باستى ماقسات – شىعىندى ازايتۋ

وڭتۇستىككە دە ۇزىن قىلىشىن سۇيرەتكەن قىس­­ت­ىڭ العاشقى ىزعارى جەتتى. “قىس كەلدى مە, ءبا­تىر-اۋ, نەگە توڭدىم؟” دەگەندەي-اق, قر تابيعي مو­­نوپوليالاردى رەتتەۋ اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى نۇر­لان الدابەرگەنوۆتىڭ وڭتۇستىك توپىراعىنا اياعى تي­گەن كۇنى العاش رەت قىلامىقتاپ قار جاۋدى. قا­لا­نى جىلۋمەن تولىق قامتاماسىز ەتەتىن “3-ەنەر­گو­ورتالىق” قازاندىقتارىن قا­جەت­تى جىلۋمەن تول­تىرۋ دايىندىعىنا كىرىستى. اگەنتتىك توراعاسىنىڭ وڭتۇسىككە ارنايى كەلۋى­نىڭ ءوز ماقساتى بار. مودەرنيزاتسيالاۋ جانە جا­ڭا تۋربينا قويىپ, ەلەكتر ەنەرگياسىن ءوندىرۋدى قولعا ال­ماق­شى بولعان “3-ەنەرگوورتالىق” باسشىلى­عى ين­ۆەستيتسيا تارتۋ ءۇشىن جىلۋعا باعانى كوبەيتۋدى ۇسىنادى. “ونسىز دا وڭتۇستىك حالقى تۇتىنىپ وتىر­عان باعا قىمبات. 30-40 پايىز كوتەرۋدى رەسپۋب­ليكاداعى ەڭ تومەنگى جالاقى الىپ وتىرعان ءوڭىر كوتەرە المايدى” دەيدى وبلىس جانە قالا اكىمدىگى. نۇرلان الدابەرگەنوۆ وسى تەكەتىرەستىڭ ءتۇيىنىن تارقاتۋ ءۇشىن “3-ەنەرگوورتا­لىق­تىڭ” جۇمىسىمەن تولىق تانىسقاننان كەيىن, وبلىس اكىمدىگىنىڭ كىشى ءماجىلىس زالىندا جيىن وتكىزدى. وعان اكىمدىك وكىلدەرى, قوعامدىق ۇيىم­دار­دىڭ, ءۇي يەلەرى كووپەراتيۆتەرىنىڭ, تابي­عي مو­نوپوليا سۋبەكتىلەرىنىڭ, ارداگەرلەر­دىڭ جانە تۇر­عىنداردىڭ وكىلدەرى قاتىستى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى تابيعي مونوپو­ليا­لاردى رەتتەۋ اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى ن.ال­دا­بەرگەنوۆتىڭ ءىسساپارىنىڭ ءبىر بولىگى «3- ەنەرگو­ورتالىق» اق-عا توقتالۋى بولدى. «ز-ەنەرگو­ور­تا­لىق» اق باس ديرەكتورى ر. تۋرداحۋنوۆ كاسىپورىن­نىڭ ينۆەستيتسيالىق مىندەتتەمەلەردى ورىنداۋى تۋرالى باياندادى. «3-ەنەرگوورتالىق» اق 1998 جىلدان بەرى قالانى جىلۋمەن جانە ىستىق سۋمەن قام­تا­ماسىز ەتىپ كەلەدى. اكتسيونەرلىك قوعام 2007 جىلى – 4094 ملن. تەڭگەگە, 2008 جىلى – 150,2 ملن. تەڭگەگە, 2009 جىلى – 206,2 ملن. تەڭگەگە, 2010 جىلى – 338 ملن. تەڭگەگە, 2011 جىلى – 535,6 ملن.تەڭگەگە ينۆەس­تي­تسيالىق سيپاتتاعى جۇمىستاردى اتقاردى. جابدىقتاردى مودەرنيزاتسيالاۋ جانە قايتا جابدىقتاۋ – ستانتسيا جۇمىسىنىڭ سەنىمدىلىگىن جانە تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا, تەحنيكالىق-ەكونو­مي­كالىق كورسەتكىشتەردىڭ جاقسارۋىنا الىپ كەلەدى. اتاپ ايتقاندا, ەلەكتر قۋاتىن ءوندىرۋدى 2011 جىلى 2007 جىلدىڭ دەڭگەيىمەن سالىس­تىر­عاندا 62%: 536,4 ملن. كۆتس 870 ملن.كۆت ءوسىردى. ەلەكتر قۋاتىن ساتۋدى 2011 جىلى 2007 جىل­دىڭ دەڭگەيىمەن سالىستىرعاندا 72% جانە 429,8 ملن. كۆتس قاراعاندا 739,3 ملن. كۆتس كوبەيدى. جىلۋقۋاتىن ساتۋ 2007 جىلدىڭ دەڭگەيىمەن سالىستىرعاندا 37 پايىزعا ءوستى جانە 2011 جىلى 550,4 مىڭ گكال بولدى. ەلەكتر قۋاتى بويىنشا وتىن شىعىنى­نىڭ ۇلەسى 2007 جىلمەن سالىستىرعاندا 17 پايىز, جىلۋ قۋاتى بويىنشا 8 پايىز تومەندەدى. «3-ەنەرگوورتالىق» اق-نىڭ ينۆەستيتسيا­لىق باعدارلاماسى 2012 جىلى, ستانتسيانىڭ قۋا­تىن 210 مۆت-عا دەيىن كوتەرىپ, ايماقتاعى ەلەكتر قۋاتى تاپشىلىعى بويىنشا ماسەلەنى جارتىلاي شەشەتىن قوسىمشا قۋات كوزىن ىسكە قوسۋدى نەمەسە قۋاتتىلىعى 50 مۆت تفپ 6ە-2ۋز گەنەرا­تورى­مەن ت-40/50-1,5 تۋربينا­سىن ىسكە قوسۋدى كوزدەيدى. تۋربينانى ىسكە اسى­رۋ­عا بارلىعى 4,5 ملرد. تەڭگە كەتەدى. باعدار­لامانى قارجىلان­دىرۋ كوزدەرى رەتىندە ءوز قارجىلارى مەن شەتتەن تارتىلاتىن قارجىلار الىنعان. ولاردى يگەرۋ مەرزىمى 3 جىل. ەنەرگيانى ۇنەمدەۋ شەڭبەرىندە تاريفتىك ساياساتتىڭ ءبىر اسپەكتى نورماتيۆتىك ىسىراپتار­دى تومەندەتۋ جانە نورماتيۆتەن تىس ىسىراپ­تاردى جويۋ بولىپ تابىلادى. رەسپۋبليكا بويىنشا 2010 جىلى نورماتيۆتىك ى­سىراپتاردى تومەندەتۋدەن الىنعان ۇنەم 3,2 ملرد. تەڭگەنى قۇرادى. ال, نورماتيۆتەن تىس ىسى­راپ­تاردى جويۋدان الىنعان ۇنەم 1,5 ملرد. تەڭگەنى قۇرادى. ن.الدابەرگەنوۆ ءوز سوزىندە: «وتكەن جى­لى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى بويىنشا نورماتيۆتىك ىسىراپتاردى تومەندەتۋدەن الىن­عان ۇنەم 102,3 ملن. تەڭگەنى قۇرادى. ونىڭ ىشىندە: ەلەكتر ەنەر­گياسى بويىنشا 50,4 ملن. تەڭگە, سۋ شارۋا­شى­لىعى بويىنشا 1,9 ملن.تەڭگە, جىلۋ جۇيەلەرى بويىنشا 50,0 ملن.تەڭگەنى قۇرادى. اگەنت­تىك تا­را­پىنان جاڭا زاڭ نورمالارىن ورىن­داۋ ارقىلى تۇتىنۋ­شى­لاردىڭ اقشالارى ۇنەمدەلدى», – دەپ اتاپ ءوتتى. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى بويىنشا ەسەپتەۋ قۇرالدارىمەن قامتىلۋى: ىستىق سۋمەن – 36,3%, سۋىق سۋمەن – 84,2%, جىلۋ ەنەرگياسىمەن – 24,3% بولدى. مىسالى, شىمكەنت قالاسىندا 3 ادامنان تۇراتىن وتباسىندا 3 بولمەلى پاتەردە, سۋىق سۋعا جانە ىستىق سۋعا ەسەپتەگىش قۇرالدارى بار بولسا تيىسىنشە 106,5 جانە 470,4 تەڭگە ۇنەم­دەلەدى. جىلۋ ەنەرگياسى بويىنشا كوپ­شى­لىك تۇرعىن ۇيگە قويىلعان ەسەپتەگىش قۇرال­دارىمەن 1972,3 تەڭگە ۇنەمدەلەدى. ەلەكتر ەنەرگياسىنا تۇتىنۋ كولەم­دەرى­نە قاراي قول­دانىلاتىن تاريفتەردى قول­دانۋ­دان ۇنەم­دەۋ 34 تەڭگەنى قۇرا­دى. وسى 3 ادامنان تۇراتىن وتباسىنىڭ ءبىر اي­لىق كوممۋنالدىق شى­عىن­دارى, ەلەكتر ەنەر­گياسىنا, سۋ جانە جىلۋعا جۇم­سالعان جالپى شى­عىنداردى قوسقاندا 2583,2 تەڭگەگە ارزان تۇسەدى. اعىمداعى جىلدان باستاپ, سۋدى ۇنەمدەۋ ماقساتىندا تۇرعىندار ءۇشىن ساراپتالعان تاريفتەر قولدانىلادى. بۇگىنگى كۇنى مۇنداي تاريفتەر الماتى, اتىراۋ, جامبىل, قارا­عان­دى, قىزىل­وردا, مانعىستاۋ وبلىس­تارىن­دا قولدا­نىلۋ­دا. جيىندا وسىنداي جايتتەر ءسوز بولدى. الايدا, ءبىراز ماسەلەلەردىڭ باسى اشىق قالدى. 2010 جىلى 338 ملن. تەڭگەگە ينۆەستي­تسيا­لىق باعدارلاما جاساعان ورتالىق ءوز قارجىلارى ەسەبىنەن كوپتەگەن اقاۋلاردىڭ الدىن الدى. بىراق, ءبۇ­گىنگى بەلگىلەنگەن تاريفتىك باعا ەلەكتر ەنەرگياسى مەن جىلۋ ەنەرگياسىنا كەتكەن شى­عىندى جابا ال­مايدى دەيدى “3-ەنەرگوورتالىق” باسشىلىعى. ءوت­كەن جىلى ەلەكتر ەنەرگياسىنان 290 ملن. تەڭگە زيان شەككەن. العان جىلۋى ءۇشىن تۇرعىنداردىڭ تولەمەي وتىرعان قارىزى 900 ميلليوننان اسادى. ال, 2011 جىلى 2309,4 ملن. تەڭگەگە جا­سالۋ­­عا ءتيىستى جۇمىستاردىڭ انىق ورىندال­عانى 535,6 ملن. تەڭگە عانا. تۋربيناعا كۇر­دەلى ءجون­دەۋ ءجۇر­گى­زىلىپ, جىلۋ جۇيەلەرىنە جاڭ­عىرتۋ جا­سالعان. 4,4 شاقىرىم جىلۋ ءجۇ­يەسىن­دەگى زاقىم­دالعان قۇ­بىر­­لار اۋىس­تى­رىلعان. بيىلعى قىس ءۇشىن قالا تۇر­عىندارىنىڭ الاڭ­داماۋىنا بولا­دى دەگەن ورتا­لىق باسشى­لارى­­نىڭ ۋاجىنە جينا­لىس بارى­سىندا كۇمان­مەن قاراعان­دار بولماي قالعان جوق. شىمكەنتتەي الىپ قالاعا جىلۋ بەرىپ وتىر­عان ورتالىقتىڭ باس ينجەنەرى قىدىر­الى ءناسىبوۆ كاسىپورىن جاز ايلارىندا 80 مەگاۆاتت, ال قىس اي­لارىندا 130-140 مەگاۆاتقا دەيىن ەلەكتر ەنەرگيا­سىن وندىرە الاتىن­دى­عىن ايتا­دى. ال, قالا قالىپ­تى ءومىر ءسۇرۋ ءۇشىن 350 مەگاۆاتت كەرەك. باس ينجەنەر جاڭا تۋربينا قويعان جاعدايدا ەلەكتر قۋاتىن كا­سىپ­ورىن ساعاتىنا 200 مەگاۆاتقا كوتەرە الا­تىن­دىعىن ايتادى. ال, بۇل جۇمىسقا ونسىز دا شىعىنمەن جۇ­­مىس جاساپ وتىرعان كاسىپورىننىڭ قارجى شى­عا­­را­تىنداي مۇمكىندىگى جوق. ءتاريفتى كوتە­رۋ جاع­­­دايىندا عانا تىعىرىقتان شى­عارۋ­­عا بولادى. - بۇل مۇمكىن ەمەس,-دەيدى شىمكەنت قالا­سى اكىمىنىڭ ورىنباسارى سالقان پولاتوۆ. ءويت­كەنى, ورتالىق ءبىر شارشى مەتردى 84 تەڭ­گەگە جىلىتىپ وتىر. ونى 112 تەڭگەگە كوتەرسەك, حالىق تولەي المايدى. اگەنتتىك توراعاسى ەلەكتر, سۋ جانە جىلۋ جۇيەسى بويىنشا الەمدەگى مەملە­كەت­تەردىڭ تاريفتىك باعامدارىنا تالداۋ جاساپ, قازاق­ستان­نىڭ بۇگىنگى تۇتىنىپ وتىرعان تاريف­تەرىنىڭ تومەن ەكەندىگىنە توقتالدى. ءبىر گەرمانيانىڭ وزىندە ءبىر كۇندە 13 ءتۇرلى تاريف بولاتىندىعىن مىسالعا كەلتىردى. ماسە­لەن, سام جامىراعان, ادامدار جۇمىستان ۇيىنە قايتقاندا ءبىر بولەك باعا, ءتۇن ورتا­سى­نان تاڭ اتقانعا دەيىن ءبىر باعا بەلگىلەنەدى. ءبىرى قىمبات, ءبىرى ارزان. ىسىراپتى جەك كورەتىن, ءومىرىنىڭ ءوزىن ەسەپكە اينالدىرعان نەمىس اعايىندار وسى­نىڭ وزىنەن قارجىسىن جاقسى ۇنەمدەيدى ەكەن. باقتيار تايجان, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى.