50 مىڭنان اسا حالىق تۇراتىن زاشاعان كەنتىنەن نەبارى 3 شاقىرىم جەردە تۇرعىنداردىڭ دەنساۋلىعىنا قاۋىپ ءتوندىرىپ, ەكولوگياعا زيان كەلتىرەتىن جوبا تۋرالى ەڭ العاش دابىل قاققان – باتىس قازاقستان وبلىسى بويىنشا ەكولوگيا دەپارتامەنتى.
بيىلعى 13 قازاندا دەپارتامەنت جانىنان قۇرىلعان مەملەكەتتىك-ەكولوگيالىق ساراپتامانىڭ ساراپشىلىق كەڭەسى (مەسسك) جيىنىندا «باتىسەكوورتالىعى» جشس ۇسىنعان قوس جوبا تالقىعا تۇسكەن. ونىڭ ءبىرىنشىسى – 2018-2027 جىلدار ارالىعىندا قالدىقتى قايتا وڭدەۋ كەشەنىندە قالدىقتاردى ورنالاستىرۋ, ەكىنشىسى – وسى ۋاقىت ارالىعىندا اتالعان كەشەننەن اتموسفەراعا تارالاتىن لاستاعىش زاتتاردىڭ رۇقسات ەتىلگەن شەكتى نورماتيۆ جوباسى. «باتىسەكوورتالىعى» جشس وكىلدەرىنىڭ سوزىنە قاراعاندا, بۇل نىسان بۇرىن قالدىقتاردى وڭدەۋ كەشەنى بولعان. كەشەن ورال قالاسى اكىمدىگىنە قاراستى زاشاعان كەنتىنەن 2,7 شاقىرىم قاشىقتىقتا, ياعني ورال-ساراتوۆ تاس جولىنىڭ 18-ءىنشى شاقىرىمىندا ورنالاسقان.
جوبا بويىنشا «باتىسەكوورتالىعى» جشس بۇل جەردە قالدىقتىڭ 17 ءتۇرىن وڭدەۋدى جوسپارلاپ وتىر. ونىڭ ىشىندە ءتۇرلى مۇناي قالدىقتارى دا بار. بۇل قالدىقتار تەرميالىق تۇردە, ياعني ورتەۋ ارقىلى جويىلادى ەكەن. 10 جىلعا جوسپارلانعان جوبا بويىنشا جىلىنا 40 مىڭ توننا شاماسىندا قالدىق ورتەلمەك. سوندا وسى ۋاقىت ىشىندە 400 مىڭ توننا مۇناي قالدىعى ورتەلىپ, ءتۇتىنى اۋاعا تاراماق پا؟
ءبىر قىزىعى, بقو بويىنشا ەكولوگيا دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى, مەسسك توراعاسى ەربول قۋانوۆتىڭ ايتۋىنشا, ورال وڭىرىندەگى مۇناي كەنىشتەرىنەن جىلىنا 40 مىڭ توننا قالدىق شىقپايدى. ەڭ ۇلكەن كەنىش – قاراشىعاناق ءوز قالدىعىن ءوزى وڭدەيدى. سوندا مۇناي قالدىعى قايدان اكەلىنبەك؟ جۇمباق.
جوبانى ۇسىنعانمەن, جوعارىدا اتالعان مەسسك جيىنىنا «باتىسەكوورتالىعى» جشس باسشىلارى قاتىسپاعان. ونىڭ ورنىنا سەرىكتەستىك باسشىسىنىڭ قوعامدىق نەگىزدەگى كەڭەسشىسى بەكبولات جۇماتاەۆ كەلىپتى. بىراق ول كوميسسيا مۇشەلەرىنىڭ سۇراقتارىنا جاۋاپ بەرە الماعان.
ال ەلدى الاڭداتقان ساۋال از ەمەس. مىسالى, جاڭا پوليگوندا جوبا بويىنشا 17 ءتۇرلى قالدىق وڭدەلمەك. قالاي وڭدەلەدى؟ ەكولوگياعا زاردابى قانداي؟ قالدىق وڭدەۋگە قانداي قوندىرعىلار قولدانىلادى؟ «باتىسەكوورتالىعى» جشس-ءنىڭ بازاسىندا ونداي قوندىرعىلار بار ما؟
ەكولوگتاردىڭ الاڭداۋىنا نەگىز بولاتىن تاعى ءبىر ماسەلە بار. «باتىسەكوورتالىعى» جشس-ءنىڭ قۇرىلتايشىسى داۋرەنبەك ساقىم بۇعان دەيىن «قاراشىعاناق كەنىشىنەن العان مۇناي قالدىقتارىن اقساي قالاسىنىڭ ماڭىنا, ارنايى جاساقتالماعان ورىنعا زاڭسىز توگىپ كەتتى» دەپ بىرنەشە رەت ءباسپاسوز بەتىندە ايىپتالعان «گرين اقساي» كومپانياسىنىڭ دا يەسى ەكەن.
«2016 جىلى 12 ناۋرىزدا جەرگىلىكتى ءباسپاسوز بەتتەرىنە شىققان ماقالادا «گرين اقساي» مەن «يزوۆەيشن» كومپانيالارى قاراشىعاناق كەنىشىنەن العان مۇناي قالدىقتارىن اقساي قالاسىنىڭ ماڭىنا, ارنايى جاساقتالماعان ورىنعا زاڭسىز توگىپ كەتكەنى جازىلعان. سوڭىنان قۇقىق قورعاۋ قۇرىلىمدارى ءىس قوزعادى. كوپ كەشىكپەي «گرين اقساي», «باتىسەكوورتالىعى», «ەكو پليۋس» كومپانيالارى بۇرعىلاۋ قالدىقتارىن تاعى دا توككەن. ودان سوڭ دا وسىنداي ماقالالار جارىق كوردى. ءبىزدىڭ انىقتاعانىمىزداي, «باتىسەكوورتالىعى» «قاجەت قوندىرعىلارىمىز بار» دەپ جالعان اقپارات بەرىپ, قالدىقتى وڭدەۋگە بايلانىستى ءتيىستى رۇقسات الىپ, ول جەرگە تەك قالدىقتى توگىپ كەتۋمەن اينالىسقان. بىلتىرعى جانە بيىلعى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى تاراپىنان جۇرگىزگەن تەرگەۋ-تەكسەرۋ ناتيجەسىندە داۋرەنبەك ساقىم وندىرىستىك قالدىقتاردى زاڭسىز ورنالاستىرعانى ءۇشىن ايىپتى دەپ تانىلىپ, ۇستىنەن قىلمىستىق ءىس قوزعالدى. ەندى ول وسىنداي ىستەرىن ورال قالاسىنىڭ ماڭىندا جالعاستىرماق پا؟» – دەيدى وبلىس بويىنشا ەكولوگيا دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى, مەسسك توراعاسى ەربول قۋانوۆ.
ساۋالى كوپ, كەلەشەگى كۇماندى جوبانى تالقىلاي كەلە مەسسك مۇشەلەرى بۇل ماسەلەنى پوليگون ورنالاسپاق ەلدى مەكەندەر تۇرعىندارىنىڭ تالقىسىنا سالىپ, قوعامدىق تىڭداۋ وتكىزۋگە شەشىم قابىلداعان ەدى. 26 قازان كۇنى ورال قالاسى كرۋگلووزەرنىي كەنتىندە تۇرعىنداردىڭ قاتىسۋىمەن وسىنداي جينالىس ءوتتى. جيىنعا ورال قالاسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى التىنبەك قايساعاليەۆ, وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتتارى ەرلان توقسانوۆ پەن نۇرلان سەرعاليەۆ, ورال قالالىق ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى نۇرجان سەرتەكوۆ پەن سەرىك مۇحامبەتاليەۆ تە ارنايى كەلگەن ەكەن.
مەن دەپۋتات رەتىندە دە, وسى ەلدى مەكەننىڭ تۇرعىنى رەتىندە دە تابيعاتقا ولشەۋسىز زيان اكەلەتىن مۇنداي زاۋىت سالىنۋىنا قارسىلىق بىلدىرەمىن, دەيدى نۇرلان سەرعاليەۆ. بۇل پىكىردى اۋىل تۇرعىندارى ءبىراۋىزدان قولداپ, «باتىسەكوورتالىعى» جشس ۇسىنىپ وتىرعان پوليگون جوباسىن توقتاتۋ جونىندە شەشىم قابىلدادى.
– ءبىز جينالىس حاتتاماسىن ءتۇزىپ, تىركەپ, ءتيىستى راسىمدەرىن جاساعان سوڭ باتىس قازاقستان وبلىسى بويىنشا ەكولوگيا دەپارتامەنتى جانىنان قۇرىلعان مەملەكەتتىك-ەكولوگيالىق ساراپتامانىڭ ساراپشىلىق كەڭەسىنە جولدايمىز, – دەيدى بىزگە كرۋگلووزەرنىي كەنتتىك وكرۋگىنىڭ اكىمى كەنەسارى نۇرشىڭوۆ.
وبلىس ورتالىعىنىڭ تۇرمىستىق قالدىقتار توگىلەتىن پوليگونى 1975 جىلى اشىلعان ەكەن. كەزىندە قالادان الىس بولعانىمەن, سوڭعى جىلدارى قاتتى ءوسىپ كەلە جاتقان شاھاردىڭ ەتەك-جەڭى پوليگوننىڭ ىرگەسىنە جەتىپ قالعان. قىسى-جازى, كۇندىز-ءتۇنى ورتەنىپ, بىقسىپ, ساسىق ءيىس تاراتىپ جاتاتىن بۇل جەر ونسىز دا جاقىن ماڭدا تۇراتىن تۇرعىنداردىڭ باس اۋرۋى ەدى. «جىعىلعانعا جۇدىرىق» دەگەندەي, مۇناي قالدىعى توگىلىپ, ورتەلەدى دەگەندى ەستىگەلى حالىق ءتىپتى الاڭداپ وتىر.
قازبەك قۇتتىمۇرات ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
باتىس قازاقستان وبلىسى
