ازاماتتىق قوعام مىندەتتەرى اۋقىمدى

كەشە استاناداعى ۇلتتىق مۋزەيدە VII ازاماتتىق فورۋم ءوتتى. قوعامدىق ۇيىمدار مەن مەملەكەتتىك ورگاندار اراسىنداعى ءوزارا ىقپالداستىقتى دامىتۋدا ەرەكشە ورنى بار بۇل جيىن ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعى اياسىندا ۇيىمداستىرىلدى. فورۋمعا مەملەكەتتىك حاتشى گۇلشارا ابدىقالىقوۆا, پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى يمان­عالي تاسماعامبەتوۆ, پارلامەنت دەپۋتاتتارى, ورتالىق جانە جەرگى­لىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ باسشى­لارى, ساراپشىلار, حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ, رەسپۋبليكالىق جانە وڭىرلىك ۇەۇ مەن باق وكىلدەرى قاتىستى. «ازاماتتىق قوعام دا­مۋى­­نىڭ جاعدايى جانە پەرس­پەك­تي­ۆالارى» تاقىرىبىندا ءوت­كەن فو­رۋمنىڭ پلەنارلىق وتى­رى­سىندا گ.ابدىقالىقوۆا مەم­لە­كەت باسشىسى نۇر­سۇل­تان نازارباەۆتىڭ جيىن دە­لە­گات­تا­رى­نا ارناعان قۇت­تىق­تاۋ حاتىن وقىپ بەردى. «ءتاۋ­ەلسىزدىكتىڭ 25 جىلدىق مە­رەي­لى بەلەسىندە ءبىز بۇكىل ەل بو­لىپ قازاقستان جو­­لىنىڭ قورىتىندىلارىن شى­­عارۋدامىز. ونىڭ وراسان مول تابىسىنىڭ ەلەۋلى ءبو­لى­گى ازاماتتىق سەكتورعا تيە­سى­لى. سىزدەردىڭ بەلسەندى جانە جا­­­سا­مپاز ەڭبەكتەرىڭىز ءار­داي­­ىم قوعامىمىزدىڭ ءال-اۋ­قا­تىن ارتتىرۋعا جانە ءتا­ۋە­ل­سىز­­­دىگىمىزدىڭ نىعايۋى جولىنا جۇم­سالسىن!», – دەلىنگەن پرە­زي­دەنتتىڭ حاتىندا. بۇدان كەيىن ءسوز العان پرە­مەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى يمانعالي تاسماعامبەتوۆ بۇگىنگى تاڭدا كۇللى قازاقستان بويىنشا 18 092 ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار تىركەلگەنىن ايتا كەلىپ, ولاردىڭ ىشىندەگى 8 307 ۇيىم بەلسەندى جۇمىس ىستەيتىندىگىن جەتكىزدى. بۇل جالپى كورسەتكىشتىڭ 40 پايىزىن عانا قۇرايدى. – ەلدەگى ۇەۇ-نىڭ نەگىزگى قۇ­رىلىمى كوپ جاعدايدا ازا­مات­تاردى تولعاندىراتىن پرو­ب­لەمالاردى سيپاتتايدى. بۇل تۇرعىدا ءبىز ۇكىمەتتىك ەمەس سەك­تورلاردى قۋاتى مەن قابى­ل­ە­تى جاعىنان قوعامداعى وڭ ءوز­گە­رىس­تەردىڭ قوزعاۋشى كۇشى بو­لا الاتىن نيەتتەستەر قاۋىم­دا­س­تىعى دەپ بىلەمىز, دەگەن ي.تاسماعامبەتوۆ قازاقستان بو­يى­ن­­­­شا بەلسەندى ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىم­­­دار جەلىسى دامىعان 5 ءوڭىردى ەرەك­شە اتاپ ءوتتى. ولار – استانا, ال­ماتى قالالارى, اقتوبە مەن جام­بىل جانە وڭتۇستىك قازاق­­- س­تان وبلىستارى. جالپى, قازىرگى قوعامىمىزدا وسى تاقىلەتتەس ۇيىمدار تۇراق­تى نەگىزدە 27 مىڭ ادامدى جۇ­مىس­پەن قامتىسا, ولار ۇسى­ناتىن قىزمەتتىڭ نەگىزگى تۇرلەرى الەۋ­مەتتىك سالانىڭ بارلىق ءبولى­گىن قامتيدى. اتاپ ايتقاندا, جاس­تار ساياساتى مەن بالالار باس­تاماسى, حالىقتىڭ الەۋمەتتىك از قامتىلعان توبىن قولداۋ, ءبى­لىم جانە عىلىم, سپورت جانە دەنە تاربيەسى, سالاماتتى ءومىر سالتىن ناسيحاتتاۋ, ازامات­تار­دىڭ قۇقىقتارى مەن زاڭ­دى مۇددەلەرىن قورعاۋ, گەن­دەر­لىك ماسەلەلەردى شەشۋ, قور­شاعان ورتانى قورعاۋ, ونەر مەن مادەنيەتتى دامىتۋ سالا­سىن­دا جۇمىس جاسايتىن ۇيىم­دار, سونداي-اق, ۇلتتىق ءبىر­لىك پەن قوعامدىق كەلىسىمدى نى­عايتۋعا, تاريحي-مادەني قۇن­دىلىقتاردى قورعاۋعا, مەم­لەكەتتىك ءتىلدى دامىتۋ, دە­موگ­رافيالىق پروبلەمالاردى شەشۋگە باعىتتالعان قوعامدىق بىرلەستىكتەر بولىپ كەتە بەرەدى. دەسەك تە, پرەمەر-مينيستر­دىڭ ورىنباسارى ءوز سوزىندە جوعا­رى­دا اتالعان الەۋمەتتىك سالا سا­تىلارىنىڭ ىشىندەگى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە ەرەكشە توقتالدى. ونىڭ ماڭىزدىلىعىنا باسىمدىق بەرە سويلەگەن ول, قازىر بۇل سالا­دا جاڭعىرتۋدىڭ جاڭا كەزەڭى باس­تال­عانىن باياندادى. – ناقتىراق ايتقاندا, 2016 جىلدان باستاپ 2019 جىلعا دەيىن ورتا ءبىلىم ۇيىمدارى جۇيەسىندە كەزەڭ-كەزەڭىمەن وقىتۋدىڭ جاڭا مازمۇنىنا كوشۋ جوسپارلانعان. جاڭا وقۋلىقتار, باعدارلامالار مەن وقىتۋ ادىستەرى مەحانيكالىق وقىتۋدان فۋنكتسيونالدىق ساۋ­ات­تىلىققا باعىتتالادى. ياعني, ءوز ءبىلىمى مەن داعدىلارىن لوگي­كالىق قولدانۋعا ۇيرەتەتىن بو­لادى, – دەدى پرەمەر-مينيستر­دىڭ ورىنباسارى. سونىمەن قاتار, فورۋم ءمىن­بەرىنەن مامان دايارلاۋ ماق­ساتىندا ۇلتتىق بىرىڭعاي تەس­تىلەۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ, ءبىتىرۋ ەمتيحاندارى مەن جوو-عا ءتۇسۋ ەمتيحاندارىن ءبولۋدى قاراستىرۋ جايى دا ايتىلدى. مۇندا نەگىزگى باسىمدىق بىتىرۋشىلەردىڭ تەرەڭ ءبىلى­مىن, ءبىلىمنىڭ جۇيەلىلىگى, تولىق­تىعى, تالداۋ, قورىتۋ, جىك­تەۋ مۇمكىندىكتەرىن انىقتايتىن داع­دىلاردى تەكسەرۋگە باعىت­تا­لا­تىندىعىن ايتا كەتكەن ءجون. سول سياقتى, كاسىپتىك جانە تەحنيكالىق ءبىلىم بەرۋ سالاسىن­دا مامانداردى دايارلاۋدىڭ دۋال­دى جۇيەسىنە كوشۋ جۇزەگە اس­قان بولسا, كەلەر جىلدان باس­تاپ بۇل جۇيە تەگىن جۇمىسشى مامان­دىقتارىن وقىتۋ بارى­سىن­دا تەوريا مەن پراكتيكا ارا­سىنداعى كەمشىلىكتى جويۋعا كو­مەك­تەسەدى دەپ كۇتىلۋدە. – قازىر جوعارى ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا جوو-نىڭ اۆتو­نوم­دىلىققا كوشۋى جانە ولار­دىڭ اكادەميالىق, قار­جى­لىق تاۋەلسىزدىگىن كەڭەيتۋ ءجۇر­گىزىلۋدە. وزدەرىڭىز بايقاپ وتىر­عانداي, بارلىق ءبىلىم بەرۋ جەلىسى جاڭعىرتىلۋدا. وسى وراي­دا, اتالعان جاڭا وزگەرىس­تەر­دى ەندىرۋدە تالقىلاۋ, تالداۋ, ناق­تىلاۋ پروتسەسىنە وزدەرىڭىزدى بەل­سەنە قاتىسۋعا شاقىرامىز. سونداي-اق, زامان تالابىنا ساي, الەمدە ءبىرىنشى ورىنعا قوسىمشا قابىلەت پەن داعدىلاردى قوياتىن تۇبەگەيلى ترانسفورماتسيا ءجۇرىپ جاتقانىن ەسكەرىپ, بۇل ماسەلەگە دە قىزۋ اتسالىسۋلارىڭىزدى قالايمىز. ويتكەنى, قوسىمشا ءبىلىم بەرۋدىڭ ۇلكەن سۇرانىسقا يە بولۋى قۋانتارلىق جايت. ماسەلەن, ءبىر عانا استانادا 271 دامىتۋ ورتالىعى جۇمىس جا­سا­­عانىمەن, وكىنىشكە قاراي رو­بوتو­تەحنيكا, كومپيۋتەرلىك باع­دارلامالاۋ جانە گرافيكا سياقتى تەحنيكالىق ماماندىقتار بوي­ىن­شا قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ قىز­مەتى مۇلدەم از بولىپ وتىر, – دەدى ۆيتسە-پرەمەر. – سوندىقتان دا تەحنيكالىق ماماندىقتار بويىنشا قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ قىزمەتى مۇلدەم از بولعاندىقتان, وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋعا ازاماتتىق سەكتور جانە بيزنەس قۇرىلىم وكىل­دەرىن اتالعان قىزمەتكە جە­دەل قوسىلۋعا شاقىرامىن. سەبە­بى, وسى باعىتتاعى جوبا­لار­دى ءازىر­لەۋ وتە ءتيىمدى بولار ەدى دەپ سا­نايمىن, – دەگەن يمانعالي تاسماعامبەتوۆ كەلەر جىلدان باستاپ بەلسەندى ارەكەت ەتكەن ۇەۇ-عا سىياقى بەرىلەتىندىگىن تىلگە تيەك ەتتى. – ءبىز 2017 جىلدان باستاپ قازاقستاندا ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدارعا سىياقى بەرۋ­دى جوس­پار­لاپ وتىرمىز. بۇل سىي­اقى ۇيىمداردىڭ جار­عى­لىق ماق­ساتتارىنا, ينستي­تۋ­تسيونالدى دا­مۋىنا, قىز­مەتكەرلەردىڭ ءبى­لى­ك­تىلىگىن كو­تە­رۋگە, بىرلەستىكتىڭ ماتەريالدىق با­زاسىن نىعايتۋعا جۇمسالاتىن بو­لادى. ۇكىمەتتىڭ اتىنان بەرىلەتىن سىياقى قوعامدىق ۇسىنىستار مەن ولاردىڭ قىز­مەتىن باعالاۋدى ەسكەرە وتىرىپ, الەۋمەتتىك جوبانى ءساتتى جۇزەگە اسىر­عان ۇيىمدارعا عانا بەرى­لەدى. ال وعان ۇمىتكەرلەردى ىرىك­تەۋ قۇزىرەتتى ورگان جانىنداعى ۇەۇ-مەن ءىس-قيمىل جونىندەگى ۇيلەستىرۋ كەڭەسىندە جۇرگىزىلەدى. سىياقى الۋعا ءوتىنىم جولداعان ءاربىر ۇيىم كەڭەس مۇشەلەرى مەن تاۋەلسىز ساراپشىلاردان قۇرالعان ساراپتاۋ كوميس­سيا­سىنىڭ باعالاۋىنان وتەدى, – دەدى ول. ەستەرىڭىزگە سالا كەتەيىك, ءوت­كەن جىلى ۇەۇ تۋرالى زاڭ­نىڭ قابىلدانۋىمەن «ۇەۇ ءۇشىن گرانت» تۇسىنىگى ەنگىزىلگەن بولا­تىن. سودان بەرى گرانتتاردى بەرۋ­دى گرانتتىق قارجىلاندىرۋ وپەراتورى رەتىندە – «ازاماتتىق باستامالاردى قولداۋ ورتالىعى» كوممەرتسيالىق ەمەس اكتسيونەرلىك قوعامى جۇزەگە اسىرىپ كەلەدى. ال بيىلعى جىلدا ۇەۇ گرانت بەرۋ ءۇشىن 208 ملن تەڭگە قارجى بولىنگەن. تامىز ايىندا وپەراتور 11 جوبا بويىنشا باي­قاۋ وتكىزىپ, جەڭىمپازدار قازىر­گى ۋاقىتتا جوبانى جۇزەگە اسى­رۋ­دا. وسىمەن جەتىنشى رەت ۇيىم­داس­­­تىرىلىپ وتىرعان اتال­مىش فو­رۋمداعى ءسوزىن قو­رى­تىن­دى­لاعان يمانعالي تاس­ما­عامبەتوۆ اتاجۇرتقا كو­شىپ كەل­گەن شەتتەگى قان­داس­ت­ار­ى­مىزدىڭ سانى 6 ەسەگە ارتقا­نىن جەتكىزدى. – سىزدەردىڭ نازارلارىڭىزدى تا­­عى ءبىر وزەكتى باعىت – قازاق­ستان­عا كەلگەن وتان­داس­تا­رى­مىز­دى الەۋمەتتىك بەيىم­دەۋ ءما­­سە­لەسىنە اۋدارعىم كەلەدى. الاي­­­دا, مەملەكەت پەن ۇەۇ ءوز الەۋ­­­ەتىن بۇل ماسەلەدە دە دۇرىس قول­­­دانا الماي وتىر. بيىلعى جى­لى ەلى­مىزگە 11 مىڭ وتباسى كو­­شىپ كەلدى. بۇل وتكەن جىلمەن سا­­لىستىرعاندا 6 ەسە كوپ. وتان­داس­تارىمىز قۇجاتتاردى ءرا­سىم­دەۋ, ءبىلىم الۋ, الەۋمەتتىك بەيىمدەلۋ تۇرعىسىندا كومەككە ءزارۋ. ءدال وسى ماسەلەدە ۇەۇ-نىڭ ءرولى ەرەكشە ماڭىزدى دەپ بىلەمىن. ويتكەنى, ورالمانداردى جاڭا قوعامعا اكىمشىلىك مەحا­نيزم­دەردى قولدانا وتىرىپ بەيىم­دەۋ­گە بولمايدى. مۇنى تەك ولار­دى بىرتە-بىرتە قوعامدىق قۇ­رىلىمدارعا تارتۋ ارقىلى ءجۇ­زەگە اسىرۋعا بولادى, – دەدى ۆيتسە-پرەمەر. فورۋم بارىسىندا «اتا­مەكەن» ۇكپ باسقارما ءتو­­را­­عا­­­سىنىڭ ورىنباسارى مۇ­رات ابەنوۆ, فورۋم جۇ­مىس­­شى توبىنىڭ باسشىسى ايگۇل سو­­­­­لوۆەۆا, اقتوبە وب­لى­سى ۇكى­­­مەتتىك ەمەس ۇيىم­دار قا­ۋىم­­­داستىعىنىڭ پرە­زي­­­­­دە­ن­تى اي­گۇل دۇيسەنوۆا, قو­س­­­­تاناي وب­­لىس­ىنداعى «پە­رە­كرە­س­توك» قوعامدىق قورى­نىڭ ءتو­را­عا­سى الەكسەي كۋليكوۆ, قا­را­عان­دى وبلىسى ازاماتتىق اليا­ن­­سى قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ دي­رەك­­­تورى ناتاليا ۆشيۆتسەۆا ءسوز ءسوي­­لەپ, ازاماتتىق قوعامنىڭ ەل ءتاۋ­­ەلسىزدىگى جىلدارىنداعى ات­قار­­عان قىزمەتى, ونىڭ ءرولى ءجو­نىن­­­دە ايتىپ بەردى. ماسەلەن, اقتوبەلىك ايگۇل دۇيسەنوۆا 25 جىل ىشىندە ۇكى­مەتتىك ەمەس ۇيىمدار تاۋەلسىز ەلى­مىزبەن بىرگە ەسەيىپ, بەلسەندى ازا­ماتتىق قوعامعا اينالعانىن, كوپ­تەگەن جۇمىستار اتالعان قۇ­رىلىمداردىڭ كومەگىمەن جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقانىن ايتا كەلىپ, اقتوبە وبلىسىندا قازىرگى كەزدە ازاماتتىق سەكتور مەن جەرگىلىكتى بيلىكتىڭ قارىم-قاتىناسى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىلگەنىن ءسوز ەتتى. – جاسىراتىنى جوق, بيىلعى جىلى اقتوبە قالاسىندا بول­عان وقيعالاردان كەيىن بۇكىل ەل­دىڭ نازارى بىزگە اۋدى. بۇل جاع­داي  بارلىعىمىز ءۇشىن ۇلكەن سىن بولدى. بۇل وقيعانىڭ ورىن الۋىنا بارلىعىمىز جاۋاپ­تىمىز. دەگەنمەن, اتالعان جاعداي ءبىزدى, اقتوبە جۇرتشىلىعىن ودان ءارى  بىرىكتىرىپ, جۇمىلدىرا ءتۇستى. سوندىقتان «ءبىر جەڭ­نەن قول, ءبىر جاعادان باس شى­عارىپ», تەرروريزم, ەكسترەميز­م ىندەتىمەن قوعام بولىپ, ەل بو­لىپ كۇرە­سۋىمىز قاجەت. قازىرگى الەم­دە ءتۇر­لى قۇبىلىستار ورىن الىپ جات­قان كەزدە, ەڭ باستى ءمىن­دەت – بىرلىگىمىزدى ساقتاپ, ەل يگى­لىگى  جو­لىندا ايانباي ەڭبەك ەتۋ. مۇنى ءبىز­دەن مەملەكەت باس­شىسى تالاپ ەتەدى, مۇنى قو­عام تالاپ ەتەدى, – دەدى اقتوبە وبلىسىنىڭ وكىلى. فورۋم اياسىندا دە­لە­گات­تار­دىڭ ورتالىق مەم­لە­­كەت­تىك ور­گاندار باس­شى­لا­رى­مەن كەز­دە­سۋى ءوتتى. سون­داي-اق, مەم­لە­كەت­تىك ور­گان­دار مەن ازا­ماتتىق قو­عا­منىڭ ءوزا­را ءىس-قيمىلىن جانە الەۋ­­مەتتىك قىز­مەت كورسەتۋ سا­پا­سىن جەت­ىل­دىرۋ ماسەلەلەرى تال­قى­لاندى. بۇدان بولەك, فورۋم بارى­سىن­دا ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىم­دا­ر­دىڭ جەتىستىكتەرىن كورسەتەتىن كور­مە ۇيىمداستىرىلدى. وندا قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ قا­لىپ­­تاسۋى مەن نىعايۋىنداعى قو­­عام­دىق بىرلەستىكتەردىڭ قوسقان ۇلە­سى تانىستىرىلدى. سونداي-اق, ­رەس­پۋبليكالىق «تانىم» باي­قاۋ­ىنىڭ جەڭىمپازدارىن سال­تاناتتى ماراپاتتاۋ ءراسىمى ءوتتى. قورىتىندىلاي ايتقاندا, VII ازاماتتىق فورۋمنىڭ دە­لە­گاتتارى وزدەرىنىڭ بارلىق كۇش-جىگەرلەرىن ەل دامۋى ءۇشىن جۇم­ساۋ­عا نيەتتى ەكەندەرىن بىلدىرە وتى­رىپ, الدا اتقارىلۋى ءتيىس مىندەتتەرىن بەلگىلەدى. جولدىباي بازار, نۇرلىبەك دوسىباي, «ەگەمەن قازاقستان»