ەكى تاراۋ مەن التى تارماققا, التى باعىتتا قۇرىلعان بۇل باعدارلامادا ءيىرىمى تەرەڭ يدەولوگيالىق ويلار مەن كەلەشەك دامۋىمىزدىڭ سارا باعىتىن ايقىنداپ بەرگەن ناقتى شەشىمدەر قامتىلعان. اتاپ ايتقاندا, ء«ححى عاسىرداعى ۇلتتىق سانا تۋرالى» اتتى ءبىرىنشى ءبولىمنىڭ «باسەكەلىك قابىلەت», «پراگماتيزم», «ۇلتتىق بىرەگەيلىكتى ساقتاۋ», ء«بىلىمنىڭ سالتانات قۇرۋى», «قازاقستاننىڭ رەۆوليۋتسيالىق ەمەس, ەۆوليۋتسيالىق دامۋى», «سانانىڭ اشىقتىعى» اتتى التى تارماق جانە «تاياۋ جىلدارداعى مىندەتتەر» اتتى ەكىنشى بولىمدەگى ويلار مەن يدەيالار تۇجىرىمداماسى سانادان تاۋەلسىز, ادامنىڭ تۇيسىگى ارقىلى جۇزەگە اسىرىلاتىن رۋحاني شىڭدالۋ مەن بۇرىنعى زاماننان بەرى قالىپتاسقان ۇلتتىق تۇتاستىقتى نىعايتۋ مەن ساقتاۋدىڭ ايقىن دا ناقتى كورىنىسى.
ەلىمىزدىڭ كەلەشەگىنە جول كورسەتەتىن باعدارشام – باسەكەگە قابىلەتتىلىك. ول ساياساتتا, ەكونوميكادا, رۋحانياتتا, ياعني بارلىق سالادا بولۋى كەرەك. باسەكە بولماعان جەردە بىرىزدىلىك بەلەڭ الىپ, ەلدىڭ ەرتەڭگى كۇنگە دەگەن سەنىمى جوعالا باستايدى. باسەكە بولعان جەردە جاقسىلىققا ۇمتىلىپ, جامانشىلىقتان ارىلىپ, سانامىزدى دامىتامىز. بارلىعى سانادان باستالادى. سول سەبەپتى سانا تۇزەلۋى كەرەك. سانانى رۋحاني جاعىنان ۇنەمى جەتىلدىرىپ, دامىتىپ وتىرۋ قاجەت.
پرەزيدەنتىمىز ۇلتتىق سانانى جاڭعىرتقاندا ءوزىمىزدىڭ قازاقستاندىق دەربەس دامۋ ۇلگىسىن قالىپتاستىرۋىمىز قاجەت ەكەندىگىن اتاپ ءوتتى. بۇل – قازاقتىڭ بارلىق ۇلتتىق سالت-داستۇرلەرىن, مەملەكەتتىك ءتىلىمىز بەن ءدىلىمىزدى, ادەبيەتىمىز بەن مادەنيەتىمىزدى, قازاقي رۋحىمىزدى جاڭعىرتۋ.
حالقىمىزدىڭ ۇلتتىق ساناسى مەن ساياسي مادەنيەتىنىڭ ماڭىزى قانشالىقتى زور بولسا, سول عاسىرلار قويناۋىنان جەتكەن قۇندىلىقتارىمىزدىڭ دامۋىنا قوسقان بيلەردىڭ ۇلەسى دە سونشالىقتى ۇلان-عايىر. كونە داۋىرلەردەن كەلە جاتقان حاندار بيلىگى مەن بيلەر ينستيتۋتى ەل مەن جەردىڭ, ۇلتتىڭ مۇددەسى ءۇشىن قىزمەت ەتتى. ولار ءداستۇرلى قازاق قوعامىنداعى قاراپايىم تارتىپتەن باستاپ, قىلمىستىق ىستەرگە دەيىنگى ارالىقتاعى قۇن, جەسىر, مال, جەر داۋلارىنا قاتىستى ماسەلەلەردى قاراپ, ءادىل شەشىمدەر شىعارىپ وتىرعان. ءسويتىپ, دارا بيلىكتى دانا بيلىكپەن ۇشتاستىرعان دارابوز بيلەرىمىز زاڭگەرلىكپەن قاتار قورعاۋشى, ديپلومات, تاربيەشى ءرولىن دە قوسا اتقارعان.
بيلەر ءسوز قۇدىرەتىن ءتيىمدى پايدالانىپ, شەشىمدەر شىعارعاندا مۇددەلى تۇلعالاردىڭ عانا ەمەس, وعان قاتىسۋشى جۇرتقا دا تاربيەلىك ءمانى زور, كوپشىلىكتىڭ كوكەيىنەن شىعاتىن اتالى سوزدەردى ايتىپ, ولاردىڭ سانا-سەزىمى مەن مىنەز-قۇلقىنا ءسىڭىرۋىن, ءىس-ارەكەتىندە قولدانۋ جولدارىن قاراستىرعان.
قازىرگى تاڭدا قىزمەت اتقارىپ جۇرگەن سۋديالار وسى بيلەردىڭ جالعاسى بولىپ تابىلادى. كەشەگى بيلەر تارىزدەس سۋديا ەڭ الدىمەن ادىلدىك پەن تۋراشىلدىقتىڭ جارشىسى بولۋعا ءتيىس. «تۋرا بيدە تۋعان جوق, تۋعاندى بيدە يمان جوق» دەپ دانا حالقىمىز ايتقانداي, سۋديا ءوزىنىڭ قىزمەتىنە ەشكىمنىڭ, ونىڭ ىشىندە تۋىستارىنىڭ, دوستارىنىڭ نەمەسە تانىستارىنىڭ ارالاسۋىنا جول بەرمەۋى ءتيىس. بۇگىنگى تاڭدا سۋديا ءاردايىم ءوز قىزمەتىندە اتا زاڭىمىزدان باسقا, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ باسقا دا زاڭدارىن, جالپىعا بىردەي ادامگەرشىلىك نورمالارى مەن مىنەز-ق ۇلىق ەرەجەلەرىن باسشىلىققا الۋى ءتيىس. سۋديا – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سوت بيلىگىنىڭ وكىلى بولۋىنا بايلانىستى, سوت قۇرىلىمىندا بارلىق دەڭگەيدەگى سۋديالار ايرىقشا ورىن الادى. سوت تورەلىگىن جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا سوتتىڭ قىزمەتىنە قالاي دا بولسىن ارالاسۋعا جول بەرىلمەيدى جانە ول ءۇشىن زاڭ بويىنشا جاۋاپكەرشىلىك قاراستىرىلعان. ال سۋديا ءوز كەزەگىندە سوت تورەلىگىن ىسكە اسىرۋ بارىسىندا كونستيتۋتسيا مەن زاڭدارعا عانا باعىنىشتى بولۋى, باسقاشا ايتقاندا, ونىڭ تەك زاڭعا تاۋەلدى بولۋى سوت ادىلدىگىنىڭ شىنايى كورىنىسىن كورسەتەتىندىگىن ۇمىتپاۋ كەرەك.
قازىرگى زامانعى ۇلتتىڭ دامۋىنىڭ ماڭىزدى ولشەمى – ءمىنسىز جانە ءتيىمدى ۇلتتىق سوت جۇيەسى. ال تاۋەلسىز جانە ادىلەتتى سوت – قۇقىقتىق مەملەكەتتىڭ نەگىزى. ونسىز الەمدە بىردە-ءبىر ەڭ دامىعان مەملەكەتتەردە قولايلى ينۆەستيتسيالىق جاعدايدىڭ دا, ازاماتتاردىڭ دا جاعدايلارىنىڭ جوعارى دەڭگەيىنىڭ دە, قوعامنىڭ تابىستى دامۋىنىڭ دا بولۋى مۇمكىن ەمەس. دەمەك, ازاماتتارىمىز تۋىنداعان داۋلارى مەن ماسەلەلەرىن تەك سوت جۇيەسى ارقىلى شەشىپ, ءوز قۇقىقتارىن وسى ورگان ارقىلى عانا قورعاي الادى. وسىدان بيلىكتىڭ ءبىر تارماعى – سوت بيلىگىنىڭ قوعامداعى الاتىن ەرەكشە ورنىن كورۋگە بولادى. بۇعان پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «...ەڭ باستىسى, بي ادال, ءادىل بولۋى كەرەك. قازى حالىقتىڭ وجدانى», دەگەن ءسوزى دالەل. حالقى زاڭىن سىيلايتىن, سوتىنا سەنەتىن قوعام – ەڭ دامىعان قوعام. سوت جۇيەسى مەن سۋديالاردىڭ مارتەبەسى تۋرالى رەفورمالار زامان تالابىنا ساي قىزمەت ەتۋدە.
مەملەكەت باسشىسى وسى ماقالاسىندا «ۇلتتىق كود, ۇلتتىق مادەنيەت ساقتالماسا, ەشقانداي جاڭعىرۋ بولمايدى. العا باسۋ ءۇشىن ۇلتتىڭ دامۋىنا كەدەرگى بولاتىن وتكەننىڭ كەرتارتپا تۇستارىنان باس تارتۋ كەرەك», دەپ قاداپ ايتتى.
ۇلتتىق مادەنيەتتىڭ گۇلدەنۋى مەن ادامداردىڭ تاريحي قالىپتاسقان تۇراقتى قاۋىمداستىعى رەتىندە ۇلتتىڭ ءوزىنىڭ بولاشاعى انا ءتىلدىڭ دامۋىمەن, ونىڭ قوعامدىق قىزمەتىنىڭ كەڭەيۋىمەن تىعىز بايلانىستى. سوندىقتان تۋعان تىلگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىك تال بەسىكتەگى تاربيەدەن باستالۋى ءتيىس.
ەلباسىنىڭ وسى ستراتەگيالىق ماقالاسىندا اتالعان باستامالاردىڭ ءار ازاماتتىڭ ساناسىندا ورىن الۋى ءۇشىن بارلىق مەملەكەتتىك جانە مەملەكەتتىك ەمەس ورگاندار, زيالى قاۋىم وكىلدەرى جانە قوعام قايراتكەرلەرى اتسالىسۋدا. وسى ورايدا, قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى سوتىنىڭ توراعاسى ق.ءماميدىڭ باستاماسىمەن «رۋحاني جاڭعىرۋ – ماڭگىلىك ەل بولۋدىڭ كەپىلى» اتتى دوڭگەلەك ۇستەل ۇيىمداستىرىلىپ, وزەكتى پىكىرلەر ايتىلعان بولاتىن. دوڭگەلەك ۇستەل بارىسىندا ۇلتتىق سانانى دامىتۋدىڭ ناقتى جولدارى ۇسىنىلىپ, ۇلتتىق كودتى ساقتاۋ قاجەتتىگى باياندالدى. ەجەلگى قازاق بيلەرىنىڭ رولىنە ەرەكشە ءمان بەرىلىپ, ول ەلىمىزدەگى بۇگىنگى سوت بيلىگىنىڭ باستاۋ كوزى, ونىڭ اينىماس بىرەگەي جۇيەسى ەكەنىنە جانە ونىڭ دامۋى بۇكىل سوت سالاسىنا باعدار بولعانى تۋرالى ءسوز قوزعالعان. وسىنىڭ نەگىزىندە, وبلىستىق سوتتارعا قازاقتىڭ بيلەر سوتىن ۇلتتىق قۇندىلىقتار رەتىندە تانۋدى جانە ونى كەڭىنەن ناسيحاتتاۋدى جاڭعىرتۋ, حالىققا پاش ەتۋ ماقساتى بار ءتيىستى تاپسىرمالار بەرىلدى.
توقسان اۋىز ءسوزدىڭ توبىقتاي ءتۇيىنى – ەلباسىنىڭ «رۋحاني جاڭعىرۋى» ءبىزدىڭ تاريح تولقىنىنداعى ۇستانىمىمىز بەن باعدارىمىز بولۋى ءتيىس. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ايتقانداي, ۇلتتىق سالت-داستۇرلەرىمىز, ءتىلىمىز بەن مۋزىكامىز, ادەبيەتىمىز, جورالعىلارىمىز, ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ۇلتتىق رۋحىمىز بويىمىزدا ماڭگى قالۋعا ءتيىس. ناتيجەسىندە جاقىن بولاشاقتا ەلىمىز ءبىرتۇتاس ۇلت رەتىندە وركەنيەت كوشىنىڭ الدىڭعى قاتارىنا قوسىلاتىنىنا سەنىمدىمىز.
ساكەن ابدوللا,
قازاقستان رەسپۋبليكاسى
اسكەري سوتىنىڭ توراعاسى
