ەستىگەن قۇلاقتا جازىق جوق, «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ديپلوماتيالىق قىزمەتى تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن تالقىلاۋ بارىسىندا وتكەن جازدا كوپشىلىك تاڭعالارلىق وسىنداي ءسوزدىڭ ايتىلعانى بار. ارىپتەسىن قىزۋ قولداعان سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ جاۋاپتى حاتشىسى اناربەك قاراشەۆ تە اعىنان جارىلدى: «بالالار قازاق ەكەنىن بىلمەي كەتەدى. مەن 12 جىل (ەلدە) بولعان جوقپىن. بالالارىمدا تۋعان ەلى تۋرالى دۇرىس تانىمى بولمادى. ەلگە كەلىپ, ءۇش جىلدان كەيىن بالالار قازاق ەكەندەرىن سەزىپ وتىر, ياعني وسىندا مەكتەپكە بارىپ, قازاقشا سويلەپ, قاي مەملەكەتتىڭ بالاسى ەكەنىن تۇسىنە باستادى». وتە ايانىشتى-اق احۋال. دەمەك, حالىقارالىق ماڭىزدى ىستەرمەن عانا اينالىساتىن قۇزىرلى ۆەدومستۆوداعى جاۋاپتى ازاماتتاردىڭ دەپۋتاتتار نازارىنا ۇسىنعان بۇل ماسەلەلەرىنىڭ كوكەيكەستىلىگىندە, مەملەكەتتىك سالماعىندا ەش داۋ بولماۋى ءتيىس. الايدا...
جاڭا جىلدىڭ العاشقى كۇندەرى «24.kz» تەلەارناسىنا گەرمانيادا تۇراتىن اتاعى كۇللى ەۋروپاعا تانىمال قانداسىمىز نەيروحيرۋرگ جادىك شەنول پوليگلوت ەكەنىنە قاراماستان, انا تىلىندە سۇحبات بەردى. قازاقستان توپىراعىن باسپاعان ءۇش قىزى مەن كەنجە ۇلى ءبىر داۋىسپەن قوسىلىپ, نۇرعيسا تىلەنديەۆتىڭ «سارجايلاۋىن» شىرقادى. انا تىلىنە دەگەن قۇرمەتتىڭ ەڭ تازا دا اسقاق ۇلگىسى. گەرمانيادا تۋىپ-وسكەن وتاعاسىنىڭ ءوزى قازاقستاندا ءبىر-اق رەت بولىپتى. تاريحي وتانىنان تىم شالعايدا جۇرگەن وتباسىنىڭ انا تىلىنە, وتانىنا دەگەن مىناداي سۇيىسپەنشىلىگىن كورگەندە كوزىڭە ەرىكسىز جاس ۇيىرىلەدى.
تاعى ءبىر مىسال... كەشە عانا 102 جاسقا سالتاناتپەن قادام باسقان ءاسيا سارداربەك اجەمىز امەريكالىق (ۆيردجينيا شتاتى) ۇزاق جاساۋشىلاردىڭ مارتەبەلى ساپىندا تۇر. اتاقتى اۋعان پاتشاسى زاكىر حاننىڭ ۇرپاعى, ەل بيلەۋشىسى ءامىري مۇحاممەدتىڭ جەسىرى ءاسيا اجەمىزدىڭ «1916 جىلى شۋدىڭ بويىندا تۋىپپىن. جالايىردىڭ قىزىمىن. ۇركىنشىلىك كەزىندە اۋەلى تۇركىستانعا جەتتىك, ودان قاراقالپاقستان ارقىلى ءامۋداريانى كەشىپ اۋعانستانعا وتتىك», دەپ قازاقشا مۇدىرمەي سويلەگەن ساعىنىشقا تولى قارلىعىڭقى داۋىسى كۇللى قازاق ەلىنىڭ قۇلاعىندا جاڭعىرىپ قالىپ قويدى. جارتى عاسىردان استام اۋعانستاندا شاح سارايىندا, ودان كەڭەس اسكەرى باسا كوكتەپ كىرگەندە ەۋروپا ەلدەرىن ساعالاپ, سودان سوڭعى 20 جىلدا امەريكا قۇراما شتاتتارىنا تۇراقتاعان ءازىز اناعا انا ءتىلىن ۇمىتتىرماعان قانداي قۇدىرەت, قانداي قۋاتتى كۇش بولدى ەكەن؟!
مىنە, وسى ارادا شەنول مىرزا مەن ءاسيا اجەمىزدىڭ مىسالىندا باستاپقىداعى ەلشىلەر وقيعاسىنا قايتا ورالۋعا ءماجبۇرمىز. ءبىزدى جالپىعا بىردەي قوعامدىق تالاپتار تۇرعىسىنان الاڭداتقانى – الەمنىڭ ءار بۇرىشىندا تاۋەلسىز قازاقستاندى ەلدەستىرىپ جۇرگەن ازاماتتارىمىزدىڭ 10-15 جىل ەل بەتىن كورمەگەنى ەمەس, ەگەر ءبىزدىڭ ەلشىلەرىمىز اراسىندا انا ءتىلى قولدانىسى ناشارلاي باستاسا, وسىنشاما جىل ىشىندە سول شەتەلدە ولار قاي تىلدە سويلەگەن؟ ەلارالىق رەسمي قۇجاتتار قاي تىلدە تولتىرىلدى؟ ولارعا ءبىزدىڭ مەملەكەتتىك ءتىلىمىزدىڭ قازاق ءتىلى ەكەنى شىنىمەن-اق ەسكەرتىلمەگەنى مە؟ ەلشىلەر مەن كونسۋلدار وتباسىندا قاي تىلدە سويلەستى ەكەن, انا ءتىلىن بىلمەيتىن «بالالارى ءبىز قاي مەملەكەتتەن كەلدىك» دەگەن ويدا ءجۇردى دەگەن ساۋال تۋىندايدى. راس قوي. زاڭ تۇجىرىمدامالارىن بەكىتەردەگى ديپلوماتتارىمىزدىڭ انا ءتىلىنىڭ پروبلەماسىن العا تارتا سويلەگەن ىقىلاسىن زاڭ قابىلداۋشىلار «شىن كوز جاسىمىزعا سەنەر», يلانار دەگەن ءۇمىتى شىعار دەپ وي تۇيدىك.
ويىمىزدى رۋمىن مەن فرانتسۋز حالقىنا تەڭ ويشىل, كورنەكتى فيلوسوف ەميل ميشەل چوراننىڭ «ادام قاي ەلدە تۇرسا دا, تەك قانا ءوزىنىڭ انا ءتىلىنىڭ قۇدىرەت-كۇشىمەن عانا ءومىر سۇرەدى. ءبىزدىڭ شىن وتانىمىز – انا ءتىلىمىز. وسىنى ۇعىنساق جەتكىلىكتى» دەگەن عاجايىپ سوزىمەن قورىتىندىلاساق دەيمىز. كۇللى الەم ەلشىلەرىنە, ونىڭ ىشىندە قازاق ەلشىلەرىنە قۇلاققاعىس ەتىپ تۇرعانداي نەتكەن ۋىتتى ءسوز ەدى؟!.
تالعات سۇيىنباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
