«وسكار» سىيلىعىنىڭ يەگەرى فرانكا سكۋارچاپينو «استانا وپەرا» مەملەكەتتىك وپەرا جانە بالەت تەاترى قويىلىمىنا ارناپ كوستيۋمدەر ازىرلەدى. تانىمال تۇلعانىڭ ەلوردالىق تەاترمەن بۇل بىرلەسىپ جۇزەگە اسىرعان سەگىزىنشى جوباسى بولىپ تابىلادى. ايگىلى شەبەر ءوز سۇحباتىندا بالەت كوستيۋمدەرىن دايىنداۋ ەرەكشەلىكتەرى مەن ومىرلىك جەكە پايىمدارىمەن ءبولىستى.
– فرانكا حانىم, سەرۆانتەستىڭ «دون كيحوت» رومانى جەلىسىمەن قانشاما فيلمدەر, ساحنالىق قويىلىمدار, سيمفونيالىق وپەرالار مەن پوەمالار, بالەتتەر جارىق كوردى. 25-26 قاراشا كۇندەرى «استانا وپەرا» تەاترىندا قويىلۋى جوسپارلانعان, التىناي اسىلمۇراتوۆانىڭ جاڭا حورەوگرافيالىق رەداكتسياسىنداعى ل. مينكۋستىڭ «دون كيحوت» بالەتىنەن قانداي توسىن سىي كۇتۋگە بولادى؟
– بالەتتىڭ كەيبىر تۇستارىنا ءبىرشاما وزگەرىستەردىڭ ەنگىزىلگەنى ايتارلىقتاي جاڭالىق بولىپ سانالادى. مىسالى, مۇنداعى سيۋجەت بويىنشا ساحناعا اۋەلگىدەي رىتسار ەمەس, ەكى عاشىق – كيتري مەن بازيل شىعادى. ليبرەتتو جەلىسى بويىنشا, تراكتيرشى لورەنتسو قىزى كيتريدى باي دۆوريانين گاماشقا ۇزاتپاقشى بولادى. الايدا, سوعان قاراماستان قىز اكەسىنىڭ شەشىمىنە قارسى شىعادى, سەبەبى ول كەدەي ءبازيلدى ۇناتادى. توسىن سىيى – ساحناعا كادىمگى ءتىرى جانۋارلاردى شىعارۋ جوسپاردا بار. اشىق اسپان استىنداعى وپەرادا ارعىماق ءمىنگەن ساربازداردى كورگەن بولاتىنبىز, ال ءتىرى ەسەكتى مىنا سپەكتاكلدە ساحناعا الىپ شىعۋ تاريحتا ءبىرىنشى رەت ورىن العالى وتىر-اۋ. سونداي-اق, قويىلىم بارىسىندا قولدانىلاتىن الۋان ءتۇرلى بەينەلەر مەن كەسكىندەر, انيماتسيا ەلەمەنتتەرى بەيجاي قالدىرمايدى. كوركەمدىك-قويىلىمدىق جۇمىستارعا ۆيكتور كارارە سىندى تانىمال جان جەتەكشىلىك ەتسە, ال سۋرەتشى ستسەنوگرافى كوزى ءتىرىسىندە اتى اڭىزعا اينالعان ەتسيو فريدجەريوڭىزدىڭ ءوزى عوي. كورەرمەنگە مۇنان اسقان سىي بولا ما؟!
– ءسىزدىڭ شىعارماشىلىعىڭىز ءۇشىن بۇل سپەكتاكل قانداي ءرول اتقارادى؟
– سپەكتاكل يسپان ادەبيەتىنىڭ الەمگە ايگىلى ءىنجۋ-مارجانى جەلىسىندە دۇنيەگە كەلگەندىكتەن مەن ءۇشىن ونىڭ ورنى قاشاندا ءبولەك. سوسىن جالپى يسپاندىقتار جاراتىلىسىندا تىم بايسالدى حالىق بولىپ سانالادى. سول سەبەپتى دون كيحوت بەينەسى ولاردىڭ ءدۇنيەتانىمىندا ەرەكشە تۇلعا. اۆتورعا ءاردايىم قاراپايىم حالىققا قول ۇشىن سوزىپ جۇرەتىن ادامداردىڭ باسىنان كەشكەن وقيعالارى شابىت بەرگەن. باستى كەيىپكەر تەك ءوز الەمىمەن, قيال-اڭسارىمەن ءومىر سۇرەدى, سوندىقتان كەيدە اينالاسىنداعىنىڭ بارىنەن ۇرەيلەنەدى, ءتىپتى, قاراپايىم جەل ديىرمەننىڭ وزىنەن اسپاننان قارا بۇلت تونگەندەي قاۋىپتەنەدى. ءبىزدىڭ تاريح – تاعدىرى يسپانيامەن تامىرلاس, ۇقساس. ءبالكىم, مەنىڭ ءومىرىمنىڭ, رۋحاني وزەگىمنىڭ ۇزاق جىلدار يسپانيانىڭ مادريد, بارسەلونا, سەۆيليا ءجانە باسقا قالالارىمەن بىتە-قايناسىپ كەتكەندىگىنەن سولاي بولار. ءتىپتى, ولاردان وزىمە سونداي جاقىندىقتى سەزەمىن. مەن ءۇشىن يسپانيا مەن يتاليانىڭ ەكەۋى بىردەي قىمبات. وسى اتموسفەراعا ءۇيرەنگەنمىن. مۇنداعى «دون كيحوتتىڭ» كوپشىلىككە بەيمالىم وتە سيرەك ۇلگىلەرىن ءجيى تاماشالاپ شابىتتانعان ساتتەردە سونداي عانيبەت. وندا مەن بالەتتى اسا كۇردەلەندىرمەي, بارىنشا يسپاندىقتارعا ءتان جەڭىل ىرعاقتا كورسەتۋگە تىرىسىپ باقتىم.
– ءوز ەلىڭىزدەن تىس جەردەگى «دون كيحوتپەن» العاش رەت قاۋىشىپ وتىرسىز با؟
– سولاي-اق دەيىن. قايران, رۋدولف نۋريەۆ ورىندالماي قالعان ءبىر ارمان-ءۇمىتىن وزىمەن بىرگە انا دۇنيەگە الا كەتتى. ونداي-ونداي وكىنىشتەر ومىردە كوپ-اق. ول قايتىس بولاردىڭ از-اق الدىندا مەنىمەن جانە جۇبايىم – سۋرەتشى-ستسەنوگراف ەتسيو فريدجەريومەن «دون كيحوت» بالەتىن قويۋعا نيەت بىلدىرگەن ەدى. وسى جوباعا قول جەتكىزە الماي قالعانىم ءۇشىن ۋاقىتتان ءالى دە ەسەلەپ ءوشىمدى العىم كەلەدى.
– بالەت ونەرىنىڭ باعى تەك كلاسسيكالىق ۇلگىدەگى سپەكتاكلدەرمەن بايلانىپ قالماي, ول كەيىنگى كەزدە نەبىر زاماناۋي جانرلارمەن جاڭعىرىپ جاتقان جوق پا؟ سوعان وراي ءسىزدىڭ ديزاينىڭىز دا ۇدايى وزگەرىسكە ۇشىراپ وتىراتىن بولار؟
– مۇنى, نەگىزى, قويۋشى-ماماننىڭ قيالى شەشەدى. ال «استانا وپەرا» بالەت ترۋپپاسىنىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى التىناي اسىلمۇراتوۆامەن بىرگە وسىمەن ەكىنشى سپەكتاكلدى دۇنيەگە اكەلىپ وتىرمىز. بالەتتىڭ حورەوگرافياسى العاشقى نۇسقادان سونشالىق الشاق كەتە قويعان جوق. بىراق, سوعان قاراماستان, تولىق قايتالاۋ ەمەس, ول – وزىندىك ەرەجەلەرى تولىق ساقتالعان كلاسسيكالىق حورەوگرافيا. ويتكەنى, «دون كيحوت» سپەكتاكلى – زاماناۋي اعىمنىڭ جەتەگىنە ءۇنسىز ەرىپ كەتە قويمايتىن ءداستۇرلى يسپانيا تاعدىرى.
مەنى جۇرت بوياۋ تۇستەرىنە قاراپ تەز تانيدى. جۇمىسىمدا مۇنى ۇنەمى مولىنان پايدالانامىن. بۇل قويىلىمدا قىزىل, قارا جانە باسقا دا الۋان تۇستەر مەيلىنشە قانىق تۇرىندە كورىنىس تابادى.
– باس-اياعى قانشا كوستيۋم تىكتىڭىز؟
– سپەكتاكلدەگى كوستيۋمدەر سانىنىڭ ۇزىن-ىرعاسى – 200-گە جۋىق, بۇلاردى ءبىز «استانا وپەرا» تەاترىنىڭ شەبەرحاناسىندا ءازىرلەدىك.
– ماتانىڭ ساپاسىنا قانشالىقتى ءمان بەرەسىز؟ جالپى, ءسىز ءۇشىن قانداي ماتەريالدار وتە ىڭعايلى؟
– ديزاينشى ءۇشىن بۇل – قازىرگى تاڭداعى وتە وتكىر ماسەلە. تەاتر قويىلىمىنا لايىقتى كوپ مولشەردەگى ماتانى تابۋ ارەكەتى مەنى قاي قيىرلارعا ساپار شەككىزبەدى دەيسىز. ال سىرتتان اكەلىنەتىن ماتالاردىڭ دەنى تىكەلەي ءسان الەمىنە كوبىرەك ءتيىمدى. يتاليادا مۇنىڭ وپ-وڭاي شەشىلەتىن سەبەبى, ءالى كۇنگە دەيىن بالەتكە لايىقتى جىبەك توقيتىن فابريكالار جۇمىس ىستەيدى. كەرەگىڭىزدى تەز تاۋىپ الا قويۋىڭىزعا, ءتىپتى, وزىمىزگە قاجەتتى ماتاعا الدىن-الا تاپسىرىس بەرۋىمىزگە دە ىڭعايلى.
ەلوردالىق تەاتر قويىلىمىنا ءبىز نەگىزىنەن تابيعي ماتالاردى پايدالاندىق: بالەرينالارعا ءجىبەكتىڭ سان الۋان ءتۇرىن تاڭداساق, ال ميمانس ورىندايتىن كوپشىلىك ءۇشىن ماقتانى مىسە تۇتتىق.
– تەاتر ۇجىمى تۋرالى نە ايتاسىز؟
– «استانا وپەرا» تەاترىنىڭ بالەت ترۋپپاسىمەن ءبىراز جىلدان بەرى تانىسپىن, ارينە. ولاردىڭ ماعان وسىلاي شەكسىز سەنىم ارتقانىنا قۋانامىن. مۇنداي ءتۇسىنىستىكتىڭ ءتۇبى – ءاردايىم جەتىستىك. مەن ءوزىم ونەر ادامدارىنىڭ ءبىر-ءبىرىن دەمەپ, قولداپ ءجۇرگەندەرىن قالايمىن. ولاي بولماسا, ءبىز ورتاق تابىسقا قول جەتكىزە المايمىز. جاستارمەن ءتىل تابىسقان, سىرلاسقان قانداي اسەرلى! قىسقاسى, «استانا وپەرا» تەاترىندا جۇمىس ىستەي ءجۇرىپ ومىردەگى كوپ نارسەگە كوز جەتكىزدىم. سول ءۇشىن ۇجىمدى ۇيىمدەي ۇناتامىن. مەن بۇلارمەن بىرگە ونەردى سولاي شىنايى باعالاي العانىم ءۇشىن قۋانىشتىمىن... اق كوڭىل, تازا جاندارمەن دوستاستىم. ولار ماعان باۋىر باستى. وسى ىستىق ۇيادان ۇزاپ ۇشىپ كەتكىڭ كەلمەي تۇرادى.
اڭگىمەلەسكەن
قاراشاش توقسانباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
سۋرەتتە: فرانكا سكۋارچاپينو
