يگى ىسكە مۇرىندىق – ىزگى مۇراتتان شىعادى.
ماقتان ءۇشىن ەمەس, پارىزىم ءارى قارىزىم دەپ ءبىلىپ, سونداي شارۋانىڭ سوڭىندا ءجۇگىرىپ جۇرەتىن جاندار بۇگىندە سيرەك ۇشىراسادى. دەگەنمەن ءومىر عوي, ىلۋدە بىرەۋ بولسا دا ونداي جاندار كەزدەسىپ تە قالادى. الىسقا بارماي-اق ارامىزدا جۇرگەندەرىنە قۇرمەتپەن قاراۋ ساۋاپتى بولماق.
ويىڭدى دا, ءسوزىڭدى دە دۇرىس تۇسىنەتىن, ىزەتى مەن ءىلتيپاتى ۇلكەن كىشىگە بىردەي زامانداسىمىز تىنىشباي دايراباەۆتىڭ دارالىعى دا وسىنىسىندا. ءسوزى تىندىرىمدى, ءوزى تىنىمسىز جاندى كوپشىلىك ەتنوگراف, جۋرناليست, تاريحي مۇراعاتتارعا قايتا تىنىس بەرۋشى, ءارحيۆتى اقتارۋدان جالىقپاي كەلە جاتقان جان رەتىندە تانىسا, كۋرستاستارى بۇدان قىرىق جىل بۇرىنعى ستاروستاسى رەتىندە بىلەدى, قۇرمەتتەيدى. بۇنىڭ ەكىنشى ماعىناسى – ءسوزىن ەكى ەتپەيدى.
سالەمىنەن اڭقىلداعان اقجارقىن داۋىسى بۇرىن جەتەتىن سول تاكەڭ وتكەندە باسپانىڭ ۇزىن ءدالىزىنىڭ بويىندا ۇستاپ العانداي بولدى. ونىسى جاي ەمەس ەكەن:
– سەيىتقازى تۋرالى جازبايسىڭ با؟ ءتىپتى سوڭعى كەزدەرى اۋىزعا الىنبايتىن بوپ بارادى. ال ءوزىڭ بىلەسىڭ, ول قانداي جۋرناليست ەدى؟ ءبارى ەسىڭدە شىعار؟ رەداكتسيادا ەسىكپە ەسىك وتىردىڭدار عوي... جازۋ كەرەك, بۇلاي بولمايدى. ونداي جىگىتتەر ۇمىتىلۋعا ءتيىس ەمەس. بارىنە ەسكەرتتىم. ساعان وزىڭە تىكەلەي ايتىپ تۇرعانىم. كۇتەم, سەنەم, – دەپ كەسىپ ايتىپ ءارى سەنىم ارتىپ كەتكەن ەدى.
ويلانىپ قالدىم. تاكەڭ اسىعا باسىپ كەتىپ قالعانىمەن, اقجۇرەكپەن ايتقان دابىلى قۇلاعىمدا قالدى.
كوز الدىما سەيىتقازى كەلدى. ك ۇلىمسىرەپ قارايتىن بيازى ءجۇزى... ءبارى ويدا جوقتا ەسكە تۇسكەندەي بولدى. ۇستاتپايتىن ۇشقىر ۋاقىت-اي... سەنىڭ وندايىڭ دا بار عوي. اسىعىپ باراسىڭ, ونىمەن قويماي ءبارىن ۇمىتتىرىپ باراسىڭ-اۋ. بۇرىنعى ءومىردىڭ اعىسى تىپ-تىنىق كۇندەي بولسا, بۇگىنگىسىنىڭ قارقىنى بەت قاراتار ەمەس. جانىققان جۇمىس, جانتالاسقان ءجۇگىرىس. ويلاۋعا دا, ويلانۋعا دا مۇرسات بەرمەيدى. شارۋا شاش ەتەكتەن. پروبلەما باستان اسادى. سوندىقتان دا بولار كوپ ءجايت جادىمىزدان ءوشىرىلىپ, ويىمىزدان سۋىپ بارادى.
ال جاڭاعى اڭگىمەگە كەلسەك... ول كەز «لەنينشىل جاستىڭ» (قازىرگى «جاس الاش») ءدۇرىلدەپ تۇرعان شاعى. جاستار گازەتىن بۇكىل ەل وقيدى, ءدۇيىم جۇرت جازدىرىپ الادى, ال جاستار جاعى قولدان-قولعا تۇسىرمەيدى. ستۋدەنت قاۋىمىنىڭ ىقىلاسى ءتىپتى بولەك. كازگۋ-ءدىڭ نيكولسكي بازارىنىڭ جانىنداعى جاتاقحانالاردا تۇراتىن بۇكىل فاكۋلتەتتىڭ اشقۇرساق ستۋدەنتتەرى اسحانا ەمەس, اۋەلى گازەت كيوسكىسىنىڭ الدىن بەرمەيدى. ال اسحاناعا كىرگەن كەزدە ءاربىر ستۋدەنتتىڭ قولىنان بوياۋ ءيسى بۇرقىراعان «لەنينشىل جاستى» كورەسىڭ.
ال ءبىز جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىنىڭ ستۋدەنتتەرى گازەتتىڭ ءار بەتىن باسىنان اياعىنا دەيىن وقيدى دەسەم اسىرەلەۋ بولماس. ءتىپتى قاراپايىم حابارلاردىڭ ءوزى ەلەۋسىز قالمايدى. ول كەزدىڭ رومانتيكاسى ەرەك ەدى, جاستىقتىڭ بولاشاعىنا دەگەن سەنىم كۇشتى ەدى, ايتىلىپ جاتقان, جازىلىپ جاتقان دۇنيەلەرگە يلانىم ايرىقشا بولاتىن. جاستىقتىڭ جالىنداعان ماكسيماليزمى باسىم ەدى. سوندىقتان با, سول كەزدەگى جاستار – ستۋدەنتتەر العى كۇندەرگە دەگەن ارمانشىلدىقپەن, جاسىمايتىن جىگەرمەن, قۇشتارلىققا تولى قىزىعۋشىلىقپەن كوڭىلدەرى كوكتە, وزدەرى شالعىن شاتتىعى تاۋسىلمايتىن كوكوراي بەلدە جۇرەتىن. «لەنينشىل جاس» بولسا وسىنداي ارماندار مەن ماقساتتارعا شاقىراتىن, جاستىقتىڭ كوگىلدىر تاۋلارىنان قول بۇلعايتىن, ارماندارى مەن اپپاق گۇلدەي ماحابباتتارىنا ۇشقىن تاستايتىن نەبىر دۇنيەلەردى ۇزدىكسىز جاريالاپ جاتاتىن. بىرىنەن-ءبىرى قىزىقتى. كوز باۋرايدى, كوڭىل اۋلايدى, جۇرەكتى ءلۇپ ەتكىزەدى, ارمان اۋراسى الىپ ۇشتىرادى. ولاردىڭ جانرلارى دا جاسارىپ, قۇلپىرىپ, تۇرلەنىپ, بۋىرقانا بۇرلەنىپ جاتادى: ءومىردىڭ ءوزى نوۆەللا, ءمولتەك سىر, قاز-قالپىندا, سىرساندىق, اتامەكەن, ليريكالىق وچەرك, سىپاتتاما, كۇندەلىك بەتتەرىنەن...
وسىنداي گازەت بەتتەرىندە ادەتتەگىدەي ەمەس, ەتەك جەڭى جيناقى, تاقىرىبىنىڭ ءوزى تاپقىر قويىلعان ويماقتاي وچەركتەر كورىنە باستادى. اۆتورى – سەيىتقازى دوسىموۆ. «كۇز دەمى», «التىن كۇرەك», «اۋەسقوي ءانشى»... ءبارى اۋىل ومىرىنەن. قاراپايىم ەڭبەكقور جاستار جايلى. ءوزىمىز بىلەتىن ءومىر, تىرلىك تولعامدارى مولدىرەپ كەپ گازەت بەتىنە قونا كەتكەندەي اسەر بەرەدى.
«لەنينشىل جاسقا» كەلگەنىمدە سەيىتقازى مەنى بۇرىننان بىلەتىندەي الدىمنان شىقتى. ويتكەنى مەن دە جاستار گازەتىنە ۇزبەي قاتىسىپ تۇراتىنمىن. «جاقاۋسىڭ با؟ بىلەم, بىلەم. سەكسەۋىل ستانساسى. جاز, بۇرقىرات!», – دەدى قۋاقىلانا ك ۇلىپ قولىمدى الىپ جاتىپ. شىرايلى جىگىتتىڭ كۇلكىسى دە شۋاقتى, سىپايى ەكەن. رەداكتسيانىڭ قۋىقتاي قارا كولەڭكە بولمەسى الگى شۋاقتان جارىق بولا تۇسكەندەي كۇيگە ەندى. بالكىم ول ءوزىمسىنە باۋراعان جىلى سوزدەن سولاي كورىنگەن شىعار, بالكىم سولاي سەزىنگەن شىعارمىن.
قاراكولەڭكە دەمەكشى, ول كەزدە «لەنينشىل جاستىڭ» رەداكتسياسى بۇرىنعى كومۋنيستىك پروسپەكت 63 – گوركي كوشەلەرىنىڭ بۇرىشىنداعى ەكى قاباتتى عيماراتتا ەدى. سول كەزدەگى ەڭسەلى ۇيلەردىڭ ءبىرى. ءىشىنىڭ باسپالداقتارى تار, بولمەلەرى شاپ-شاعىن, بىراق تەرەزەلەرى مەن ەسىكتەرى ءبىپ-بيىك. جازۋ ستولدارى بىرىنە-ءبىر يەكتەسە جالعاسقان. بولمەلەردە كۇندىز دە شام جانىپ تۇرادى. ال ماتەريالدى اپارىپ وتكىزەتىن باسپاحانا اجەپتاۋىر جەر – كوكبازاردىڭ جانىندا. گازەت-جۋرنالداردىڭ ءبارى سوندا باسىلادى. تىرشىلىگى قايناپ جاتقان رەداكتسيانىڭ ءبىر كۇنىنەن ءبىر كۇنى قىزىق: ماتەريال جازۋ, حات قورىتۋ, بىرەۋدىڭ اتىنان جەدەلدەتىپ ماقالا ازىرلەۋ, كەلىپ قالعان ناۋقانعا ءۇن قاتقان, پاش ەتكەن, ناسيحاتتاعان توپتامالاردى جەدەل ۇيىمداستىرۋ.
بۇل ناۋقان اسىرەسە ءۇش ءبولىمنىڭ ءتۇن ۇيقىسىن ءتورت بولەدى ەكەن. ولار كومسومول تۇرمىسى, شارۋا جاستار جانە جۇمىسشى جاستار بولىمدەرى.
سەيىتقازى شارۋا جاستار بولىمىندە بولىپ شىقتى. ءبىرىنشى بەتتەن باستاپ ەكىنشى بەتتى ەنشىلەپ العان بۇل ءبولىمنىڭ ماتەريالدارىنا گازەت كۇندە ءزارۋ. جىلدىڭ ءتورت مەزگىلى اينالىپ كەلەدى دە وتىرادى. ماتەريالدار ۇزدىكسىز دايىندالادى دا جاتادى. سەيىتقازى وسى وتتىڭ ورتاسىندا ءجۇر ەكەن. جاي جۇرمەگەن, كورىكشىسى بوپ العان. دايىندايدى, قورىتادى, ارا-اراسىندا ءوزى دە جازادى. ادەمى وچەركتەرىنە قوسارلاتىپ, اندا-ساندا اڭگىمەلەرگە دە اۋىز سالىپ قويادى.
سىپايى ءارى سىيلى, كەي لەزدەمەلەردە رەداكتوردىڭ: «مىنا مەرەكەلىك ءنومىردى بۇرىنعىدان وزگەشە ەتىڭدەر, مىنا سەيىتقازىعا ءبىر وچەرككە زاكاز بەرىڭدەر», – دەپ جاتادى. مۇنىسى ونىڭ قالامىن باعالاۋ, بابىندا بولۋىنا تىلەكتەستىك, رەداكتورلىق جاناشىرلىق. مۇنداي قۇرمەتكە ەكىنىڭ ءبىرى ىلىگە بەرمەيدى.
وسىنداي باعادان كەيىن بولدىم-تولدىمدى بىلمەيتىن سەيىتقازى تاعى ءبىر دۇنيەنى دوڭگەلەتىپ تاستاۋعا وتىرادى. ەرتەڭىنە ماشبيۋروداعى ماشينيستكانىڭ قاسىندا ءتۇنى بويى جازىپ كەلگەن دۇنيەسىن سىبىرلاي وقىپ وتىرعان ونى كورەمىز.
ءجۋرناليستىڭ جازۋى كۇندە جۇرە بەرمەيدى. ونى جۋرناليستيكانىڭ ىستىق-سۋىعىنا توڭىپ-پىسكەندەردىڭ ءبارى بىلەدى. بىراق مىنانى دا ەسكەرمەۋگە بولمايدى. ءبىر جاقسى دۇنيە جازدىم دەپ, كەلەسىگە ۇزاق دايىندالىپ, ىرعالىپ-جىرعالىپ جۇرگەندە قالامىڭنىڭ قىزۋى سۋىپ قالۋى ابدەن مۇمكىن. ءسويتىپ ءجۇرىپ جازۋدان توقىراپ قالعان جىگىتتەر دە بولدى. ال كەرىسىنشە جازۋدى – ىزدەنگىشتىك تۇرعىدا ۇستانعان, قالامىن قولىنان تۇسىرمەي باققانداردىڭ شاپقان سايىن ولجا بايلاپ, ورلەي تۇسكەنىن بىلەمىز. سەيىتقازى دا جوقتان بار بولمايدى دەگەن قاراپايىم قاعيدانى قازىق ۇستانىپ, قارى تالعانشا جازا بەرۋدەن راقاتىن تاپقان جان. سونىڭ كۋاسىندەي ونىڭ جازعاندارى نومەردەن نومەرگە جالعاسىپ جاتادى. وعان «لەنينشىل جاستىڭ» كونە تىگىندىلەرى كۋا, ال س.دوسىموۆ دەگەن فاميليا تۇرعان ءتۇرلى دۇنيەلەر تىنىمسىز ەڭبەكتىڭ تىندىرىمدى جەمىسى دەر ەدىك.
سەيىتقازى قىسى-جازى جۋرناليستىك ساپارعا كوپ شىعاتىن. اۋىلدان شىققان جاننىڭ تار بولمەدە تىپىرلاپ وتىرا بەرمەي ەل ورتاسىن كورىپ, قىردىڭ سامالىن جۇتىپ قايتسا شىعارماشىلىعىن زاريادتاپ الاتىن بولسا كەرەك. سىپايى جىميىپ قويىپ, ەكى بەتىنىڭ ۇشى قىزارا شىرايلانىپ ورالاتىن سەيىتقازىنىڭ قالامىنا تاۋىپ قايتقان تاقىرىپتارىنا قۋانۋلى ەكەنى كوزىندەگى ۇشقىننان-اق كورىنىپ تۇرار ەدى. اراداعى ءبىر اپتادا رەداكتسيانى ساعىنىپ قالعانداي بوپ: «مەن جوقتا نە بولدى؟ نە شىقتى؟ لەتۋچكادا نە دەدىڭدەر؟», – دەپ ويىنداعىسىن سىپىرا ءبىر سۇراپ الاتىن دا: «ال مەن كەتتىم», – دەپ كەزەكشىلىككە اسىعا كەتىپ بارا جاتاتىن. سەيىتقازى كەزەكشىلىكتى ساعىنىپ قالعان جوق, سوندا وتىرىپ بەت وقىپ بولعاننان كەيىن جازىپ جاستايتىن جاڭا دۇنيەسىنىڭ بۋى شىداتپاي بارا جاتقانىن ءبارىمىز دە بىلەتىنبىز. ويتكەنى, كەزەكتى نومىرگە 350 جول جوسپارلانعانىن بىلەدى.
سەيىتقازىنىڭ دوستارى دا كىل جازعىشتار جۇزدىگىنەن ەدى. جاراسقان ابدىراشەۆ, قۇرمانعازى مۇستافين, ماعيرا قوجاحمەتوۆا, مۇرات ك ۇلىمبەتوۆ... ارقايسىسىنىڭ ءبىر-ءبىرىنە دەگەن سىيلاستىعى قانداي دەسەڭشى, سونىڭ ىشىندە سەيىتقازى سالماقتىراق, سىپايىلىعى جاراسىمدى, لەپىرىپ سويلەمەيدى, ماقتانۋ دەگەندى بىلمەيدى, بىرەۋگە كوكىرەك كەرۋ دەگەن جوق, داۋلاسۋدان اۋلاق جۇرەدى, اقىرىن سويلەپ اقىرىن باسادى. ول كۇيىپ جانىپ جاتاتىن بولىمدە سالاۋاتتى سابىرلى سيپاتىنان تانبايدى. بۇل – ونىڭ بولمىسى, مىنەزى ەدى.
بايقاساق, ءجۋرناليستىڭ جازعاندارىندا ونىڭ مىنەز-بولمىسى بايقالىپ تۇرادى. بۇل ءبىر قىزىق قۇبىلىس. ويتكەنى, جازىلعان ءدۇنيەنى وقىپ وتىرىپ ونىڭ ونە بويىنان, ءيا ديالوگىنان, بولماسا مىنەزدەۋىنەن, ءتىپتى سۋرەتتەۋىنەن اۆتوردىڭ ءبىر بولمىسىنىڭ جىلت ەتپەۋى كەمدە-كەم. سەيىتقازىنىڭ اۋىل ءومىرىنەن جازعان دۇنيەلەرىنىڭ ادامدارى – كەيىپكەرلەرىنىڭ تانىس-بىلىستەي كورىنۋى, تەز بايقاتپاي باۋراپ الۋى كۋا بۇعان. «سەيىتقازى پروزاسىنىڭ وقىرماندى ءجىپسىز جۇيەلەيتىن تۇسى – ءار كەيىپكەر الگىدە ءوز مىنەزىمەن كورىنەدى دەسەك, ەندى سول كەيىپكەرلەر ءوزىنىڭ تىلىمەن سويلەيدى», – دەپ, «سەيىتقازى كوپ جىلدار بويىنا قازاقتىڭ ماڭدايىنا بىتكەن «لەنينشىل جاس», «قازاق ادەبيەتى» گازەتتەرىندە ىستەپ, جۋرناليستيكانىڭ قازانىندا قايناپ, ءپىسىپ شىقتى. ارتىق وقيعانى قىستىرىپ, ساعىزشا سوزىپ وتىرماي, ويدى ناقتى دالمە-ءدال جەتكىزۋگە داعدىلاندى», – دەپ ءباتۋالى باعاسىن بەرگەن قازاقتىڭ كورنەكتى قالامگەرى دۇكەنباي دوسجان ءبىزدىڭ كەيىپكەرىمىز جايىنداعى ويىمىزدى دا, ءسوز ساپتاۋىمىزدى دا نىقتاي تۇسەدى.
«لەنينشىل جاستا» جاريالانعان ول كەزدەگى وچەركتەردىڭ بەتالىسى جاڭا بولدى. بۇرىنعى قاتىپ سەمگەن شەڭبەردەن شىعىپ, جىلىمىق-جىلىلىق يدەياسى پايدا بولا باستادى. ول دەگەنىڭ ۇباق-شۇباق پايىزداردان قاشۋ, ومىراۋ تولى وردەن-مەدالداردى ەمەس, ورنىقتى ەڭبەك ادامىن العا شىعارۋ, قۇرعاق بايانداۋ ورنىنان ىشكى يىرىمدەرگە بارۋ, ءتىپتى ءبىر ساتتىك تولعانىسپەن دە تاقىرىپتى تارقاتا تۇيىندەۋ, ءبىر سوزبەن ايتقاندا – تاقىرىپتىڭ شارتتىلىعىنان تاقىرىپ شالقىماسىنا دەن قويۋ ەدى. بۇل جۋرناليستيكا جانرلارىنداعى سونى قۇبىلىس ەدى. سەيىتقازىنىڭ جانە ءوزى قاتارلاس جۋرناليستەردى قىزىقتىرعان دا, قۇلشىندىرعان دا وسى جەلپىنىستىڭ, قالام سەرمەۋدەگى جاڭاشا سەرپىلىستىڭ قىزۋى بولاتىن.
قاراپ تۇرساق بۇل سەرپىلىسى جاي سەرپىلىس ەمەس ەكەن, سول لەپپەن جازعان قالامى ءجۇيرىكتەردىڭ كوبى ۇزاماي كوركەمدىككە قاراي قونىس اۋدارا باستاۋى سونىڭ ءبىر ايعاعى بولسا كەرەك. وچەركتەرمەن قاباتتاستىرا اڭگىمە, پوۆەستەرگە قۇرىق سالا باستاعان جىگىتتەردىڭ كوپ ۇزاماي ادەبي بايگەلەردى قانجىعاعا بايلاي باستاۋى دا وسى تۇس. سونىڭ ءبىرى – سەيىتقازى ەدى. شارۋا بولىمىندە ءجۇرىپ-اق ادەبي شارۋاسىن تىندىرا بىلگەن كەيىپكەرىمىزدىڭ «ديرەكتورلار» پوۆەسى بايگەدەن كەلىپ ادەبي ورتانى ەلەڭ ەتكىزگەنى «لەنينشىل جاس» رەداكتسياسىنىڭ تويىنا اينالعانى بار. بۇل باسى عانا ەكەن. سەيىتقازىنىڭ اڭگىمە-پوۆەستەرى ەندى ادەبي گازەت-جۋرنالداردا كورىنۋى جيىلەدى, قالامىن ەسەيتتى, ەڭبەگىن ەسەلەتتى.
وسى جەردە ايتا كەتەر جاي: سەيىتقازىنىڭ اكەسى دوسىم اقساقال ەلگە قادىرلى كىسى ەكەن. مال شارۋاشىلىعىندا سىڭىرگەن ەرەن ەڭبەگى ءۇشىن سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى اتاعىن العان. سول اتاقتىڭ ارقاسىندا سەيىتقازى الماتىدا جۇمىس ىستەپ ءجۇرىپ جوعارعى جاققا اقساقالدىڭ ءۇشبۋ حاتىن جولداپ, ول جاق وڭ شەشىم شىعارىپ كۇيىپ تۇرعان پاتەر ماسەلەسىن كۇتپەگەن جەردەن شەشىپ, الدىمىزدى اشقان ەدى. الدىمىزدى دەگەننىڭ ەكى جاعى بار. ءبىرى كەزەگىمىز جىلجىدى, ەكىنشى – جالداپ تۇرىپ جاتقان پاتەرىن ۇسىندى. ول قۋانىشى قوينىنا سىيماي ءجۇرىپ كوشەتىن ساتىندە:
– جاقاۋ, مەنىڭ پاتەرىمە كەل, يەسى جاقسى كىسىلەر, – دەدى.
ول كەزدە مەن اەروپورت جاقتا تۇرامىن. رەداكتسياعا دەيىن قيان شەت, قيىن جول. كەزەكشىلىككە بارعاندا شوفەر ۆاسيا اعاي باسىن شايقايدى. ءتۇن ورتاسىندا جەتكىزىپ سالاتىنداردىڭ ىشىندە ەڭ قياندا تۇراتىن مەن عانامىن.
– پاتەرىڭ قاي جەردە ەدى؟ – دەيمىن.
سەيىتقازى جىمىڭ-جىمىڭ ەتىپ:
– ساسپا, قوجايىندارى شال مەن كەمپىر, جايلى ادامدار, – دەپ ماقتاۋىن جەتكىزىپ-اق جاتىر. – ەسىگى بولەك. ماگازين جانىندا. ادرەسى توقاي – 99. ۇيعىر وتباسى, – دەپ تاپتىشتەپ ءتۇسىندىردى دە:
– ال كەتتىك, – دەدى.
ءسويتىپ, مەن سەيىتقازىنىڭ جالداپ تۇرىپ جاتقان پاتەرىنە كوشتىم. ىشىمنەن جاڭا ءپاتەر الىپ جاتقان سەيىتقازىنىڭ جولىن ىرىمداپ قويامىن.
شىنىندا دا كوپ ۇزاماي مەنىڭ دە پاتەرگە قولىم جەتتى. سەيىتقازى سەكىلدەنىپ مەن دە بولىمدە ىستەيتىن شاكيزادا قۇتتاياقوۆقا ماقتاۋىن جەتكىزىپ, تۇرعان پاتەرىمدى تابىستادىم. ۇيعىر كەمپىر كىلەڭ ءبىر رەداكتسيانىڭ جىگىتتەرى تاپ كەلگەنىنە قۋانىپ ءجۇر.
– جاقسى بولدى, شىراقتارىم. ىلعي ءتارتىپتى بالالار ەكەنسىڭدەر. ماقۇل, ماقۇل, – دەپ بايەك بوپ قارسى الدى.
ءومىر جولدارى ءوزىڭ ويلاماعان تۇستان قيىسىپ جاتادى, ويلاماعان ساتتەرىڭ الدىڭنان شىعىپ جاتادى. ال ۋاقىت ءوز سيۋرپريزدەرىن جاساۋدان اينىمايدى. وعان ءبىر دالەل: ەكى-ءۇش جىلدان كەيىن مەن جاڭا پاتەر الدىم. سەيىتقازىنىڭ ۇيىمەن كورشى بولدىم. ال بۇل كەزدە سەيىتقازى باسقا جۇمىسقا اۋىسقان. «قازاق ادەبيەتى» گازەتىنىڭ ءبولىم مەڭگەرۋشىسى. وداق ءۇيىنىڭ – جازۋشىلار وداعىنىڭ ىشكى باۋىنداي بوپ كەتكەن. اندا-ساندا كورەتىن ەدىك, ەندى كۇندە ايالدامادا كەزدەسەتىن بولدىق. اقكوڭىل ازامات قوي, كەزدەسكەن سايىن: «ءبىر وچەرك اكەلسەيشى؟», – دەيدى, «ءبىر اڭگىمە بەرسەيشى», – دەيدى دارحان كوڭىلمەن.
بالالارىمىز باراتىن مەكتەپ تە ورتاق بولدى. لەنين پروسپەكتىسىنىڭ بويىنداعى رەسپۋبليكالىق قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتىن تەرەڭدەتىپ وقىتاتىن №2 مەكتەپ-ينتەرنات. زايىبىم جاس مۇعالىم شۇعا وسى ءبىلىم ۇياسىندا. سول توڭىرەكتەگى ۇكەڭ (ۇمبەتباي), ءتاجىباي, ساعات, باققوجا, جانبولات, ديداحمەت, كادىربەك, جولبارىس سەكىلدى قالامگەر – جۋرناليستەردىڭ بالالارىنىڭ بارىنە ساباق بەرەدى. ءبارىنىڭ اپايى. ول ۇيگە كەلگەندەگى اڭگىمە اراسىندا: «سەيىتقازى اعايدىڭ بالالارى كۇشتى وقيدى», – دەيدى. جاقسى وقيدى دەپ ەمەس, كۇشتى وقيدى دەيدى. ومىردە دە سونى دالەلدەدى. سەيىتقازىنىڭ بالالارى وتە جاقسى وقىدى, ايقىنى, داناسى, ءادىلى اكەگە لايىق ازامات بولدى.
قازاق پروزاسى مەن پۋبليتسيستيكاسى ءبىر-بىرىنە ۇقسامايتىن, ءوز ءۇنى مەن ءۇردىسى بار سان-الۋان تۇسپەن قۇلپىرعان كوركەمدىك بوياۋلارىنان تۇرادى عوي. كوز قىزىعار, كوڭىل دە تولار ول كوركەمدىكتىڭ كوكوراي بەلىن تاعدىرلى, سان ءتۇرلى سۇرلەۋ-سوقپاقتار زەرلەپ جاتىر.
ءبىر ەرەكشەلىگى سونىڭ ءبىرى بىزگە تانىس, بىزگە ىستىق...
ول – سەرگەك قالام سەيىتقازى سوقپاعى.
جاقاۋ داۋرەنبەكوۆ, جازۋشى. الماتى.
يگى ىسكە مۇرىندىق – ىزگى مۇراتتان شىعادى.
ماقتان ءۇشىن ەمەس, پارىزىم ءارى قارىزىم دەپ ءبىلىپ, سونداي شارۋانىڭ سوڭىندا ءجۇگىرىپ جۇرەتىن جاندار بۇگىندە سيرەك ۇشىراسادى. دەگەنمەن ءومىر عوي, ىلۋدە بىرەۋ بولسا دا ونداي جاندار كەزدەسىپ تە قالادى. الىسقا بارماي-اق ارامىزدا جۇرگەندەرىنە قۇرمەتپەن قاراۋ ساۋاپتى بولماق.
ويىڭدى دا, ءسوزىڭدى دە دۇرىس تۇسىنەتىن, ىزەتى مەن ءىلتيپاتى ۇلكەن كىشىگە بىردەي زامانداسىمىز تىنىشباي دايراباەۆتىڭ دارالىعى دا وسىنىسىندا. ءسوزى تىندىرىمدى, ءوزى تىنىمسىز جاندى كوپشىلىك ەتنوگراف, جۋرناليست, تاريحي مۇراعاتتارعا قايتا تىنىس بەرۋشى, ءارحيۆتى اقتارۋدان جالىقپاي كەلە جاتقان جان رەتىندە تانىسا, كۋرستاستارى بۇدان قىرىق جىل بۇرىنعى ستاروستاسى رەتىندە بىلەدى, قۇرمەتتەيدى. بۇنىڭ ەكىنشى ماعىناسى – ءسوزىن ەكى ەتپەيدى.
سالەمىنەن اڭقىلداعان اقجارقىن داۋىسى بۇرىن جەتەتىن سول تاكەڭ وتكەندە باسپانىڭ ۇزىن ءدالىزىنىڭ بويىندا ۇستاپ العانداي بولدى. ونىسى جاي ەمەس ەكەن:
– سەيىتقازى تۋرالى جازبايسىڭ با؟ ءتىپتى سوڭعى كەزدەرى اۋىزعا الىنبايتىن بوپ بارادى. ال ءوزىڭ بىلەسىڭ, ول قانداي جۋرناليست ەدى؟ ءبارى ەسىڭدە شىعار؟ رەداكتسيادا ەسىكپە ەسىك وتىردىڭدار عوي... جازۋ كەرەك, بۇلاي بولمايدى. ونداي جىگىتتەر ۇمىتىلۋعا ءتيىس ەمەس. بارىنە ەسكەرتتىم. ساعان وزىڭە تىكەلەي ايتىپ تۇرعانىم. كۇتەم, سەنەم, – دەپ كەسىپ ايتىپ ءارى سەنىم ارتىپ كەتكەن ەدى.
ويلانىپ قالدىم. تاكەڭ اسىعا باسىپ كەتىپ قالعانىمەن, اقجۇرەكپەن ايتقان دابىلى قۇلاعىمدا قالدى.
كوز الدىما سەيىتقازى كەلدى. ك ۇلىمسىرەپ قارايتىن بيازى ءجۇزى... ءبارى ويدا جوقتا ەسكە تۇسكەندەي بولدى. ۇستاتپايتىن ۇشقىر ۋاقىت-اي... سەنىڭ وندايىڭ دا بار عوي. اسىعىپ باراسىڭ, ونىمەن قويماي ءبارىن ۇمىتتىرىپ باراسىڭ-اۋ. بۇرىنعى ءومىردىڭ اعىسى تىپ-تىنىق كۇندەي بولسا, بۇگىنگىسىنىڭ قارقىنى بەت قاراتار ەمەس. جانىققان جۇمىس, جانتالاسقان ءجۇگىرىس. ويلاۋعا دا, ويلانۋعا دا مۇرسات بەرمەيدى. شارۋا شاش ەتەكتەن. پروبلەما باستان اسادى. سوندىقتان دا بولار كوپ ءجايت جادىمىزدان ءوشىرىلىپ, ويىمىزدان سۋىپ بارادى.
ال جاڭاعى اڭگىمەگە كەلسەك... ول كەز «لەنينشىل جاستىڭ» (قازىرگى «جاس الاش») ءدۇرىلدەپ تۇرعان شاعى. جاستار گازەتىن بۇكىل ەل وقيدى, ءدۇيىم جۇرت جازدىرىپ الادى, ال جاستار جاعى قولدان-قولعا تۇسىرمەيدى. ستۋدەنت قاۋىمىنىڭ ىقىلاسى ءتىپتى بولەك. كازگۋ-ءدىڭ نيكولسكي بازارىنىڭ جانىنداعى جاتاقحانالاردا تۇراتىن بۇكىل فاكۋلتەتتىڭ اشقۇرساق ستۋدەنتتەرى اسحانا ەمەس, اۋەلى گازەت كيوسكىسىنىڭ الدىن بەرمەيدى. ال اسحاناعا كىرگەن كەزدە ءاربىر ستۋدەنتتىڭ قولىنان بوياۋ ءيسى بۇرقىراعان «لەنينشىل جاستى» كورەسىڭ.
ال ءبىز جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىنىڭ ستۋدەنتتەرى گازەتتىڭ ءار بەتىن باسىنان اياعىنا دەيىن وقيدى دەسەم اسىرەلەۋ بولماس. ءتىپتى قاراپايىم حابارلاردىڭ ءوزى ەلەۋسىز قالمايدى. ول كەزدىڭ رومانتيكاسى ەرەك ەدى, جاستىقتىڭ بولاشاعىنا دەگەن سەنىم كۇشتى ەدى, ايتىلىپ جاتقان, جازىلىپ جاتقان دۇنيەلەرگە يلانىم ايرىقشا بولاتىن. جاستىقتىڭ جالىنداعان ماكسيماليزمى باسىم ەدى. سوندىقتان با, سول كەزدەگى جاستار – ستۋدەنتتەر العى كۇندەرگە دەگەن ارمانشىلدىقپەن, جاسىمايتىن جىگەرمەن, قۇشتارلىققا تولى قىزىعۋشىلىقپەن كوڭىلدەرى كوكتە, وزدەرى شالعىن شاتتىعى تاۋسىلمايتىن كوكوراي بەلدە جۇرەتىن. «لەنينشىل جاس» بولسا وسىنداي ارماندار مەن ماقساتتارعا شاقىراتىن, جاستىقتىڭ كوگىلدىر تاۋلارىنان قول بۇلعايتىن, ارماندارى مەن اپپاق گۇلدەي ماحابباتتارىنا ۇشقىن تاستايتىن نەبىر دۇنيەلەردى ۇزدىكسىز جاريالاپ جاتاتىن. بىرىنەن-ءبىرى قىزىقتى. كوز باۋرايدى, كوڭىل اۋلايدى, جۇرەكتى ءلۇپ ەتكىزەدى, ارمان اۋراسى الىپ ۇشتىرادى. ولاردىڭ جانرلارى دا جاسارىپ, قۇلپىرىپ, تۇرلەنىپ, بۋىرقانا بۇرلەنىپ جاتادى: ءومىردىڭ ءوزى نوۆەللا, ءمولتەك سىر, قاز-قالپىندا, سىرساندىق, اتامەكەن, ليريكالىق وچەرك, سىپاتتاما, كۇندەلىك بەتتەرىنەن...
وسىنداي گازەت بەتتەرىندە ادەتتەگىدەي ەمەس, ەتەك جەڭى جيناقى, تاقىرىبىنىڭ ءوزى تاپقىر قويىلعان ويماقتاي وچەركتەر كورىنە باستادى. اۆتورى – سەيىتقازى دوسىموۆ. «كۇز دەمى», «التىن كۇرەك», «اۋەسقوي ءانشى»... ءبارى اۋىل ومىرىنەن. قاراپايىم ەڭبەكقور جاستار جايلى. ءوزىمىز بىلەتىن ءومىر, تىرلىك تولعامدارى مولدىرەپ كەپ گازەت بەتىنە قونا كەتكەندەي اسەر بەرەدى.
«لەنينشىل جاسقا» كەلگەنىمدە سەيىتقازى مەنى بۇرىننان بىلەتىندەي الدىمنان شىقتى. ويتكەنى مەن دە جاستار گازەتىنە ۇزبەي قاتىسىپ تۇراتىنمىن. «جاقاۋسىڭ با؟ بىلەم, بىلەم. سەكسەۋىل ستانساسى. جاز, بۇرقىرات!», – دەدى قۋاقىلانا ك ۇلىپ قولىمدى الىپ جاتىپ. شىرايلى جىگىتتىڭ كۇلكىسى دە شۋاقتى, سىپايى ەكەن. رەداكتسيانىڭ قۋىقتاي قارا كولەڭكە بولمەسى الگى شۋاقتان جارىق بولا تۇسكەندەي كۇيگە ەندى. بالكىم ول ءوزىمسىنە باۋراعان جىلى سوزدەن سولاي كورىنگەن شىعار, بالكىم سولاي سەزىنگەن شىعارمىن.
قاراكولەڭكە دەمەكشى, ول كەزدە «لەنينشىل جاستىڭ» رەداكتسياسى بۇرىنعى كومۋنيستىك پروسپەكت 63 – گوركي كوشەلەرىنىڭ بۇرىشىنداعى ەكى قاباتتى عيماراتتا ەدى. سول كەزدەگى ەڭسەلى ۇيلەردىڭ ءبىرى. ءىشىنىڭ باسپالداقتارى تار, بولمەلەرى شاپ-شاعىن, بىراق تەرەزەلەرى مەن ەسىكتەرى ءبىپ-بيىك. جازۋ ستولدارى بىرىنە-ءبىر يەكتەسە جالعاسقان. بولمەلەردە كۇندىز دە شام جانىپ تۇرادى. ال ماتەريالدى اپارىپ وتكىزەتىن باسپاحانا اجەپتاۋىر جەر – كوكبازاردىڭ جانىندا. گازەت-جۋرنالداردىڭ ءبارى سوندا باسىلادى. تىرشىلىگى قايناپ جاتقان رەداكتسيانىڭ ءبىر كۇنىنەن ءبىر كۇنى قىزىق: ماتەريال جازۋ, حات قورىتۋ, بىرەۋدىڭ اتىنان جەدەلدەتىپ ماقالا ازىرلەۋ, كەلىپ قالعان ناۋقانعا ءۇن قاتقان, پاش ەتكەن, ناسيحاتتاعان توپتامالاردى جەدەل ۇيىمداستىرۋ.
بۇل ناۋقان اسىرەسە ءۇش ءبولىمنىڭ ءتۇن ۇيقىسىن ءتورت بولەدى ەكەن. ولار كومسومول تۇرمىسى, شارۋا جاستار جانە جۇمىسشى جاستار بولىمدەرى.
سەيىتقازى شارۋا جاستار بولىمىندە بولىپ شىقتى. ءبىرىنشى بەتتەن باستاپ ەكىنشى بەتتى ەنشىلەپ العان بۇل ءبولىمنىڭ ماتەريالدارىنا گازەت كۇندە ءزارۋ. جىلدىڭ ءتورت مەزگىلى اينالىپ كەلەدى دە وتىرادى. ماتەريالدار ۇزدىكسىز دايىندالادى دا جاتادى. سەيىتقازى وسى وتتىڭ ورتاسىندا ءجۇر ەكەن. جاي جۇرمەگەن, كورىكشىسى بوپ العان. دايىندايدى, قورىتادى, ارا-اراسىندا ءوزى دە جازادى. ادەمى وچەركتەرىنە قوسارلاتىپ, اندا-ساندا اڭگىمەلەرگە دە اۋىز سالىپ قويادى.
سىپايى ءارى سىيلى, كەي لەزدەمەلەردە رەداكتوردىڭ: «مىنا مەرەكەلىك ءنومىردى بۇرىنعىدان وزگەشە ەتىڭدەر, مىنا سەيىتقازىعا ءبىر وچەرككە زاكاز بەرىڭدەر», – دەپ جاتادى. مۇنىسى ونىڭ قالامىن باعالاۋ, بابىندا بولۋىنا تىلەكتەستىك, رەداكتورلىق جاناشىرلىق. مۇنداي قۇرمەتكە ەكىنىڭ ءبىرى ىلىگە بەرمەيدى.
وسىنداي باعادان كەيىن بولدىم-تولدىمدى بىلمەيتىن سەيىتقازى تاعى ءبىر دۇنيەنى دوڭگەلەتىپ تاستاۋعا وتىرادى. ەرتەڭىنە ماشبيۋروداعى ماشينيستكانىڭ قاسىندا ءتۇنى بويى جازىپ كەلگەن دۇنيەسىن سىبىرلاي وقىپ وتىرعان ونى كورەمىز.
ءجۋرناليستىڭ جازۋى كۇندە جۇرە بەرمەيدى. ونى جۋرناليستيكانىڭ ىستىق-سۋىعىنا توڭىپ-پىسكەندەردىڭ ءبارى بىلەدى. بىراق مىنانى دا ەسكەرمەۋگە بولمايدى. ءبىر جاقسى دۇنيە جازدىم دەپ, كەلەسىگە ۇزاق دايىندالىپ, ىرعالىپ-جىرعالىپ جۇرگەندە قالامىڭنىڭ قىزۋى سۋىپ قالۋى ابدەن مۇمكىن. ءسويتىپ ءجۇرىپ جازۋدان توقىراپ قالعان جىگىتتەر دە بولدى. ال كەرىسىنشە جازۋدى – ىزدەنگىشتىك تۇرعىدا ۇستانعان, قالامىن قولىنان تۇسىرمەي باققانداردىڭ شاپقان سايىن ولجا بايلاپ, ورلەي تۇسكەنىن بىلەمىز. سەيىتقازى دا جوقتان بار بولمايدى دەگەن قاراپايىم قاعيدانى قازىق ۇستانىپ, قارى تالعانشا جازا بەرۋدەن راقاتىن تاپقان جان. سونىڭ كۋاسىندەي ونىڭ جازعاندارى نومەردەن نومەرگە جالعاسىپ جاتادى. وعان «لەنينشىل جاستىڭ» كونە تىگىندىلەرى كۋا, ال س.دوسىموۆ دەگەن فاميليا تۇرعان ءتۇرلى دۇنيەلەر تىنىمسىز ەڭبەكتىڭ تىندىرىمدى جەمىسى دەر ەدىك.
سەيىتقازى قىسى-جازى جۋرناليستىك ساپارعا كوپ شىعاتىن. اۋىلدان شىققان جاننىڭ تار بولمەدە تىپىرلاپ وتىرا بەرمەي ەل ورتاسىن كورىپ, قىردىڭ سامالىن جۇتىپ قايتسا شىعارماشىلىعىن زاريادتاپ الاتىن بولسا كەرەك. سىپايى جىميىپ قويىپ, ەكى بەتىنىڭ ۇشى قىزارا شىرايلانىپ ورالاتىن سەيىتقازىنىڭ قالامىنا تاۋىپ قايتقان تاقىرىپتارىنا قۋانۋلى ەكەنى كوزىندەگى ۇشقىننان-اق كورىنىپ تۇرار ەدى. اراداعى ءبىر اپتادا رەداكتسيانى ساعىنىپ قالعانداي بوپ: «مەن جوقتا نە بولدى؟ نە شىقتى؟ لەتۋچكادا نە دەدىڭدەر؟», – دەپ ويىنداعىسىن سىپىرا ءبىر سۇراپ الاتىن دا: «ال مەن كەتتىم», – دەپ كەزەكشىلىككە اسىعا كەتىپ بارا جاتاتىن. سەيىتقازى كەزەكشىلىكتى ساعىنىپ قالعان جوق, سوندا وتىرىپ بەت وقىپ بولعاننان كەيىن جازىپ جاستايتىن جاڭا دۇنيەسىنىڭ بۋى شىداتپاي بارا جاتقانىن ءبارىمىز دە بىلەتىنبىز. ويتكەنى, كەزەكتى نومىرگە 350 جول جوسپارلانعانىن بىلەدى.
سەيىتقازىنىڭ دوستارى دا كىل جازعىشتار جۇزدىگىنەن ەدى. جاراسقان ابدىراشەۆ, قۇرمانعازى مۇستافين, ماعيرا قوجاحمەتوۆا, مۇرات ك ۇلىمبەتوۆ... ارقايسىسىنىڭ ءبىر-ءبىرىنە دەگەن سىيلاستىعى قانداي دەسەڭشى, سونىڭ ىشىندە سەيىتقازى سالماقتىراق, سىپايىلىعى جاراسىمدى, لەپىرىپ سويلەمەيدى, ماقتانۋ دەگەندى بىلمەيدى, بىرەۋگە كوكىرەك كەرۋ دەگەن جوق, داۋلاسۋدان اۋلاق جۇرەدى, اقىرىن سويلەپ اقىرىن باسادى. ول كۇيىپ جانىپ جاتاتىن بولىمدە سالاۋاتتى سابىرلى سيپاتىنان تانبايدى. بۇل – ونىڭ بولمىسى, مىنەزى ەدى.
بايقاساق, ءجۋرناليستىڭ جازعاندارىندا ونىڭ مىنەز-بولمىسى بايقالىپ تۇرادى. بۇل ءبىر قىزىق قۇبىلىس. ويتكەنى, جازىلعان ءدۇنيەنى وقىپ وتىرىپ ونىڭ ونە بويىنان, ءيا ديالوگىنان, بولماسا مىنەزدەۋىنەن, ءتىپتى سۋرەتتەۋىنەن اۆتوردىڭ ءبىر بولمىسىنىڭ جىلت ەتپەۋى كەمدە-كەم. سەيىتقازىنىڭ اۋىل ءومىرىنەن جازعان دۇنيەلەرىنىڭ ادامدارى – كەيىپكەرلەرىنىڭ تانىس-بىلىستەي كورىنۋى, تەز بايقاتپاي باۋراپ الۋى كۋا بۇعان. «سەيىتقازى پروزاسىنىڭ وقىرماندى ءجىپسىز جۇيەلەيتىن تۇسى – ءار كەيىپكەر الگىدە ءوز مىنەزىمەن كورىنەدى دەسەك, ەندى سول كەيىپكەرلەر ءوزىنىڭ تىلىمەن سويلەيدى», – دەپ, «سەيىتقازى كوپ جىلدار بويىنا قازاقتىڭ ماڭدايىنا بىتكەن «لەنينشىل جاس», «قازاق ادەبيەتى» گازەتتەرىندە ىستەپ, جۋرناليستيكانىڭ قازانىندا قايناپ, ءپىسىپ شىقتى. ارتىق وقيعانى قىستىرىپ, ساعىزشا سوزىپ وتىرماي, ويدى ناقتى دالمە-ءدال جەتكىزۋگە داعدىلاندى», – دەپ ءباتۋالى باعاسىن بەرگەن قازاقتىڭ كورنەكتى قالامگەرى دۇكەنباي دوسجان ءبىزدىڭ كەيىپكەرىمىز جايىنداعى ويىمىزدى دا, ءسوز ساپتاۋىمىزدى دا نىقتاي تۇسەدى.
«لەنينشىل جاستا» جاريالانعان ول كەزدەگى وچەركتەردىڭ بەتالىسى جاڭا بولدى. بۇرىنعى قاتىپ سەمگەن شەڭبەردەن شىعىپ, جىلىمىق-جىلىلىق يدەياسى پايدا بولا باستادى. ول دەگەنىڭ ۇباق-شۇباق پايىزداردان قاشۋ, ومىراۋ تولى وردەن-مەدالداردى ەمەس, ورنىقتى ەڭبەك ادامىن العا شىعارۋ, قۇرعاق بايانداۋ ورنىنان ىشكى يىرىمدەرگە بارۋ, ءتىپتى ءبىر ساتتىك تولعانىسپەن دە تاقىرىپتى تارقاتا تۇيىندەۋ, ءبىر سوزبەن ايتقاندا – تاقىرىپتىڭ شارتتىلىعىنان تاقىرىپ شالقىماسىنا دەن قويۋ ەدى. بۇل جۋرناليستيكا جانرلارىنداعى سونى قۇبىلىس ەدى. سەيىتقازىنىڭ جانە ءوزى قاتارلاس جۋرناليستەردى قىزىقتىرعان دا, قۇلشىندىرعان دا وسى جەلپىنىستىڭ, قالام سەرمەۋدەگى جاڭاشا سەرپىلىستىڭ قىزۋى بولاتىن.
قاراپ تۇرساق بۇل سەرپىلىسى جاي سەرپىلىس ەمەس ەكەن, سول لەپپەن جازعان قالامى ءجۇيرىكتەردىڭ كوبى ۇزاماي كوركەمدىككە قاراي قونىس اۋدارا باستاۋى سونىڭ ءبىر ايعاعى بولسا كەرەك. وچەركتەرمەن قاباتتاستىرا اڭگىمە, پوۆەستەرگە قۇرىق سالا باستاعان جىگىتتەردىڭ كوپ ۇزاماي ادەبي بايگەلەردى قانجىعاعا بايلاي باستاۋى دا وسى تۇس. سونىڭ ءبىرى – سەيىتقازى ەدى. شارۋا بولىمىندە ءجۇرىپ-اق ادەبي شارۋاسىن تىندىرا بىلگەن كەيىپكەرىمىزدىڭ «ديرەكتورلار» پوۆەسى بايگەدەن كەلىپ ادەبي ورتانى ەلەڭ ەتكىزگەنى «لەنينشىل جاس» رەداكتسياسىنىڭ تويىنا اينالعانى بار. بۇل باسى عانا ەكەن. سەيىتقازىنىڭ اڭگىمە-پوۆەستەرى ەندى ادەبي گازەت-جۋرنالداردا كورىنۋى جيىلەدى, قالامىن ەسەيتتى, ەڭبەگىن ەسەلەتتى.
وسى جەردە ايتا كەتەر جاي: سەيىتقازىنىڭ اكەسى دوسىم اقساقال ەلگە قادىرلى كىسى ەكەن. مال شارۋاشىلىعىندا سىڭىرگەن ەرەن ەڭبەگى ءۇشىن سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى اتاعىن العان. سول اتاقتىڭ ارقاسىندا سەيىتقازى الماتىدا جۇمىس ىستەپ ءجۇرىپ جوعارعى جاققا اقساقالدىڭ ءۇشبۋ حاتىن جولداپ, ول جاق وڭ شەشىم شىعارىپ كۇيىپ تۇرعان پاتەر ماسەلەسىن كۇتپەگەن جەردەن شەشىپ, الدىمىزدى اشقان ەدى. الدىمىزدى دەگەننىڭ ەكى جاعى بار. ءبىرى كەزەگىمىز جىلجىدى, ەكىنشى – جالداپ تۇرىپ جاتقان پاتەرىن ۇسىندى. ول قۋانىشى قوينىنا سىيماي ءجۇرىپ كوشەتىن ساتىندە:
– جاقاۋ, مەنىڭ پاتەرىمە كەل, يەسى جاقسى كىسىلەر, – دەدى.
ول كەزدە مەن اەروپورت جاقتا تۇرامىن. رەداكتسياعا دەيىن قيان شەت, قيىن جول. كەزەكشىلىككە بارعاندا شوفەر ۆاسيا اعاي باسىن شايقايدى. ءتۇن ورتاسىندا جەتكىزىپ سالاتىنداردىڭ ىشىندە ەڭ قياندا تۇراتىن مەن عانامىن.
– پاتەرىڭ قاي جەردە ەدى؟ – دەيمىن.
سەيىتقازى جىمىڭ-جىمىڭ ەتىپ:
– ساسپا, قوجايىندارى شال مەن كەمپىر, جايلى ادامدار, – دەپ ماقتاۋىن جەتكىزىپ-اق جاتىر. – ەسىگى بولەك. ماگازين جانىندا. ادرەسى توقاي – 99. ۇيعىر وتباسى, – دەپ تاپتىشتەپ ءتۇسىندىردى دە:
– ال كەتتىك, – دەدى.
ءسويتىپ, مەن سەيىتقازىنىڭ جالداپ تۇرىپ جاتقان پاتەرىنە كوشتىم. ىشىمنەن جاڭا ءپاتەر الىپ جاتقان سەيىتقازىنىڭ جولىن ىرىمداپ قويامىن.
شىنىندا دا كوپ ۇزاماي مەنىڭ دە پاتەرگە قولىم جەتتى. سەيىتقازى سەكىلدەنىپ مەن دە بولىمدە ىستەيتىن شاكيزادا قۇتتاياقوۆقا ماقتاۋىن جەتكىزىپ, تۇرعان پاتەرىمدى تابىستادىم. ۇيعىر كەمپىر كىلەڭ ءبىر رەداكتسيانىڭ جىگىتتەرى تاپ كەلگەنىنە قۋانىپ ءجۇر.
– جاقسى بولدى, شىراقتارىم. ىلعي ءتارتىپتى بالالار ەكەنسىڭدەر. ماقۇل, ماقۇل, – دەپ بايەك بوپ قارسى الدى.
ءومىر جولدارى ءوزىڭ ويلاماعان تۇستان قيىسىپ جاتادى, ويلاماعان ساتتەرىڭ الدىڭنان شىعىپ جاتادى. ال ۋاقىت ءوز سيۋرپريزدەرىن جاساۋدان اينىمايدى. وعان ءبىر دالەل: ەكى-ءۇش جىلدان كەيىن مەن جاڭا پاتەر الدىم. سەيىتقازىنىڭ ۇيىمەن كورشى بولدىم. ال بۇل كەزدە سەيىتقازى باسقا جۇمىسقا اۋىسقان. «قازاق ادەبيەتى» گازەتىنىڭ ءبولىم مەڭگەرۋشىسى. وداق ءۇيىنىڭ – جازۋشىلار وداعىنىڭ ىشكى باۋىنداي بوپ كەتكەن. اندا-ساندا كورەتىن ەدىك, ەندى كۇندە ايالدامادا كەزدەسەتىن بولدىق. اقكوڭىل ازامات قوي, كەزدەسكەن سايىن: «ءبىر وچەرك اكەلسەيشى؟», – دەيدى, «ءبىر اڭگىمە بەرسەيشى», – دەيدى دارحان كوڭىلمەن.
بالالارىمىز باراتىن مەكتەپ تە ورتاق بولدى. لەنين پروسپەكتىسىنىڭ بويىنداعى رەسپۋبليكالىق قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتىن تەرەڭدەتىپ وقىتاتىن №2 مەكتەپ-ينتەرنات. زايىبىم جاس مۇعالىم شۇعا وسى ءبىلىم ۇياسىندا. سول توڭىرەكتەگى ۇكەڭ (ۇمبەتباي), ءتاجىباي, ساعات, باققوجا, جانبولات, ديداحمەت, كادىربەك, جولبارىس سەكىلدى قالامگەر – جۋرناليستەردىڭ بالالارىنىڭ بارىنە ساباق بەرەدى. ءبارىنىڭ اپايى. ول ۇيگە كەلگەندەگى اڭگىمە اراسىندا: «سەيىتقازى اعايدىڭ بالالارى كۇشتى وقيدى», – دەيدى. جاقسى وقيدى دەپ ەمەس, كۇشتى وقيدى دەيدى. ومىردە دە سونى دالەلدەدى. سەيىتقازىنىڭ بالالارى وتە جاقسى وقىدى, ايقىنى, داناسى, ءادىلى اكەگە لايىق ازامات بولدى.
قازاق پروزاسى مەن پۋبليتسيستيكاسى ءبىر-بىرىنە ۇقسامايتىن, ءوز ءۇنى مەن ءۇردىسى بار سان-الۋان تۇسپەن قۇلپىرعان كوركەمدىك بوياۋلارىنان تۇرادى عوي. كوز قىزىعار, كوڭىل دە تولار ول كوركەمدىكتىڭ كوكوراي بەلىن تاعدىرلى, سان ءتۇرلى سۇرلەۋ-سوقپاقتار زەرلەپ جاتىر.
ءبىر ەرەكشەلىگى سونىڭ ءبىرى بىزگە تانىس, بىزگە ىستىق...
ول – سەرگەك قالام سەيىتقازى سوقپاعى.
جاقاۋ داۋرەنبەكوۆ, جازۋشى. الماتى.
ەرتەڭ اۋا رايىنا بايلانىستى بىرنەشە وڭىردە ەسكەرتۋ جاسالدى
اۋا رايى • كەشە
فريستايل-موگۋل: پاۆەل كولماكوۆ وليمپيادادا 1/8 فينالعا دەيىن جەتتى
وليمپيادا • كەشە
وسكەمەندە اۋانىڭ لاستانۋىنا بايلانىستى وقۋشىلار قاشىقتان وقيدى
ايماقتار • كەشە
استانادا LRT ايالداماسىنان ءورت شىقتى
وقيعا • كەشە