ونەردە شەكارا جوق
جاس كەزدە ەستىگەنىمىز بار ەدى. الماتىداعى قۇرمانعازى اتىنداعى قازاق ۇلت اسپاپتار وركەسترى قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنا گاسترولمەن بارىپ, قايتارىندا قىتايلىقتار ءبىر اپتا ۇستاپ, قىتاي كوممۋنيستىك پارتياسىنىڭ كەزەكتى سەزىنىڭ اشىلۋ سالتاناتىن ۇلى كومپوزيتور قۇرمانعازىنىڭ «سارىارقا» كۇيىمەن اشتىرعان ەكەن. ونەردە شەكارا جوق دەگەن وسى.
جاستاردىڭ جانىنا جالىن قۇيىپ, كارىلەردىڭ تانىنە قۋات بەرەتىن وسى مۋزىكامىزدىڭ قادىر-قاسيەتىن باعالاپ, قازاقتىڭ رۋحىن بيىكتەتە بەرۋگە پايدالانىپ ءجۇرمىز بە؟ ءاربىر سالتاناتتى جيىن, مادەني كەشتەر وسى كۇيمەن اشىلىپ, وسى كۇيمەن جابىلىپ جاتسا قانداي عانيبەت!
كوپشىلىكتىڭ كوكەيىندەگىسىن ءدوپ باسىپ, كوڭىلىنە نۇر ۇيالاتىپ جۇرگەن قازاق راديوسىنىڭ «شالقار» باعدارلاماسىنىڭ تاڭعى حابارىن «اسسالاۋما- عالەيكۋم, قازاق ەلى» دەمەي-اق (تۋرا ءبىر شەتەلدەن كەلگەن دەلەگاتسيانىڭ اەروپورتتان سالەم بەرۋى سەكىلدى) «سارىارقا» كۇيىمەن باستاسا, تاڭنان جانىمىزعا كۇش-جىگەر قۇيىپ, ماۋجىراپ تۇندە ۇيقىعا بەت العاندا وسى كۇيمەن ەرتەڭگى كۇنىمىزگە سەرگەكتىك سىيلاسا, شىركىن! قايتكەندە, مۇنى داستۇرگە اينالدىرۋ قاجەت.
نۇرماحان نازاروۆ,
قازاقستاننىڭ مادەنيەت قايراتكەرى
تۇركىستان
وقىرمان بىلگىسى كەلەدى
قازىر «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىن ەگدە كىسىلەر دە, جاس بىلىمگەرلەر دە وقيدى. كىتاپحانالارعا بارعانىمدا جاستاردىڭ كوبى گازەتتى وقىپ, وزدەرىنە قاجەتتىلەرىن جازىپ الىپ جاتقاندارىن كورەمىن. بۇرىنعىداي كىتاپتار كوپ تيراجبەن شىقپايدى, كوپ ارنالار شەتەلدىك تەلەسەريالداردى كورسەتەدى, وقىرماندار قاجەتتى رۋحاني دۇنيەلەردى اتا گازەتتەن العىسى كەلەدى. «ەگەمەن قازاقستان» گازەتى الداعى ۋاقىتتا بالاباقشادا, مەكتەپ, كوللەدج, جوعارى وقۋ ورىندارىندا تاربيەلەنىپ, ءبىلىم الىپ جاتقان بۇلدىرشىندەر مەن جاستاردىڭ تاربيەسىنە اسا ءمان بەرىپ, تۇراقتى ماقالالار بەرىپ تۇرسا ەكەن. گازەت بەتىندە وتكەن عاسىرلاردا ءومىر سۇرگەن تاريحي تۇلعالاردىڭ ومىرلەرى, ەڭبەكتەرى تۋرالى ماقالالار ءجيى بەرىلسە دەيمىز. الاش قايراتكەرلەرى تۋرالى ماقالالار سوڭعى ۋاقىتتا ءجيى بەرىلىپ تۇرادى, وتە دۇرىس. الاش قايراتكەرلەرىمەن قاتار, الداعى ۋاقىتتا كەڭەس وكىمەتى تۇسىندا ۇلكەن لاۋازىمدى قىزمەت اتقارعان, حالىقارالىق دارەجەدەگى ساياسي قايراتكەرلەر ت.رىسقۇلوۆ, ن.تورەقۇلوۆتىڭ ەڭبەكتەرى تۋرالى كولەمدى ماقالالار بەرىلىپ تۇرسا. ت.رىسقۇلوۆتىڭ حالقىنا جاساعان تاريحي ەڭبەگى مەملەكەتتىك قىزمەتتە جۇرگەن جاستارعا ۇلگى بولار ەدى. سونىمەن قاتار, وقىرمان تاريحي تۇلعالارىمىزدىڭ, بي-بولىستاردىڭ ومىرلەرى, ەڭبەكتەرى تۋرالى كوبىرەك بىلگىسى كەلەدى. وقىرمان رەتىندە گازەت بەتىنەن سالت-ءداستۇرىمىز, تاريحىمىز, ءدىنىمىز, كوشى-قون, جاستار تاربيەسىنە قاتىستى ماقالالاردى وقىعىمىز كەلەدى.
قابىلانبەك مەيىربەكوۆ
تاراز
بالا تاربيەسىنە ءمان بەرىڭىز
«بالا تاربيەسى بالاباقشادان باستالادى» دەسەك, وندا بالا ەمەس, ۇلكەندەردىڭ ادەپسىز قىلىق كورسەتىپ جۇرگەنىنە نە دەيمىز؟ استاناداعى ءۇش تىلدە ءبىلىم بەرەتىن بالاباقشانىڭ بىرىندە مەرەكەلىك كەش ءوتتى. وندا قىز بەن جىگىت بولىپ بىرنەشە جۇپ بيلەدى, ولەڭ وقىلدى. كەنەتتەن ءبىر كىشكەنتاي قىزدىڭ جانىنداعى بالامەن كينوداعىداي سۇيىسە كەتكەنىن بايقايمىز. دەرەۋ بەينەكامەراعا ءتۇسىرىپ الدىق. بالاعا وتباسىندا, بالاباقشادا دۇرىس تاربيە بەرمەگەندىكتەن وسىنداي جات قىلىقتار كورسەتىپ, ءوز بەتىمەن كەتكەن جاس بۋىندى بايقايسىز.
بۇل دەگەنىمىز – بۇگىنگى ۇرپاقتىڭ ساناسىن ءتۇرلى جات سەريالدار مەن باتىستىڭ بەيادەپ كينولارى جاۋلاپ العاندىعىنىڭ بەلگىسى. ءتىپتى بالالاردىڭ اراسىندا ءبىر-ءبىرىن باسىپ وزۋ باسەكەسى پايدا بولعان. ماسەلەن, ونداعى بالالاردىڭ ويىنشىقتارى دا ەرەكشە, ءارى قىمبات. كىشكەنتاي عانا ماشينانىڭ قۇنى 3900 تەڭگە تۇرادى ەكەن. ال بالالار ءبىر-بىرىنەن اسىپ ءتۇسۋ ءۇشىن سونداي ماشينانىڭ بىرنەشە ءتۇرىن جيناۋى ءتيىس. مىنە, باسەكە, مىنە كورسەقىزارلىق... مۇنداي بالالاردان كەيىن قانداي ازامات تاربيەلەنىپ شىعادى؟ وسىندايدا بالانى قاراپايىمدىلىققا ۇيرەتەتىن, ءبىر ناندى ءبولىپ جەگىزگەن قايران ءبىزدىڭ بالالىق شاعىمىز ەسكە تۇسەدى. بەسىكتەگى بالادان ات جالىن تارتار ازامات بولعانعا دەيىن جاقسى تاربيە بەرۋ – وتباسىنداعى اتا-اناسى مەن ءتالىم بەرەر ۇستازىنا تىكەلەي قاتىستى.
ايمان مۇقىشەۆا
استانا
جامانشىڭ با, الدە جامانشىنى ما؟
پلانەتامىزداعى تەڭدەسى جوق تابيعاتتىڭ عاجايىپ قۇبىلىسى – اقتوبە وبلىسى ىرعىز اۋدانىنداعى جامانشىڭ كراتەرى جالپىعا بەلگىلى. مەنىڭ پىكىرىمشە, وسى جەردىڭ اتاۋى جامانشىڭ دەپ قاتە اتالىپ ءجۇر. زەرتتەۋلەر جامانشىڭ كراتەرىنىڭ وسىدان 0,75-1,1 ملن جىلدار بۇرىن وڭتۇستىك-شىعىستان سولتۇستىك-باتىسقا قاراي ۇشقان ءىرى مەتەوريتتىڭ جەرگە قيعاش (كولبەۋ) ءتۇسۋى سالدارىنان پايدا بولعاندىعىن انىقتادى. ويپاتتىڭ ديامەترى 5-6 شاقىرىم, ءتۇبى جايپاق, باۋرايى كولبەۋ, تەرەڭدىگى 700 مەتردەي. كوردىڭىز بە, عالىمداردىڭ وزدەرى بۇل جەردى ويپات دەپ جازىپ وتىر. مەتەوريت تۇسكەن جەر ويپات بولسا, ول قالايشا شىڭعا اينالادى؟ نەگىزىندە بۇل الىپ شۇڭقىر. جانە دە ول جەردە وسىمدىكتەر شىقپاعان, جاندىكتەر دە جولاي الماعان. مەتەوريت تۇسكەن جەرگە جەرگىلىكتى تۇرعىندار بارىپ, كراتەردەگى نەگىزىنەن شىنى تەكتەس زاتتاردىڭ زياندىعىن قولمەن ۇستاپ بارىپ, كوز جەتكىزگەن سوڭ جامانشىنى دەپ اتاعان, بىراق تا بەرتىن كەلە ۇرپاق الماسىپ, جامانشىنى اتاۋى بۇگىنگى كۇنگە «جامانشىڭ» دەگەن اتاۋمەن جەتكەن. بۇل مەنىڭ جەكە بولجامىم. ال ءتىلشى عالىمدار مەن جەر بەدەرىن زەرتتەۋشى عالىمدار بۇعان نە دەر ەكەن؟
ناعاشىباي بالماحان ۇلى, جۋرناليست
اقتوبە
الا الماي جۇرگەن اقشامدى الدىم
مەن, جەكە كاسىپكەر دوسبول بەكەنباي بيىلعى جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا قىزىلوردا قالالىق پروكۋراتۋراسىنا «قىزىلورداجىلۋورتالىعى» مەملەكەتتىك كوممۋنالدىق كاسىپورنىنىڭ مەنىڭ تيەسىلى اقىمدى تولەۋ جونىندەگى سوت شەشىمىن جارتى جىلدان استام ۋاقىتتان بەرى ورىنداماي وتىرعانىن ايتىپ, شاعىم تۇسىرگەن ەدىم. وسىدان كەيىن مەنىڭ ارىزىمدى جەدەل قاراعان پروكۋراتۋرا شەشىمنىڭ شۇعىل ورىندالۋىنا ىقپال جاسادى. ناتيجەسىندە, تەز ارادا اتالعان كاسىپورىننان وزىمە تيەسىلى 675 مىڭ تەڭگە قارجىمدى ءوندىرىپ الدىم.
وسىلايشا قالالىق پروكۋراتۋرانىڭ ارالاسۋى ارقاسىندا مەن ءوزىمنىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىعىمدى قورعاپ, ادال اقىما قول جەتكىزدىم. ەندى وسى قالتقىسىز قىزمەتى ءۇشىن قالا پروكۋرورى مۇرات دوسماعانبەتوۆ باسقارعان ۇجىمعا العىسىمدى بىلدىرگىم كەلەدى.
دوسبول بەكەنباي,
جەكە كاسىپكەر
قىزىلوردا
