام جازۋشى تۇلعا», دەدى شاكارىم اتىنداعى سەمەي مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى مەيىر ەسكەندىروۆ.
كونگرەسكە قاتىسۋشىلار پرەزيدەنتتىڭ «تاۋەلسىزدىك ءداۋىرى» كىتابىنداعى نەگىزگى قاعيداتتارىن باسشىلىققا الا وتىرىپ قوعامدىق سانانى جاڭعىرتۋدى جانە ۇلتتىق رۋحاني ورلەۋدى ناقتى جۇزەگە اسىرۋ, ۇلتتىق كودتى قايتا ورىستەتۋ, قاسيەتتى ورىندار باعىتىنداعى زەرتتەۋلەردى, ولكەتانۋ مەن ارحيۆ جۇمىستارىن كۇشەيتۋ جانە وتاندىق تاريح عىلىمى مەن ءبىلىمىن دامىتا جەتىلدىرۋ ماقساتىندا جالپى عىلىمي جانە قولدانبالىق-باعىتتاما ۇستانىمدارىن كەلىستىرە قارار قابىلدادى. وندا «ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ «تاۋەلسىزدىك ءداۋىرى» كىتابىن مەكتەپتەردە, كوللەدجدەردە جانە جوعارى وقۋ ورىندارىندا مىندەتتى وقىتۋ جۇيەسىنە ەنگىزۋ; «قازاقستاننىڭ قازىرگى زامان تاريحى» وقۋلىقتارىنىڭ اۆتورلارىنا اتالعان كىتاپ بويىنشا دەربەس پاراگرافتار قوسۋعا ۇسىنىس جاساۋ; پرەزيدەنتتىڭ جاڭا كىتابىن بۇۇ تىلدەرىنە اۋدارۋعا ۇسىنۋ; ەل تۇرعىندارىنىڭ بارلىق الەۋمەتتىك توپتارىنا اتالعان كىتاپتى وقىتىپ-يگەرتۋ, ناسيحاتتاۋ جانە ونىڭ تەوريالىق ماعىناسىن ءتۇسىندىرۋ ماقساتىندا ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدارعا الەۋمەتتىك جوبالار بەرۋگە ۇسىنۋ; شەتەلدەردە بۇل كىتاپتىڭ تۇساۋكەسەر راسىمدەرىن وتكىزۋ» سياقتى بىرنەشە ۇسىنىستار مەن جوبالار قاراستىرىلدى.
باعاشار تۇرسىنباي ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
سۋرەتتى تۇسىرگەن
ەربول توقتاعازى
