اتالمىش مەكەمە باسشىسى بولات جۇنىسبەكوۆ مۇنداعى ماڭىزدى جادىگەرلەردىڭ ءبىرى – ابايدىڭ العاشقى كىتابىمەن تانىستىردى. بۇل جيناق 1909 جىلى پەتەربۋرگ قالاسىندا ي.بوراگانسكيدىڭ باسپاحاناسىنان باسىلىپ شىققان ەكەن.
«ابايدىڭ قازاسىنان (1904 جىل) كەيىن تۋىستارى مەن بالالارى اقىننىڭ مۇراسىن جيناستىرىپ, باسپاعا ازىرلەۋگە كىرىسكەن. ءسويتىپ كاكىتاي مەن تۇراعۇل 1905 جىلى جازعاسالىم ابايدىڭ ولەڭدەرىن, قارا سوزدەرىن جيناپ, تۇگەندەيدى. تاپقاندارىن مۇرسەيىت بىكە ۇلىنىڭ قولىنا بەرىپ, ادەمىلەپ كوشىرتەدى. ەسكىشە قۇسني-كوركەم جازۋدىڭ حاس شەبەرى مۇرسەيىت مولدا ارنايى تىگىلگەن قوستا وتىرىپ, ءبىر ايدا جازىپ شىققان», دەيدى مۋزەيدىڭ اعا عىلىمي قىزمەتكەرى مۇرات ءمۇفي ۇلى.
كاكىتاي مەن تۇراعۇلعا ۇلى اقىننىڭ قولجازباسىن جيناقتاپ, باسپاعا دايىنداۋدى تاپسىرعان ادام ءاليحان بوكەيحانوۆ. الەكەڭ 1915 جىلى 18 قاڭتار كۇنى «قازاق» گازەتىندە جاريالانعان كاكىتايدىڭ قازاسى جايلى ماقالاسىندا: «...1904 جىلى اباي مارقۇمنىڭ ولەڭىن كىتاپ قىلىپ باسىڭدار دەپ, بالالارىنا حات جازدىم. 1905 جىلى شىلدەنىڭ اياعىندا كاكىتاي ابايدىڭ قولجازباسىن الىپ ومبىداعى ماعان كەلدى...», دەيدى.
وسى ورايدا شاكارىمتانۋشى عالىم اسان وماروۆ جوعارىداعى كىتاپتىڭ جارىق كورۋىنە جانە دايىندالۋىنا شاكارىمنىڭ دە ۇلەسى بار دەيدى. عالىم دالەل رەتىندە, ءالى عىلىمي اينالىمعا تۇسپەگەن ماڭىزدى دەرەك ءمىناش ارحامقىزىنىڭ 1995 جىلى «اباي» جۋرنالىندا جارىق كورگەن «كاكىتاي» اتتى ماقالاسىن كولدەنەڭ تارتادى. ماقالا كاكىتايدىڭ ايەلى ءبيبى اجەيدىڭ ەستەلىگى نەگىزىندە جازىلعان.
وسىنداعى ەستەلىكتە: ءتورت كىسى ء(وزى جانە تۇراعۇل, شاكارىم, كاكىتاي) ابايدىڭ جىلىن بەرەمىز دەپ كەرەك-جاراق الۋعا سەمەيگە كەلدىك دەپتى. ءدال وسى كەزدە ءاليحان بوكەيحانوۆ تا سەمەيدە بولعان. ءبارى باس قوسىپ, ابايدىڭ ولەڭدەرىن تالقىلاعان, جىكتەپ, جىلىكتەگەن. ودان ءارى قاراي ءبيبى اجەي ەستەلىگىندە: قاسىمداعىلاردان «بۇل كىسى كىم؟» دەپ سۇراعانىمدا, وقىعان, اقىلدى ادام اباي اعانىڭ ولەڭدەرىن قاراتتىق دەگەن ەدى دەيدى. بۇل ارادا شىنىندا شاكارىم قاجىنىڭ قاتىسقانى بايقالىپ تۇر.
«ابدەن دايىندالعان قولجازبانى سەمەيگە كاكىتاي الىپ كەتتى» دەپ جازادى ءارحام اقساقال ءوزىنىڭ ەستەلىگىندە. سونىمەن قاتار جول شىعىنىنا ارناپ ساتىپ, پۇل قىلۋ ءۇشىن ەكى سەمىز ات, ەكى سەمىز تۇيەنى بىرگە اكەتكەنى ايتىلادى.
كاكىتاي وسى ساپارىندا ومبى قالاسىنداعى الەكەڭە بارعان. بۇل تۋرالى جوعارىداعى ءاليحاننىڭ ەستەلىگىندە تولىق ايتىلعان. ومبىعا كاكىتاي سوڭعى نۇكتەسى قويىلعان دايىن قولجازبامەن كەلگەن. جيناقتا اباي ولەڭدەرى 17 بولىككە توپتاستىرىلىپ, ءاربىر بولىككە جەكەلەي تاقىرىپ («حالىق تۋرالى», «ولەڭ تۋرالى», ء«وزى تۋرالى», «عاشىقتىق تۋرالى», «وي تۋرالى», ت.ب) بەرىلگەن دەپ جازادى زەرتتەۋشى ا.وماروۆ «شاكارىم ءومىربايانى» اتتى قولجازباسىندا.
جوعارىدا سەمەيدە جولىققان دوستار بىرگە سۋرەتكە تۇسەدى. بۇل سۋرەتتى كوزى كورگەن كاكىتايدىڭ نەمەرەسى ءمىناش اپايدىڭ: «سول سۋرەتتە ءبيبى اجەمنىڭ ءبىر جاعىندا بەتى بويالعان كىسى, تاعى ءبىر جاعىندا كاكىتاي اتام, سىرتىندا تۇراش اعام, ەكىنشى جاعىندا كاكىتايدىڭ يىعىنا قولىن سالىپ شاكارىم اتام تۇرۋشى ەدى» دەگەن ەستەلىگىن كەلتىرەدى اسان قايىربەك ۇلى. ياعني بەرتىندە ءا.بوكەيحانوۆ «حالىق جاۋى» اتانعاندىقتان ساقتىق جاساپ, ونىڭ بەتىن بوياپ تاستاعان سياقتى. ءبىر اتتەگەن-ايى, بۇل سۋرەت ساقتالماعان, الاساپىران زاماندا جوعالىپ كەتكەن.
قىسقاسى, ابايدىڭ جيناعىن كىتاپ قىلىپ باستىرۋ ماقساتىمەن ومبىدان قازان قالاسىنا كەلگەن كاكىتاي, اقىرى قيانداعى پەتەربۋرگكە ءبىر-اق بارعان. ارينە جول شىعىنىن اعايىن-تۋعاندار كوتەرىسكەن. «پەتەربۋرگكە 200 سوم قاراجات جىبەردىك» دەيدى ءارحام ەستەلىگىندە.
ءتورت جىلعا سوزىلعان شىرعالاڭنان كەيىن ابايدىڭ العاشقى ولەڭدەر جيناعى 1909 جىلى باسىلىپ شىعادى.
بەكەن قايرات ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
استانا – سەمەي – استانا
