فوتو: ازامات قاسىم, «ەگەمەن قازاقستان»
ءبىز تۇسكەن ءۇيدىڭ يەسى تولەۋعازى ماديانوۆ اقساقالدىڭ اتاسى الىپ كۇش يەسى بولعان ەكەن. شارشى توپتىڭ الدىنا شىعىپ, بالۋاندىققا تۇسپەسە دە, زامانىندا قايراتىمەن توڭىرەگىن تۇگەل مويىنداتقان سەكىلدى. بۇعان ءبىر دالەل – ول كىسىنىڭ تاۋدان كوتەرىپ اكەلگەن تاسىنىڭ ءالى كۇنگە دەيىن ساقتالعاندىعى. تاس جايىندا ءسال كەيىنىرەك. اۋەلى ءتاڭىر ەرەكشە قۋات بەرگەن قارا كۇش يەسىنىڭ ءومىربايانىنا از-كەم توقتالساق. نەمەرەسى تولەۋعازى ماديانوۆتىڭ ايتۋىنشا, اقساقال قىزىلقايىڭ فەرماسىندا (قازىرگى اقبۇلاق اۋىلى) دۇنيەگە كەلىپتى. كوكتەم تۋىپ, جەر اياعى كەڭىگەن شاقتا وگىزدى جەتەكتەپ الىپ, جەردى ءوزى جىرتىپ, ءبىر كولحوزدىڭ بيدايىن جالعىز ءوزى ەگىپ, ءوزى ورادى ەكەن.
«اتامىز تۋرالى قاتارلاستارى نەبىر قىزىق اڭگىمەلەر ايتاتىن ەدى. بىردە بىلاي بولىپتى. قىستىگۇنى اقشوقى قىستاۋى ماڭىندا قاردا جالاڭاياق جۇرگەن كىسىنىڭ ءىزى جاتىر دەيدى. «قۇداي-اۋ, قاقاعان قىستا جالاڭاياق جۇرگەن بۇل كىم بولدى ەكەن؟» دەپ ءىزدى قۋالاپ بارسا, اتام قارا تەرگە ءتۇسىپ, بۋسانىپ, كەڭ كويلەگىنىڭ الدىن ايقارا اشىپ تاستاپ, اعاش شاۋىپ جاتىر دەيدى. اتام تۋرالى تاعى ءبىر قىزىقتى دەرەك. ەسىمى ەل كولەمىنە بەلگىلى شەجىرەشى اقساقال بەكەن يساباەۆ ءبىر اڭگىمەسىندە بابامىزدىڭ ايگىلى ءانشى امىرە قاشاۋباەۆقا كۇيەۋ جولداس بولعانىن ايتقان ەدى. ءانشىنىڭ اقبۇلاق ءوڭىرىنىڭ تۋماسى ەكەنىن ەسكەرسەك, بۇل جايتقا تاڭعالۋعا بولمايتىن سەكىلدى. اتامىز 70-جىلداردىڭ ورتا تۇسىنا دەيىن وسىندا تۇردى. ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن قولىنان كەتپەن-كۇرەگى تۇسكەن جوق, جاتپاي-تۇرماي ەڭبەك ەتتى», دەيدى قارا كۇش يەسىنىڭ نەمەرەسى.
ماديان ءتۇسىپ ۇلىنىڭ كەلىنى بيبىگۇل كەنجەبايقىزى اقساقالدىڭ بويى الاسا بولسا دا, اياق كيىمىنىڭ ولشەمى 46 رازمەر بولعانىن ايتىپ, تاعى ءبىر قىزىقتى دەرەكتى الدىمىزعا تارتتى. كەيىپكەرىمىز بوزبالا كەزىندە كەلىنشەگىن قىستىگۇنى شاپانىنىڭ شالعايىنا وراپ, ارشاتىدان اقشوقىعا دەيىن (بۇل ارالىق شامامەن 60 شاقىرىمداي جەر) جاياۋ الىپ قاشىپ, ارقالاپ اكەلىپتى. تاس كوتەرگەن قاريانى كوزىمەن كورگەن اقبۇلاق اۋىلىنىڭ تۇرعىنى, زەينەتكەر تولەۋعالي مۇڭلىقباەۆ بالالىق بالعىن شاعىنا كوز جۇگىرتىپ: «ماديان اقساقال كۇشتى, قۋاتتى كىسى بولدى. بالامىز عوي, ءبىز كەيدە امانداسپاي قاشىپ بارا جاتقاندا بيالايىن لاقتىرىپ كەپ قالعاندا ەتپەتىمىزدەن تۇسەتىنبىز. ول كىسىنىڭ ەسىمىن, كوتەرگەن تاسىن وسى ءوڭىردىڭ تۇرعىندارىنىڭ ءبارى بىلەدى. الداعى ۋاقىتتا كوتەرگەن تاسىن مەكتەپ الدىنا اكەپ قويسا, تاسقا ماديان اتانىڭ اتىن جازسا دەگەن ويىمىز بار», دەدى.
تولەۋعازى ماديانوۆتىڭ ومىرلىك سەرىگى بيبىگۇل كەنجەبايقىزىمەن بىرگە ارنايى بارىپ, تاۋدان كوتەرىپ اكەلىنگەن تاستى كوردىك. قۇندى جادىگەر اقبۇلاق اۋىلىنان 30 شاقىرىمداي قاشىقتاعى بۇرىنعى قىستاۋ, بۇگىنگى جايلاۋ اقشوقى دەگەن جەردە جاتىر ەكەن. تاستىڭ سالماعى 100 كەلى شاماسىندا سەكىلدى كورىندى (ودان دا اۋىر بولۋى عاجاپ ەمەس). ايتەۋىر ەكى كىسى ازەر دەگەندە ورنىنان ازداپ قوزعالتقانداي بولدىق. ولشەپ كورگەنىمىزدە تاستىڭ قالىڭدىعى 30, ۇزىندىعى 70-80 سانتيمەتر شاماسىندا ەكەنىن اڭعاردىق. الىپ كۇش يەسىنىڭ وسى جەردە ۇستا دۇكەنى دە بولىپتى. باجايلاپ قاراساڭىز, دۇكەن ورنىنىڭ ۇيىندىلەرى كوزگە تۇسەدى. بيبىگۇل كەنجەبايقىزى بىزگە اقساقالدىڭ 1975 جىلى بورودۋليحا اۋدانىندا ۇرپاقتارى قولىندا ومىردەن وزعانىن ايتتى. ال اقبۇلاق اۋىلىنىڭ اكىمى نۇرتاي تەمىرجانوۆ كونەنىڭ كوزىندەي بولعان جادىگەر نازاردان تىس قالمايتىنىن, بيىل اۋىلعا اكەلىنىپ, مۋزەيگە قويىلاتىنىن جەتكىزدى.
ازامات قاسىم,
«ەگەمەن قازاقستان»
سەمەي قالاسى,
اقبۇلاق اۋىلى
سۋرەتتەردە: ماديان ءتۇسىپ ۇلى. سۋرەت اقبۇلاق اۋىلىنداعى مۋزەيدەن الىندى; ماديان ءتۇسىپ ۇلى كوتەرگەن تاس جانىندا وتىرعان كەلىنى بيبىگۇل كەنجەبايقىزى.
