قازاقستان, بەلارۋس, رەسەي اراسىندا كەدەن وداعى قۇرىلار الدىندا ەلىمىزدە بۇل وداق قازاقستان ءۇشىن ءتيىمسىز, ءبىزدىڭ كاسىپكەرلەر ونىڭ اياسىنداعى باسەكەلەستىككە توتەپ بەرە المايدى, كاسىپورىندارىمىز توقىراپ, بانكروتقا تۇسەدى دەگەن بايبالامنىڭ كوتەرىلگەندىگى بەلگىلى. مىنە, كەدەن وداعىنىڭ قۇرىلعانىنا دا ءبىر جارىم جىلداي ۋاقىت بولدى. ازىرگە بانكروتقا ءتۇسىپ جاتقان كاسىپورىنداردى كورگەمىز جوق. راس, دۇكەندەر سورەلەرىنەن بەلارۋس پەن رەسەي تاۋارلارىن بۇرىڭعىعا قاراعاندا جيىرەك كەزدەستىرەتىن بولدىق. بۇلاي بولۋى زاڭدى دا. ءۇش ەل اراسىنداعى كەدەن شەكاراسى ءبىر-بىرىنە اشىلعان سوڭ ءبىز جالپى كولەمى 170 ميلليون ادامدى قامتيتىن ورتاق رىنوكتا ءومىر سۇرە باستادىق. ال ەندى وسى ماسەلە جونىندە ناقتى فاكتىلەر نە دەيدى؟ وسى ماسەلەگە ماماندانعان ساراپشىلار تالداۋى نەنى كورسەتەدى؟ كەدەن وداعىنا جاسالىناتىن قازاقستان ەكسپورتى مەن يمپورتىنىڭ بارىسى قالاي؟ اتالعان سۇراقتارعا جاۋاپ ىزدەي وتىرىپ, «KAZNEX INVEST» ەكسپورت جانە ينۆەستيتسيالار ۇلتتىق اگەنتتىگىنىڭ دەپارتامەنت ديرەكتورى قانات قوجامقۇلوۆتى اڭگىمەگە تارتقان ەدىك.
– قانات بولاتقان ۇلى, اڭگىمەمىزدى ەڭ الدىمەن, كەدەن وداعىنا جاسالاتىن قازاقستان ەكسپورتىنىڭ جاي-كۇيىنەن باستاساق.
– بۇل ماسەلە قازاقستان ءۇشىن قۋانارلىقتاي دەپ ايتۋعا ءابدەن بولادى. وعان كوز جەتكىزۋ ءۇشىن 2010 جىلدىڭ شىلدەسىنەن باستاپ 2011 جىلدىڭ شىلدەسىنە دەيىنگى 1 جىل ۋاقىتتىڭ كورسەتكىشتەرىنە نازار اۋدارىپ كورەيىك.
مىنە, وسى ارالىقتا قازاقستاننىڭ رەسەي مەن بەلارۋس ەلدەرىنە جاساعان ەكسپورتىنىڭ جالپى كولەمى 7 ميلليارد اقش دوللارىن قۇراپ وتىر. بۇل سوڭعى بەس جىل ىشىندە وسى ەلدەرگە جاسالىنعان قازاقستان ەكسپورتى ءوسىمىنىڭ رەكوردتىق كولەمى. قىسقاسى, ءبىز مۇنداي 7 ميلليارد دوللاردى قۇراعان بيىكتىككە ءبىرىنشى رەت شىعىپ وتىرمىز.
سونىڭ ىشىندە يمپورتقا قاراعاندا, ەكسپورتتىڭ باسىم قارقىنىمەن دامىپ كەلە جاتقاندىعىن ايتۋعا بولادى. راس, قازىرگى ۋاقىتتا ەكسپورت پەن يمپورتتىڭ ارا-قاتىناسى, ياعني ولاردىڭ جالپى كولەمى تۋرالى كورسەتكىشتەرگە كەلەتىن بولساق, يمپورتتىڭ باسىم ءتۇسىپ جاتقاندىعىنا كوز جەتكىزەمىز. ماسەلەن, تالداۋ جاسالىنىپ وتىرعان اتالعان مەرزىم ىشىندە قازاقستاننىڭ بەلارۋس پەن رەسەي اراسىنداعى جالپى تاۋار اينالىمى 21,7 ميلليارد اقش دوللارىن قۇرادى. ساۋدا اينالىمىنىڭ ءوسىمى 43 پايىز بولدى. بۇل جاقسى كورسەتكىش. سالىستىرۋ ءۇشىن ايتاتىن بولساق, كەدەن وداعى اياسىنداعى ەلدەرمەن تاۋار اينالىمى كورسەتكىشىنىڭ ەڭ جوعارى دەڭگەيى 2008 جىلى 20,5 ميلليارد اقش دوللارىن قۇراعان بولاتىن. قازىر ەندى ول 21,7 ميلليارد دوللار بولىپ وتىر. سونىڭ ىشىندە تالداۋ مەرزىمىنەن ءبىر جىل بۇرىنعى جاعدايمەن سالىستىرعاندا, كەدەن وداعى اياسىنداعى تاۋار اينالىمىنىڭ كورسەتكىشى 43 پايىزعا ءوسىپ وتىر. مۇنىڭ 7 ميلليارد دوللارى جوعارىدا ايتقانىمىزداي, قازاقستاننىڭ وسى ەلدەرگە جاساعان ەكسپورتتىق تاۋارلارى دا, قالعانىنىڭ بارلىعى يمپورتتىق تاۋارلار.
كەدەن وداعى اياسىندا, ازىرگە ەكسپورتقا قاراعاندا يمپورتتىڭ كوپ بولۋى زاڭدى جاعداي. ويتكەنى, وسى ۋاقىتقا دەيىن قازاقستان تاريحي تۇرعىدان العاندا, كوبىنەسە يمپورتتاۋشى ەلدەر قاتارىنا كىرگەندىگى بەلگىلى. ءبىز وسى ۋاقىتقا دەيىن شەت ەلدەرگە تەك شيكىزات شىعارىپ كەلگەن ەدىك. ال تۇرمىسقا قاجەتتى, وندىرىسكە قاجەتتى بارلىق تاۋارلاردى شەت ەلدەردەن, سونىڭ ىشىندە, اسىرەسە, رەسەيدەن تاسىمالداپ كەلگەن بولاتىنبىز. ەندى قازىرگى جاعداي وسى ءۇردىستىڭ بۇزىلىپ, قازاقستان ەكسپورتىنىڭ نەعۇرلىم قارقىندى دامىپ كەلە جاتقاندىعىن كورسەتىپ وتىر.
ماسەلەن, تالداۋ جاسالىنىپ وتىرعان ءبىر جىل مەرزىم ىشىندە قازاقستان ەكسپورتىنىڭ وڭدەلگەن ونىمدەر كولەمى 45,3 پايىزعا وسكەندە, يمپورت كولەمى 42,8 پايىزعا وسكەن. ءسويتىپ, ەكسپورتتىڭ دامۋ دەڭگەيى يمپورتقا قاراعاندا بىرتە-بىرتە باسىم تۇسە باستادى. بۇل ءبىز ءۇشىن قۋانىشتى جاعداي. ول, ەڭ الدىمەن, قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ كەدەن وداعى اياسىندا باسەكەلەستىككە قابىلەتتى ەكەندىگىن كورسەتەدى.
وسىعان قوسىمشا تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن ماسەلە, ءار ءتۇرلى ءوڭىرلەر مەن ەلدەر بويىنشا قازاقستان ەكسپورتىنىڭ ءوسىم دەڭگەيىن الاتىن بولساق, ونىڭ ەڭ جوعارعى ءوسىمى دە وسى كەدەن وداعى اياسىندا كورىنىس بەرىپ وتىر. ماسەلەن, ەۋروپا وداعى, قىتاي جانە باسقا دا ەلدەرمەن سالىستىرعاندا, قازاقستاننىڭ كەدەن وداعىنا جاسايتىن ەكسپورتى پايىزدىق تۇرعىدان نەعۇرلىم جەدەل ءوسۋ ۇستىندە. مۇنىڭ ءوزى اتالعان وداقتىڭ قازاقستان ءۇشىن دەر كەزىندە قۇرىلعاندىعىن جانە پايدالى بولىپ شىققاندىعىن كورسەتەدى.
– سونىمەن, قازاقستاننىڭ كەدەن وداعىنا شىعاراتىن ەكسپورتتىق ونىمدەرىنىڭ كولەمى ايدان ايعا وسە تۇسۋدە ەكەن. راس, بۇل ەلىمىز ءۇشىن وتە قۋانىشتى جاعداي. دەگەنمەن, وسى تاۋارلاردىڭ اراسىندا وڭدەلگەن ونىمدەردىڭ, اتاپ ايتقاندا حالىق تۇتىناتىن تاۋارلاردىڭ ۇلەسى قانداي؟ مىنە, باستى ماسەلە وسىندا عوي.
– راس ايتاسىز, ءسىز ايتىپ وتىرعان ماسەلە ءبىز ءۇشىن ەڭ قاجەتتى كورسەتكىشتەردىڭ ءبىرى. ويتكەنى, ولار قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ ساپالىق ءوسىمىن, ياعني شيكىزاتتىق ەمەس سەكتوردىڭ دامۋ جاعدايىن بىلدىرەدى. مىنە, وسى تۇرعىدا دا ءبىز ءۇشىن قۋانىشتى جاعدايلاردىڭ بار ەكەندىگىن ايتا كەتپەكپىن.
ول ءۇشىن, ەڭ الدىمەن, قازاقستاننىڭ كەدەن وداعىنا شىعارىپ جاتقان تاۋارلار توبىن جىكتەي كەتۋىمىز قاجەت. ول جىكتەۋ ەڭ الدىمەن شيكىزاتتىق ونىمدەر جانە شيكىزاتتىق ەمەس ونىمدەر دەپ ەكى توپقا بولىنەدى. بىزگە وسىنىڭ ىشىندەگى ەڭ ماڭىزدىسى شيكىزاتتىق ەمەس توپقا كىرەتىن ونىمدەر. ويتكەنى, بۇل توپقا ەلىمىزدە باستاپقى جانە تەرەڭدەتىلگەن وڭدەۋدەن وتكىزىلگەن تاۋارلار جاتقىزىلادى. سوندىقتان باستى نازارعا وسىنداي تاۋارلاردى الامىز. ولاردىڭ ەكسپورتىنىڭ تالداۋ مەرزىمىندەگى ءبىر جىل ىشىندەگى جالپى كولەمى 3 ميلليارد دوللاردى قۇراپ وتىر.
بۇل تاۋارلار نەگىزىنەن مىنانداي ءۇش توپقا ءبولىپ قاراستىرىلادى.
ءبىرىنشى توپ – ارالىق تاۋارلار. بۇعان نەگىزگى باعاسى وڭدەۋ كەزىندە جاسالىناتىن تاۋارلار كىرەدى. اتاپ ايتساق, تەمىر, حروم, مىس كونتسەنتراتتارى, فەرروقورىتپالار, تاعى باسقالار. ولاردىڭ جالپى ەكسپورتىنىڭ كولەمى 2,7 ميلليارد دوللاردى قۇرايدى. بۇل كورسەتكىش ءبىزدىڭ كەدەن وداعىنا دەيىنگى ءبىر جىلىمىزبەن سالىستىرعاندا 37 پايىزعا ءوسىپ وتىر. ياعني, قاناعاتتانارلىق دەپ ايتۋعا بولادى.
ەكىنشى توپ – حالىق تۇتىناتىن تاۋارلار, ياعني ازىق-ت ۇلىك تاعامدارى, جانار-جاعار ماي جانە باسقالار. تالداۋ مەرزىمى ىشىندەگى بۇل جونىندەگى ەكسپورتتىڭ جالپى كولەمى 254 ميلليون دوللاردى قۇراپ وتىر. بۇل كورسەتكىش مۇنىڭ الدىنداعى ءبىر جىلمەن سالىستىرعاندا, 304 پايىز وسكەن, ياعني 63 ميلليون دوللاردان 254 ميلليون دوللارعا دەيىن جەتكەن. مىنە, وسى جاعداي قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ كەدەن وداعى اياسىندا قارقىندى دامۋعا بەت العاندىعىن بىلدىرەدى. ەگەر وسىنداي قارقىندى الداعى ۋاقىتتا دا ساقتاپ وتىراتىن بولساق, بىزدەگى اتالعان ونىمدەردى وندىرۋمەن, وڭدەۋمەن جانە ولاردى ەكسپورتتاۋمەن شۇعىلداناتىن شاعىن جانە ورتا بيزنەس كاسىپورىندارىنىڭ كەڭ تىنىسپەن دامۋعا بەت الاتىندىعىنا كوز جەتكىزەمىز. دەمەك, بۇل كەدەن وداعىنىڭ الىپ رىنوگىنا شىعۋ قازاقستان كاسىپكەرلەرى ءۇشىن پايدالى بولىپ شىققاندىعىن بىلدىرەدى.
ءۇشىنشى تاۋارلار توبى – وندىرىستىك قۇرال-جابدىقتار. اتى دا ايتىپ تۇرعانداي وعان كىلت, گايكالاردان باستاپ, كۇردەلى پريبورلار جانە باسقا دا وندىرىسكە قاجەتتى زاتتار كىرەدى. تالداۋ مەرزىم ىشىندەگى بۇل جونىندەگى ەكسپورتىمىزدىڭ جالپى كولەمى 50 ميلليون دوللاردى قۇرادى. بۇل وسىنىڭ الدىنداعى ءبىر جىلمەن سالىستىرعاندا 60 پايىزعا ارتىق كورسەتكىش.
سونىمەن جالپىلاي العاندا, قازاقستاننىڭ وڭدەلگەن ءونىمىنىڭ ەكسپورتى كەدەن وداعى اياسىندا قارقىندى تۇردە ارتىپ كەلەدى. مۇنى ەڭ الدىمەن, ەل باسشىلىعىنىڭ كەدەن وداعى اياسىندا ءجۇرگىزگەن جۇمىستارىنىڭ, سونىمەن قاتار ەلىمىزدە قولعا الىنعان جاڭا يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسىنىڭ العاشقى جەمىستى ءناتيجەلەرى دەپ ايتۋعا ابدەن بولادى.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن سايلاۋباي تورەمۇرات, جۋرناليست.
قازاقستان, بەلارۋس, رەسەي اراسىندا كەدەن وداعى قۇرىلار الدىندا ەلىمىزدە بۇل وداق قازاقستان ءۇشىن ءتيىمسىز, ءبىزدىڭ كاسىپكەرلەر ونىڭ اياسىنداعى باسەكەلەستىككە توتەپ بەرە المايدى, كاسىپورىندارىمىز توقىراپ, بانكروتقا تۇسەدى دەگەن بايبالامنىڭ كوتەرىلگەندىگى بەلگىلى. مىنە, كەدەن وداعىنىڭ قۇرىلعانىنا دا ءبىر جارىم جىلداي ۋاقىت بولدى. ازىرگە بانكروتقا ءتۇسىپ جاتقان كاسىپورىنداردى كورگەمىز جوق. راس, دۇكەندەر سورەلەرىنەن بەلارۋس پەن رەسەي تاۋارلارىن بۇرىڭعىعا قاراعاندا جيىرەك كەزدەستىرەتىن بولدىق. بۇلاي بولۋى زاڭدى دا. ءۇش ەل اراسىنداعى كەدەن شەكاراسى ءبىر-بىرىنە اشىلعان سوڭ ءبىز جالپى كولەمى 170 ميلليون ادامدى قامتيتىن ورتاق رىنوكتا ءومىر سۇرە باستادىق. ال ەندى وسى ماسەلە جونىندە ناقتى فاكتىلەر نە دەيدى؟ وسى ماسەلەگە ماماندانعان ساراپشىلار تالداۋى نەنى كورسەتەدى؟ كەدەن وداعىنا جاسالىناتىن قازاقستان ەكسپورتى مەن يمپورتىنىڭ بارىسى قالاي؟ اتالعان سۇراقتارعا جاۋاپ ىزدەي وتىرىپ, «KAZNEX INVEST» ەكسپورت جانە ينۆەستيتسيالار ۇلتتىق اگەنتتىگىنىڭ دەپارتامەنت ديرەكتورى قانات قوجامقۇلوۆتى اڭگىمەگە تارتقان ەدىك.
– قانات بولاتقان ۇلى, اڭگىمەمىزدى ەڭ الدىمەن, كەدەن وداعىنا جاسالاتىن قازاقستان ەكسپورتىنىڭ جاي-كۇيىنەن باستاساق.
– بۇل ماسەلە قازاقستان ءۇشىن قۋانارلىقتاي دەپ ايتۋعا ءابدەن بولادى. وعان كوز جەتكىزۋ ءۇشىن 2010 جىلدىڭ شىلدەسىنەن باستاپ 2011 جىلدىڭ شىلدەسىنە دەيىنگى 1 جىل ۋاقىتتىڭ كورسەتكىشتەرىنە نازار اۋدارىپ كورەيىك.
مىنە, وسى ارالىقتا قازاقستاننىڭ رەسەي مەن بەلارۋس ەلدەرىنە جاساعان ەكسپورتىنىڭ جالپى كولەمى 7 ميلليارد اقش دوللارىن قۇراپ وتىر. بۇل سوڭعى بەس جىل ىشىندە وسى ەلدەرگە جاسالىنعان قازاقستان ەكسپورتى ءوسىمىنىڭ رەكوردتىق كولەمى. قىسقاسى, ءبىز مۇنداي 7 ميلليارد دوللاردى قۇراعان بيىكتىككە ءبىرىنشى رەت شىعىپ وتىرمىز.
سونىڭ ىشىندە يمپورتقا قاراعاندا, ەكسپورتتىڭ باسىم قارقىنىمەن دامىپ كەلە جاتقاندىعىن ايتۋعا بولادى. راس, قازىرگى ۋاقىتتا ەكسپورت پەن يمپورتتىڭ ارا-قاتىناسى, ياعني ولاردىڭ جالپى كولەمى تۋرالى كورسەتكىشتەرگە كەلەتىن بولساق, يمپورتتىڭ باسىم ءتۇسىپ جاتقاندىعىنا كوز جەتكىزەمىز. ماسەلەن, تالداۋ جاسالىنىپ وتىرعان اتالعان مەرزىم ىشىندە قازاقستاننىڭ بەلارۋس پەن رەسەي اراسىنداعى جالپى تاۋار اينالىمى 21,7 ميلليارد اقش دوللارىن قۇرادى. ساۋدا اينالىمىنىڭ ءوسىمى 43 پايىز بولدى. بۇل جاقسى كورسەتكىش. سالىستىرۋ ءۇشىن ايتاتىن بولساق, كەدەن وداعى اياسىنداعى ەلدەرمەن تاۋار اينالىمى كورسەتكىشىنىڭ ەڭ جوعارى دەڭگەيى 2008 جىلى 20,5 ميلليارد اقش دوللارىن قۇراعان بولاتىن. قازىر ەندى ول 21,7 ميلليارد دوللار بولىپ وتىر. سونىڭ ىشىندە تالداۋ مەرزىمىنەن ءبىر جىل بۇرىنعى جاعدايمەن سالىستىرعاندا, كەدەن وداعى اياسىنداعى تاۋار اينالىمىنىڭ كورسەتكىشى 43 پايىزعا ءوسىپ وتىر. مۇنىڭ 7 ميلليارد دوللارى جوعارىدا ايتقانىمىزداي, قازاقستاننىڭ وسى ەلدەرگە جاساعان ەكسپورتتىق تاۋارلارى دا, قالعانىنىڭ بارلىعى يمپورتتىق تاۋارلار.
كەدەن وداعى اياسىندا, ازىرگە ەكسپورتقا قاراعاندا يمپورتتىڭ كوپ بولۋى زاڭدى جاعداي. ويتكەنى, وسى ۋاقىتقا دەيىن قازاقستان تاريحي تۇرعىدان العاندا, كوبىنەسە يمپورتتاۋشى ەلدەر قاتارىنا كىرگەندىگى بەلگىلى. ءبىز وسى ۋاقىتقا دەيىن شەت ەلدەرگە تەك شيكىزات شىعارىپ كەلگەن ەدىك. ال تۇرمىسقا قاجەتتى, وندىرىسكە قاجەتتى بارلىق تاۋارلاردى شەت ەلدەردەن, سونىڭ ىشىندە, اسىرەسە, رەسەيدەن تاسىمالداپ كەلگەن بولاتىنبىز. ەندى قازىرگى جاعداي وسى ءۇردىستىڭ بۇزىلىپ, قازاقستان ەكسپورتىنىڭ نەعۇرلىم قارقىندى دامىپ كەلە جاتقاندىعىن كورسەتىپ وتىر.
ماسەلەن, تالداۋ جاسالىنىپ وتىرعان ءبىر جىل مەرزىم ىشىندە قازاقستان ەكسپورتىنىڭ وڭدەلگەن ونىمدەر كولەمى 45,3 پايىزعا وسكەندە, يمپورت كولەمى 42,8 پايىزعا وسكەن. ءسويتىپ, ەكسپورتتىڭ دامۋ دەڭگەيى يمپورتقا قاراعاندا بىرتە-بىرتە باسىم تۇسە باستادى. بۇل ءبىز ءۇشىن قۋانىشتى جاعداي. ول, ەڭ الدىمەن, قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ كەدەن وداعى اياسىندا باسەكەلەستىككە قابىلەتتى ەكەندىگىن كورسەتەدى.
وسىعان قوسىمشا تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن ماسەلە, ءار ءتۇرلى ءوڭىرلەر مەن ەلدەر بويىنشا قازاقستان ەكسپورتىنىڭ ءوسىم دەڭگەيىن الاتىن بولساق, ونىڭ ەڭ جوعارعى ءوسىمى دە وسى كەدەن وداعى اياسىندا كورىنىس بەرىپ وتىر. ماسەلەن, ەۋروپا وداعى, قىتاي جانە باسقا دا ەلدەرمەن سالىستىرعاندا, قازاقستاننىڭ كەدەن وداعىنا جاسايتىن ەكسپورتى پايىزدىق تۇرعىدان نەعۇرلىم جەدەل ءوسۋ ۇستىندە. مۇنىڭ ءوزى اتالعان وداقتىڭ قازاقستان ءۇشىن دەر كەزىندە قۇرىلعاندىعىن جانە پايدالى بولىپ شىققاندىعىن كورسەتەدى.
– سونىمەن, قازاقستاننىڭ كەدەن وداعىنا شىعاراتىن ەكسپورتتىق ونىمدەرىنىڭ كولەمى ايدان ايعا وسە تۇسۋدە ەكەن. راس, بۇل ەلىمىز ءۇشىن وتە قۋانىشتى جاعداي. دەگەنمەن, وسى تاۋارلاردىڭ اراسىندا وڭدەلگەن ونىمدەردىڭ, اتاپ ايتقاندا حالىق تۇتىناتىن تاۋارلاردىڭ ۇلەسى قانداي؟ مىنە, باستى ماسەلە وسىندا عوي.
– راس ايتاسىز, ءسىز ايتىپ وتىرعان ماسەلە ءبىز ءۇشىن ەڭ قاجەتتى كورسەتكىشتەردىڭ ءبىرى. ويتكەنى, ولار قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ ساپالىق ءوسىمىن, ياعني شيكىزاتتىق ەمەس سەكتوردىڭ دامۋ جاعدايىن بىلدىرەدى. مىنە, وسى تۇرعىدا دا ءبىز ءۇشىن قۋانىشتى جاعدايلاردىڭ بار ەكەندىگىن ايتا كەتپەكپىن.
ول ءۇشىن, ەڭ الدىمەن, قازاقستاننىڭ كەدەن وداعىنا شىعارىپ جاتقان تاۋارلار توبىن جىكتەي كەتۋىمىز قاجەت. ول جىكتەۋ ەڭ الدىمەن شيكىزاتتىق ونىمدەر جانە شيكىزاتتىق ەمەس ونىمدەر دەپ ەكى توپقا بولىنەدى. بىزگە وسىنىڭ ىشىندەگى ەڭ ماڭىزدىسى شيكىزاتتىق ەمەس توپقا كىرەتىن ونىمدەر. ويتكەنى, بۇل توپقا ەلىمىزدە باستاپقى جانە تەرەڭدەتىلگەن وڭدەۋدەن وتكىزىلگەن تاۋارلار جاتقىزىلادى. سوندىقتان باستى نازارعا وسىنداي تاۋارلاردى الامىز. ولاردىڭ ەكسپورتىنىڭ تالداۋ مەرزىمىندەگى ءبىر جىل ىشىندەگى جالپى كولەمى 3 ميلليارد دوللاردى قۇراپ وتىر.
بۇل تاۋارلار نەگىزىنەن مىنانداي ءۇش توپقا ءبولىپ قاراستىرىلادى.
ءبىرىنشى توپ – ارالىق تاۋارلار. بۇعان نەگىزگى باعاسى وڭدەۋ كەزىندە جاسالىناتىن تاۋارلار كىرەدى. اتاپ ايتساق, تەمىر, حروم, مىس كونتسەنتراتتارى, فەرروقورىتپالار, تاعى باسقالار. ولاردىڭ جالپى ەكسپورتىنىڭ كولەمى 2,7 ميلليارد دوللاردى قۇرايدى. بۇل كورسەتكىش ءبىزدىڭ كەدەن وداعىنا دەيىنگى ءبىر جىلىمىزبەن سالىستىرعاندا 37 پايىزعا ءوسىپ وتىر. ياعني, قاناعاتتانارلىق دەپ ايتۋعا بولادى.
ەكىنشى توپ – حالىق تۇتىناتىن تاۋارلار, ياعني ازىق-ت ۇلىك تاعامدارى, جانار-جاعار ماي جانە باسقالار. تالداۋ مەرزىمى ىشىندەگى بۇل جونىندەگى ەكسپورتتىڭ جالپى كولەمى 254 ميلليون دوللاردى قۇراپ وتىر. بۇل كورسەتكىش مۇنىڭ الدىنداعى ءبىر جىلمەن سالىستىرعاندا, 304 پايىز وسكەن, ياعني 63 ميلليون دوللاردان 254 ميلليون دوللارعا دەيىن جەتكەن. مىنە, وسى جاعداي قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ كەدەن وداعى اياسىندا قارقىندى دامۋعا بەت العاندىعىن بىلدىرەدى. ەگەر وسىنداي قارقىندى الداعى ۋاقىتتا دا ساقتاپ وتىراتىن بولساق, بىزدەگى اتالعان ونىمدەردى وندىرۋمەن, وڭدەۋمەن جانە ولاردى ەكسپورتتاۋمەن شۇعىلداناتىن شاعىن جانە ورتا بيزنەس كاسىپورىندارىنىڭ كەڭ تىنىسپەن دامۋعا بەت الاتىندىعىنا كوز جەتكىزەمىز. دەمەك, بۇل كەدەن وداعىنىڭ الىپ رىنوگىنا شىعۋ قازاقستان كاسىپكەرلەرى ءۇشىن پايدالى بولىپ شىققاندىعىن بىلدىرەدى.
ءۇشىنشى تاۋارلار توبى – وندىرىستىك قۇرال-جابدىقتار. اتى دا ايتىپ تۇرعانداي وعان كىلت, گايكالاردان باستاپ, كۇردەلى پريبورلار جانە باسقا دا وندىرىسكە قاجەتتى زاتتار كىرەدى. تالداۋ مەرزىم ىشىندەگى بۇل جونىندەگى ەكسپورتىمىزدىڭ جالپى كولەمى 50 ميلليون دوللاردى قۇرادى. بۇل وسىنىڭ الدىنداعى ءبىر جىلمەن سالىستىرعاندا 60 پايىزعا ارتىق كورسەتكىش.
سونىمەن جالپىلاي العاندا, قازاقستاننىڭ وڭدەلگەن ءونىمىنىڭ ەكسپورتى كەدەن وداعى اياسىندا قارقىندى تۇردە ارتىپ كەلەدى. مۇنى ەڭ الدىمەن, ەل باسشىلىعىنىڭ كەدەن وداعى اياسىندا ءجۇرگىزگەن جۇمىستارىنىڭ, سونىمەن قاتار ەلىمىزدە قولعا الىنعان جاڭا يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسىنىڭ العاشقى جەمىستى ءناتيجەلەرى دەپ ايتۋعا ابدەن بولادى.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن سايلاۋباي تورەمۇرات, جۋرناليست.
سوڭعى جاڭالىقتار
قىسقى وليمپيادا: بۇگىن وتانداستارىمىز قاي سپورت تۇرلەرى بويىنشا سىنعا تۇسەدى؟
قىسقى سپورت • بۇگىن, 09:10
قارجى • بۇگىن, 09:05
اۋا رايىنا بايلانىستى بىرنەشە وڭىردە ەسكەرتۋ جاريالاندى
اۋا رايى • كەشە
فريستايل-موگۋل: پاۆەل كولماكوۆ وليمپيادادا 1/8 فينالعا دەيىن جەتتى
وليمپيادا • كەشە
وسكەمەندە اۋانىڭ لاستانۋىنا بايلانىستى وقۋشىلار قاشىقتان وقيدى
ايماقتار • كەشە
