«اسسامبلەيام اينالامدا ەكەن!»

ءۇيى ورتەنىپ, دالادا قالعان ۇلكەن اۋلەتتىڭ اكەسى سەيىل اقساقال مەيىرىمدى جاندارعا ريزاشىلىعىن وسىلاي ءبىلدىردى. قوستانايدا التىن كۇزدىڭ كۇ­رەڭ­گە اۋىسقان شاعى ەدى. كۇزدىڭ مۇز­داي جاڭبىرى ءبىر جاۋسا ءتو­پە­لەپ, كۇننىڭ قاباعى اشىلمايدى. سۋىق ءتيىپ اۋىرعان كىشكەنتاي قى­زىنىڭ ىستىعى كوتەرىلگەن سوڭ, ىرعىزباەۆتاردىڭ ورتانشى كەلىنى ايگۇل عانا وياۋ ەدى. بەس وتباسىنا ارناپ سالىنعان ۇلكەن ۇيدەگى جاننىڭ بارلىعى تۇنگى ساعات ۇشتە تىم-تىرىس قالىڭ ۇيقىدا بولاتىن. ءۇيدىڭ مانسارداسىنداعى بولمەدە ۇيىقتاپ جاتقان اعايىن جىگىتتىڭ «تۇرىڭدار, ءۇي ورتەندى!» دەگەن اششى ايقايى ەستىلدى. ايگۇل 3 جاسار اۋىرعان قىزى مەن 11 ايلىق بوپەسىن كورپەسىمەن الىپ ۇلگەردى. سىرتقا شىعىسىمەن كورشى ەسىكتەردى قاعىپ, ايعايلاپ, قالعاندارىن وياتتى. شوشىپ ويانعان قايناعالارى مەن ابىسىندارى ۇيىقتاپ جاتقان بالالارى مەن قولىنا ىلىنگەنىن الىپ, دالاعا جۇگىرىپ شىقتى. بارلىعى دا كيىنىپ ۇلگەرمەگەن, ىشكى كيىممەن كۇزدىڭ قىتىمىر تۇنىندە دىرىلدەپ تۇر. ابىروي بولعاندا, بەس ءۇيلى جاننىڭ بارلىعى دا ءتىلسىز جاۋدىڭ تىرناعىنا ىلىنبەي, دالاعا شىعىپ ۇلگەرىپتى. سەيىل قاريا مەن قاپيزا اجەي نەمەرەلەرىن تۇگەندەي باس­تادى. ايتەۋىر بالالارىنىڭ امان­دىعىنا ىشتەي شۇكىرلىك ەتكەن­مەن, ەرتەڭگى كۇنىمىز نە بولادى دەگەن اۋىر ويدان اڭتارىلىپ تۇ­رىپ قالدى. بەس ءۇيلى جان دالاعا شى­عامىز دەگەنشە, جاڭبىردىڭ تام­شىسىنان ىلعالدانىپ, تۇيىق­تال­­عان ەلەكتر سىمىنان كەتكەن ءورت كۇش الىپ كەتتى, قىزىل جالىن سۋماڭداپ, جاڭبىر جاۋعان ساي­ىن ورشەلەنە تۇسەتىندەي. مى­نا ءۇيدىڭ جالىنى جاقىن سا­لىنعان ۇيلەرگە اۋىسپاسىن دەپ, با­لالاردىڭ بىرەۋى كورشىنى وياتتى. ءتۇن­گى داۋىس الىسقا كەتەتىنى راس, دابىردان وزگە كورشىلەرى دە ويانىپتى. قىسىلتاياڭدا ۋاقىتتىڭ قۇم ەمەس, سۋداي اعىپ كەتەتىنى-اي دەسەيشى. ءورت سوندىرۋشىلەر كەلمەي جاتقانداي, كەشىككەندەي كورىنىپ كەتتى بارىنە دە. وتتىڭ ەكپىنى سونداي, جالىنعا ورانعان ۇيگە ەشقايسىسى دا قايتىپ كىرە المادى. – ءبىز ۇيدەن جۇگىرىپ شىعامىز دەگەنشە توبە جالپىلداپ ءتۇسىپ جاتتى, – دەيدى ايگۇل ىرعىزباەۆا. كوز الدارىندا قۇجاتتان باستاپ, كيىمى, جيعان-تەرگەن دۇنيە-م ۇلىك قىزىل وتتىڭ قۇربانى بولىپ كەتە باردى. سەيىل مەن قاپيزا ىرعىزباەۆ­تار 7 ۇل, 3 قىز ءوسىردى. بارلىعى دا ەڭبەكتە, ءۇيلى-باراندى. مەڭ­دى­­قارا اۋدانىندا تۇرعاندا ىرعىز­باەۆ­تار­دى اۋىلداستارى ۇلگى تۇتاتىن. 90-شى جىلدارى اۋىلدىڭ بەرەكەسى كەتكەندە, ولار دا كۇنكورىسپەن قالاعا جاقىنداۋدى ويلاستىردى. بىراق ۇلكەن ءبىر اۋلەت قايدا سىيادى؟ سەيىل اعاي بالالارىمەن اقىلداسىپ, اۋىلداعى كەرەكسىز بولىپ قالعان ۇلكەن كلۋبتى ساتىپ الدى دا, بۇزىپ, قالاعا الىپ كەلدى. قوستانايدىڭ شەتكەرى تۇرعىن اۋدانىنان جەر تەلىمىن الىپ, بەس وتباسىعا ارنالعان ءزاۋلىم ءۇي سالدى. ەسكى كلۋبتى بوراپ سالعان شپالدار ۇلكەن ۇيگە دە جەتتى. ءۇي­دىڭ ءار پاتەرىندە ىرعىزباەۆ ءاۋ­لەتىنىڭ ءبىر شاڭىراعى تۇرادى, نە­مەرەلەر اۋلادا ويناعاندا وزدەرى ءبىر بالاباقشا سەكىلدى ەدى. اللاعا مىڭ شۇكىرلىك ەتەتىن. جانعان وتقا قاراعان اكە-شەشە مەن بالا­لارىنىڭ, كەلىندەردىڭ كوز الدىنان بارلىعى ءبىر ۇيدەن ورگەن ءۇل­كەن اۋلەتتىڭ باقىتتى كۇندەرى ءوتىپ جاتقانداي ەدى. وتتىڭ جالىنى قارا ءتۇندى تىلگىلەپ جاتىر, اركىمنىڭ ارقاسىن كۇزدىڭ سۋىعى, جۇرەگىن ۋايىم مۇزداتقان. توتەننەن بولعان جاع­داي ەشتەڭەگە شاما كەلتىرمەي, اياق-قولىن ۇيىتقانداي, دارمەنسىز كۇي­گە تۇسىرگەن. – وتتىڭ قىزۋى دا ءتۇرلى بولادى ەكەن عوي. بۇكىل ءۇيدىڭ ك ۇلىن كوككە ۇشىرعان وتتىڭ جالىنىنا قاراعان سايىن توڭىپ دىرىلدەدىك, بەتىمىزدى ءتۇتىن, جالىن شارپىپ جاتسا دا ول كۇزدىڭ سۋىعىنان جىلىتا العان جوق. ءبىزدى سول ساتتە-اق كورشىلەردىڭ كەلىپ قۇشاقتاپ, «وزدەرىڭ امانسىڭدار ما, تۇگەل­سىڭ­دەر مە؟ ۋايىمداماڭدار, امان­دىق­قا ەشنارسە جەتپەيدى» دەگەن ءبىر اۋىز ءسوزى جىلىتتى, – دەيدى قا­پيزا اپاي. كورشىلەرى دالادا قال­عان وتىز شاقتى جاندى ءبولىپ الىپ كەتتى, بالالاردى توسەك سالىپ ۇيىق­تاتتى, ءۇستى-باسى مالمانداي سۋ, ءتۇتىن ءيىسى مۇڭكىگەن ەرەسەكتەرگە وزدەرىنىڭ كيىمدەرىن كيگىزدى. ءورت سوندىرۋشىلەر وتتى كۇندىزگى ساعات 9.00-دە عانا تولىق ءسوندىرىپ ءبىتتى. سول ءتۇنى ىرعىزباەۆتار كور­شى­لەرىنىڭ بارلىعى دا ۇيقى كور­گەن جوق, ۇلكەن وتباسىمەن ءبىر­دەي جۇگىردى. ىرگەلەس تۇراتىن شاپوۆسكيلەر وتباسى تاڭەرتەڭ «قاجەتتەرىڭە جاراتا تۇرىڭدار» دەپ 220 مىڭ تەڭگە اكەلىپ بەردى. سول ءۇيدىڭ كەلىنى كسەنيا الەۋمەتتىك جەلىلەرگە كوپ بالالى ۇلكەن وتباسى تۇراتىن ءۇيدىڭ ورتەنگەنىن, بالالار دا, ەرەسەكتەرى دە كيىمسىز, ازىق-ت ۇلىكسىز قالعانىن تاڭ اتا جازىپ جىبەرىپتى. ەرتەڭىنە ءتۇس بولماي-اق ىرعىزباەۆتار وتباسىنا كيىم-كەشەك, تاماق, ازىق-ت ۇلىك, ءدارى-دارمەك الىپ جەتكەن جۇرتتا ەسەپ جوق. «ادامدار اكەلگەن كيىمدەردىڭ بارلىعى دا تازا بولۋى ءتيىس, بۇل ۋاقىتشا قيىندىق قوي, جيىركەنبەي كيە بەرىڭىزدەر. كۇن سۋىق, اۋىرىپ قالماۋ كەرەك», دەپ كسەنيا جۇباتۋ ءسوزىن دە ايتىپ كەتتى. – نەگە جيىركەنەيىك؟ ادام­دار­­دىڭ پەيىلىن ايتسايشى. ءبىر كىش­­كەنتاي ورىستىڭ قىزى اناسى­نان قالماي ەرىپ كەلىپتى. قو­لىن­دا ويىنشىعى بار. سونى نە­مە­رە­لەرىمە بەرىپ جاتىر, جانعان ءۇي­دىڭ ورنىنا قاراپ وكسىپ جىلاسىن. الگىگە مەن قوسىلىپ جىلادىم, بەتىنەن ءسۇيىپ, «بوتام-اۋ ومىرىڭدە قيىندىق, توتەن بالە كورمە, باقىتتى بول», دەپ جاتىرمىن. كوز الدىمنان كەتپەيتىن الگى پەرىشتەنىڭ اتىن ءوزىم ەسىرىك ادامداي بولىپ جۇرگەندە سۇراماپپىن, – دەيدى قاپيزا اپاي. – ەلباسىمىز قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىن قۇرىپ, ەلدىڭ ءبىر­لى­گىن اۋزىنان تاستامايدى عوي. ەل­باسى ايتقان بىرلىكتىڭ قادىرىن باسى­نا ءىس تۇسكەن ادام بىردەن بىلەدى. اسسام­بلەيام اينالامدا ەكەن! ەلى­مە, جۇرتىما راحمەت. مەن ءۇي جانىپ جاتقاندا بالالارىما جىگەر بە­رەيىن, مەن بوساسام ولار نە بولادى دەپ كوزىمە جاس العان جوقپىن, قاتىپ قالدىم. ادامداردىڭ وسىنشا بىرلىگىن, مەيىرىمىن كورگەننەن كەيىن تولقىدىم, – دەيدى سەيىل اعاي. قارا كۇزدە وسىنداي قيىن جاعدايعا تاپ بولعان ۇلكەن اۋلەتكە ىرعىزباەۆتاردىڭ بالالارى جۇمىس ىستەيتىن كاسىپورىندار دا قاراپ قالعان جوق, قول ۇشىن سوزدى. جانعان ءۇيدىڭ ورنىنداعى كۇل-قوقىستى شىعارۋعا تەحنيكا ءبولدى, ءۇش وتباسى ءۇيىن قايتا سالىپ ال­عانشا, تۇراتىن ءتورت بولمەلى ءۇي­دى جالعا الىپ بەردى. وبلىس اكى­مى ارحيمەد مۇحامبەتوۆتىڭ تاپ­سىرۋىمەن جاسى سەكسەندى ال­قىمداعان قاريالار تۇرۋى ءۇشىن ىر­عىز­باەۆتار وتباسىنا جاڭا ءۇي­دەن ەكى بولمەلى پاتەر ۇزاق ۋا­قىت­قا جالعا تولەۋ قۇقىمەن بە­رىل­دى. ارحيمەد بەگەجان ۇلىنىڭ ءوزى ىرعىزباەۆتار وتباسىنا كىرىپ, جاع­دايلارىن سۇراپ, اتاۋلى كومەك پەن دەمەۋشىلەردەن جينالعان 600 مىڭ تەڭگەنى تابىس ەتتى. – نامازىمنىڭ سوڭىنان ىلعي ەلى­مە قان ەرتە كورمە, يمان بەر, ءبىر­­لىك بەر, باسشىما تاۋپىق بەر دەپ تىلەيتىن ەدىم. اللا تىلەگىم­دى قابىل ەتسىن. ەل امان بولسا, سەن امان ەكەنسىڭ, – دەيدى قاپيزا اجەي. ىرعىزباەۆتاردىڭ بالالا­رى الداعى كوكتەمنەن باستاپ جان­عان ءۇيىن قايتا تۇرعىزۋدى وي­لاپ وتىر. سالىنعانىنا ون جىل­داي بولعان جاڭا ءۇيدىڭ ءور­تەن­گەنى ءبىر اۋلەتكە وڭاي بولعان جوق. بىراق, بۇل ءورت ادامدار مەيى­رى­مىنىڭ, ەلدىكتىڭ, ىنتىماقتىڭ جو­عال­ماعانىن كورسەتكەندەي بولدى. بۇل ىرعىزباەۆتار وتباسىنا رۋح بەر­دى. ورتتەن ءۇيدىڭ ىرگەتاسى امان قال­­دى. ادامداردىڭ مەيىرىمى مەن ىنتىماعى دا ەلدىڭ ىرگەتاسى سەكىلدى ەكەن. «مىڭ ءولىپ, مىڭ ءتى­رى­ل­گەن» حالىقتىڭ امان كەلە جات­قا­نى دا ىرگەنىڭ مىقتىلىعىنان بولسا كەرەك-اۋ. ءنازيرا جارىمبەتوۆا, «ەگەمەن قازاقستان» قوستاناي سۋرەتتى تۇسىرگەن سەرگەي ميرونوۆ