تاۋەلسىزدىك جىلدارىنىڭ العاشقى كەزەڭىندەگى سىن ساعاتتاردا جاستاردىڭ ءجۇرىپ-تۇرۋىنا مەملەكەتتىك اپپاراتتىڭ ۇنەمى ارالاسۋى زاڭدىلىق بولدى. ب.سوقپاقباەۆتىڭ ايگىلى «مەنىڭ اتىم قوجا» كينوسىنداعى «كىم سوتقار؟ – قوجا! كىم وتىرىكشى؟ – قوجا!» دەگەندەي, سوڭعى جىلدارى قىلمىس تا, لاڭكەستىك تە سول جاستارعا تيەسىلى بولىپ العانداي. كەيدە اكە-شەشەسى تىرشىلىك قامىن كۇيتتەپ جۇرگەندە, بالالارىنىڭ قالاي ەرجەتىپ, اۋىلدىڭ ءاپايتوس بوزبالاسى بولعانىن دا بايقاماي قالىپ جاتادى. وسىلاي «كىشىگىرىم مەملەكەتتەگى» قۇبىلىس قوعامدا, مەملەكەتتىك كەڭىستىكتە ارقيلى قىرىمەن كورىنىس تاۋىپ جاتادى. ءيا, تىرشىلىكتى عانا ەمەس, ءتالىم-تاربيەنى دە قاتار الىپ ءجۇرۋ وتباسىندا قانشالىقتى قاجەت بولسا, مەملەكەتتىك جاستار ساياساتىن جۇرگىزىپ وتىرۋ سونشالىقتى ماڭىزدى ەكەندىگىن ايقىندايدى.
ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى ستاتيستيكا كوميتەتىنىڭ مالىمەتىندە كورسەتىلگەندەي, وتكەن جىلى ەلىمىزدە 14-29 جاس ارالىعىنداعى جاستاردىڭ سانى 4099,6 مىڭ ادامدى قۇراعان.
وسىناۋ جاستاردىڭ الەۋمەتتىك ەرەكشەلىگى – ۇنەمى ىزدەنىس ۇستىندە جۇرەتىندىگىندە. ولاردىڭ ءبىرى جۇمىس, ءبىرى رۋحاني سەنىم, ءبىرى ءبىلىم, ءبىرى سۋبمادەنيەتىن ىزدەر, ايتەۋىر بەلسەندى ارەكەت ۇستىندە بولادى. جاستارعا وقۋعا تۇسەم دەسە كۆوتا, اۋىل شارۋاشىلىعىمەن اينالىسام دەسە سۋبسيديا بەرىلىپ جاتىر. وسىنىڭ ناتيجەسىندە جالپى جاستاردىڭ تەڭ جارتىسى ەڭبەكپەن قامتىلعان.
جاستارعا قىزمەت كورسەتەتىن ارنايى رەسۋرستىق ورتالىقتار جەلىسى ايماقتاردا كەڭىنەن اشىلىپ ۇلگەردى. وسى كۇندەرى رەسپۋبليكا بويىنشا بارلىق جاستاردىڭ رەسۋرستىق ورتالىقتارىنىڭ سانى 207-گە جەتتى. قازىر وڭىرلىك جاستار رەسۋرستىق ورتالىقتارى قىزمەتكەرلەرىنىڭ شتاتتىق سانى 1869 ادامدى قۇرايدى. بۇل دا سوزدەن ىسكە كوشكەندىكتىڭ ءبىر كورىنىسى.
سونىمەن قاتار, ءاربىر اۋدان باسشىلىعى جانىنان جاستاردىڭ ايماقتىق كەڭەستەرى قۇرىلدى. ءارتۇرلى سالانىڭ وكىلدەرى ىرىكتەلىنىپ, جەرگىلىكتى جاعدايعا بايلانىستى تۋىندايتىن الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى بەيبىت, وركەنيەتتى جولدارمەن شەشۋگە جۇمىلدىرۋ, جاستارعا قاجەتتى جوبالاردى ايماقتىق ەرەكشەلىكتى ەسكەرە وتىرىپ انىقتاۋ جولعا قويىلۋدا. سەبەبى, ء«ار ەلدىڭ سالتى باسقا», دەگەندەي كەڭ اۋماقتا جاتقان وبلىستاردىڭ ەكونوميكالىق-الەۋمەتتەنۋ ۇردىسىنە قاراي جاستار ساياساتى دا وزىنشە جۇرەدى. مىسالى, الماتىنىڭ مادەني دامۋ دەڭگەيى باسقا وبلىستارمەن ۇيلەسپەۋى مۇمكىن. دەگەنمەن, جاستارعا قاتىستى اتقارىلعان كەز كەلگەن شارۋا وڭىرلىك ەرەكشەلىكتەرگە قاراماستان ورتاق مەملەكەتتىك ساياسات پەن ازاماتتىق قاعيدالارعا نەگىزدەلەدى.
بۇعان كۇشەيتىلىپ كەلە جاتقان وڭىرلىك جاستار ىستەرى جونىندەگى كەڭەستەرىنىڭ قىزمەتىن ايتساق تا جەتكىلىكتى. جاۋاپكەرشىلىك جەرگىلىكتى باسشىلىقتىڭ تىكەلەي قۇزىرەتتەرىنە جۇكتەلگەن. بارلىق دەڭگەيدەگى اكىمدەر اتالعان كەڭەستەردى وزدەرى باسقارادى. اتالعان جاستار كەڭەسى ءاربىر جاستى ءوز ايماعىنىڭ الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىكتى سەزىنۋگە ۇيرەتۋ, ۇلكەن ءتالىم-تاربيەلىك قوعامدىق مەكتەپتەر جاساقتاۋدا ماڭىزدى بولماق. سول جاستار كەلەشەكتە جەرگىلىكتى كادرلىق قۇرامدى جاساقتاپ جاتسا, يدەيانىڭ ءوز ماقساتىنا جەتكەنى ەمەس پە؟! كادرلىق دامۋ رەزەرۆىن وسىلايشا ازاماتتىق سەكتور ارقىلى وسىرۋگە دە بولاتىندىقتىڭ ءبىر دالەلى وسىندا. اسىرەسە, الەۋمەتتىك نىسانداعى جەتىمدەر ۇيلەرىنەن شىعاتىن تۇلەكتەر مەن اسكەردەن قايتىپ كەلگەندەرگە, باس بوستاندىعىنان ايىرىلىپ, جازا مەرزىمىن وتەگەندەرگە, مۇگەدەكتىگى جاعىنان مۇقتاج جاستارعا, اۋىلدان شىققان شىعارماشىلىق ىزدەنىس ۇستىندەگى ونەر يەلەرىنە, ءدىني تەرىس اعىمنان ايىعا الماي جۇرگەندەرگە, ماماندىعىن دۇرىس تاڭداي الماعاندارعا, كاسىپكەرلىكتىڭ ءبىر ۇشىن ۇستاي الماي جۇرگەندەرگە جاڭا مۇمكىندىكتەر اشىلارى ءسوزسىز.
وسى رەتتە كاسىپورىندار مەن جوو-داعى, كوللەدجدەردەگى جاستار ءىسى كوميتەتتەرىنىڭ قوعامداعى ورنىن ەستەن شىعارماۋىمىز كەرەك. ەل بويىنشا 120 جوو-دا, 649 كوللەدجدە, 180 كاسىپورىندا جۇمىس ىستەپ جاتقان اتالعان مەكەمەلەر جاستاردىڭ مامان رەتىندە تۇلعالانۋىنا بىردەن-ءبىر اسەر ەتۋشى كۇش. ولاردىڭ نەگىزگى مىندەتى – ستۋدەنتتەردى اۋەلى سول وقۋ ورنىنىڭ پاتريوتى, سودان بارىپ سول ەلدىڭ جاناشىرى رەتىندە قالىپتاستىرۋ.
وتكەن جىلدىڭ جەلتوقسانىندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ رەسپۋبليكا جاستارىمەن كەزدەسكەن قازاقستاننىڭ جاستار فورۋمىندا تەك كاسىبي ءبىلىمنىڭ ارقاسىندا جۇمىسشى جاستاردى, ەڭبەك ادامىن تاربيەلەپ شىعارۋ كەرەكتىگىن, سول باعىتتا بارلىق مەملەكەتتىك ساياساتتى جۇرگىزەتىندىگىن ايتا كەلىپ, «كەلەر جىلى تەگىن كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى ىسكە قوسىلادى. بۇل جۇمىسسىز جۇرگەن 58 مىڭ جاسقا ەكى قولعا ءبىر كۇرەك تاۋىپ بەرۋگە سەپتىگىن تيگىزبەك», دەگەن بولاتىن.
ەڭ باستىسى, بالانى گەرمانيا, اۆستريا, كانادا ەلدەرىندەگىدەي بالاباقشا, باستاۋىش سىنىپتان باستاپ ماماندىق تاڭداۋعا باۋلۋ تاجىريبەسىنەن ۇلگى الۋعا ءتيىسپىز. ايتپاقشى, بۇعان قاتىستى ەلباسىنىڭ «قازاقستاننىڭ الەۋمەتتىك جاڭعىرتىلۋى: جالپىعا ورتاق ەڭبەك قوعامىنا قاراي 20 قادام» اتتى ماقالاسىندا بۇگىنگى جاس تۇلەكتەر مەن ولاردىڭ اتا-انالارىنىڭ بولاشاق ماماندىقتى ءاتۇستى تاڭداۋ ادەتىن تۇبەگەيلى وزگەرتۋ كەرەكتىگىن مەڭزەيدى.
جاستاردى دامىتۋدىڭ جاhاندىق يندەكسى بويىنشا قازاقستان رەسپۋبليكاسى 183 مەملەكەتتىڭ ىشىنەن 61-ورىندى يەلەنگەندىگىن ايتا كەتۋ كەرەك. بۇل كورسەتكىش ەلىمىزدىڭ جاستاردى جۇمىسپەن قامتۋ, ساياسي جانە ازاماتتىق بەلسەندىلىك بويىنشا تۇركيادان (62-ورىن), ايماقتىق دەرجاۆالار رەسەي (110 ورىن) مەن قىتايدان (118 ورىن) الدا تۇرۋىمىز – جاستار ساياساتىنا دەگەن مەملەكەتتىك كوزقاراس پەن كوڭىل ءبولۋدىڭ ايقىن دالەلى.
العىرلىعى مەن البىرتتىعى قاتار جۇرەتىن جاستاردى قولداۋدا جاس تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ ۇلەسى وزگەلەردەن جوعارى تۇرعانى قۋانتادى.
ماقسات جاقاۋوۆ,
ايماقتانۋشى
الماتى
