سارسەنبى كۇنى وتكەن پارلامەنت پالاتالارىنىڭ بىرلەسكەن وتىرىسىندا دەپۋتاتتار قازاقستان رەسپۋبليكاسى تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعىنا ارنالعان دەكلاراتسيانى قابىلداعانى بەلگىلى. ەلىمىزدىڭ شيرەك عاسىر ىشىندە قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەرىن ايشىقتايتىن بۇل ماڭىزدى قۇجاتتا تولاعاي تابىستارعا يەك ارتۋىمىز ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەرەن ەڭبەگىنىڭ ارقاسىندا مۇمكىن بولعانى ايرىقشا اتاپ وتىلەدى.
تاۋەلسىزدىك دەكلاراتسياسى قابىلدانۋىنا وراي رەداكتسيامىزعا ەلىمىزدىڭ ءار شالعايىنان ماڭىزدى قۇجاتقا جان-جاقتى قولداۋ بىلدىرگەن ۇنقوسۋلار كەلىپ جاتىر.
جاسامپازدىقتىڭ جارقىن كورىنىسى
سان ۇلتتى قازاقستان حالقى مەرەي مەن ماقتانىش قۇشاعىندا. قاشاندا ءوز قولىڭمەن جاساعان يگىلىكتىڭ ماۋەسى ءتاتتى بولاتىنى ايقىن. بۇل تاۋەلسىزدىگىمىزدى قادىرلەۋدىڭ, وعان بەرىلە قىزمەت ىستەۋدىڭ كوڭىل وسىرەر قۋانىشى. وسىدان دا قوس پالاتانىڭ بىرلەسكەن وتىرىسىندا ءبىراۋىزدان قابىلدانعان دەكلاراتسيا بارشامىزدىڭ كوكەيىمىزدەن شىققان تاريحي قۇجات دەپ باعالاناتىنى ءسوزسىز. مەن: «تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلدىق مەرەيتويى – ءوز تاريحىندا تۇڭعىش رەت زاماناۋي مەملەكەت قۇرعان قازاقستان حالقىنىڭ اۋقىمدى تاريحي جەتىستىكتەرىنىڭ جارقىن كورىنىسى. قازاقستان ءۇشىن تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلى ىلگەرىلەۋ مەن ورنىقتى دامۋدىڭ كەزەڭى بولدى. تاۋەلسىز قازاقستان ءوزىنىڭ جاڭا تاريحىمەن تابىستى مەملەكەت جانە بۇكىل ورتالىق ازيا ءوڭىرىنىڭ كوشباسشىسى اتانۋعا قۇقىعى بار ەكەندىگىن دالەلدەدى», دەگەن دەكلاراتسيالىق باعاعا تولىق قوسىلامىن. ويتكەنى, قازاقستان وسىناۋ تاريحي قىسقا مەرزىمدە ەكونوميكاسى قارقىندى دامىعان, تابىسقا جەتۋدىڭ بىرەگەي تاجىريبەسى بار ساياسي تۇراقتى مەملەكەت رەتىندە قالىپتاستى. ءبىزدىڭ ەلىمىزدە ەكونوميكالىق, ساياسي جانە الەۋمەتتىك سالالاردا اسا ءىرى وزگەرىستەر جۇزەگە استى. وسىناۋ كۇردەلى دە قيىن كەزەڭدە ەلىمىزدى ەڭسەلەندىرۋگە حال-قادەرىنشە ات سالىسقان ءبىزدىڭ ۇرپاق, ءبىزدىڭ بالالارىمىز بەن نەمەرەلەرىمىز, ەرتەڭگى ەرەن ۇرپاق كوك تۋىمىزدى اسقاق كوتەرگەن تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز – ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ دانالىعى مەن كورەگەندىگىنە اقجارما العىسىن ايتادى. تالاسسىز شىندىق مىناۋ: «پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ ساياسي ەرىك-جىگەرى جانە ستراتەگيالىق كورەگەندىگى دامۋدىڭ قازاقستاندىق ۇلگىسىنىڭ تابىستى بولۋىن ايقىنداپ, وتانىمىزدىڭ ورنىقتى ءوسىپ-وركەندەۋ جولىنا شىعۋىنا مۇمكىندىك تۋدىردى, عالامدىق جوسپارلار تۇزۋىمىزگە سەنىم قالىپتاستىردى». سول سەنىمگە ساي بۇكىلحالىقتىق سىلكىنىسكە ەكپىن قوسىلدى, ءبىز كەشەگى كۇننىڭ ەلەسىندە جوق بيىكتەرگە قول سوزۋدامىز. بۇل سەنىم ءبىزدى «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى مەن «ماڭگىلىك ەل» يدەياسىنىڭ مەرەيلى مۇراتتارىنا جاقىنداتا تۇسۋدە. قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعىنا ارنالعان دەكلاراتسيانىڭ جىگەرلەندىرۋشى قۋاتى دا وسىندا. ەسىلباي قادىءرالين, سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى اقمولا وبلىسىدامۋدىڭ داڭعىل جولىندامىز
ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىن العان جىلدارى ەلدىڭ ەلورداسىن وزگەرتۋ تۋرالى وي ەشكىمنىڭ ويىنا كەلە قويعان جوق ەدى. ويتكەنى, سول 90-شى جىلداردىڭ ورتاسى ەكونوميكالىق داعدارىستىڭ شىڭىنا جەتكەن كەزى ەدى عوي. سوندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ مەملەكەتتىڭ ورتالىعىن بۇگىنگى ورنىنا كوشىرۋ تۋرالى ۇسىنىسىن ايتقاندا, پارلامەنت دەپۋتاتتارىنان باستاپ, ەلدىڭ قاراپايىم تۇرعىندارىنا دەيىن تاڭىرقاپ قالعانى ەسىمىزدە. ەلباسى ۇسىنىسىنا قارسى بولعاندار دا بار. راسىندا, قيىن ۋاقىتتا استانانى اۋىستىرۋ دەگەن ءسوز ەرسى سەكىلدى كورىنگەن. الايدا, ەلباسى باستاماسىنىڭ دۇرىستىعىن ۋاقىت دالەلدەدى. ءتىپتى, ورنالاسۋى جاعىنان قازاقستاننىڭ بارلىق شالعايىنا ورتالىق بولىپ سانالاتىن, ۇلى دالاداعى بۇگىن توتى قۇستاي تارانىپ تۇرعان استانا قالاسىنىڭ العاشقى ساۋلەتشىسى دە نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ ءوزى دەسەك, ارتىق ايتقاندىق ەمەس. ەلدىڭ ورتالىعىن كوشىرۋدىڭ جاس تاۋەلسىز مەملەكەت ءۇشىن قانشالىقتى ساياسي, ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك ماڭىزى بولعانىن جۇرت استانا قۇلپىرا باستاعاندا ءتۇسىندى. قازىر دۇنيە جۇزىندەگى دامىعان كوپ ەلدەر سەكىلدى ءبىزدىڭ دە ەلدىڭ ساياسي, ەكونوميكالىق, ونەر, ءبىلىم, تۋريزم ورتالىعى بولىپ سانالاتىن ەكى قالامىز بار. الماتى مەن استانا ءبىرىن ءبىرى تولىقتىرماسا, قايشى كەلىپ تۇرعان جوق. قازىر استاناعا سىرتتان كەلگەن قاي ەلدىڭ ادامى بولسا دا تاڭىرقاماي قاراي المايدى. اينالدىرعان 25 جىلدىڭ ىشىندە وسىنداي قالا كوتەرۋ وزگە ەلدەر ءۇشىن مۇمكىن ەرتەگى شىعار. ەلىمىز وسى جىلدار ىشىندە بۇرىن-سوڭدى بولماعان دامۋدىڭ داڭعىل جولىنا ءتۇستى. كەنجەبەك ۋكين, وبلىستىق ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى, قوستاناي وبلىسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى قوستانايباۋىرى ءبۇتىن ەلدىڭ نەسىبەسى ەسەلەنەدى
پارلامەنتىمىز قازاقستان رەسپۋبليكاسى تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعى دەكلاراتسياسىن قابىلدادى. ءوز تاعدىر-تالايىندا تالاي سۇراپىل وقيعالاردى كورىپ, ءتىپتى جەر بەتىنەن جوعالىپ كەتۋ دە قاۋىپ تونگەن حالقىمىز ءۇشىن وتە ماڭىزدى قۇجات. ابىلقايىر ۇلىسىنان كەرەي مەن جانىبەكتىڭ باستاۋىمەن ءبولىنىپ شىعىپ, تاريحقا قازاق اتاۋىمەن كىرگەن حالقىمىزدىڭ الدىنان ەگەمەندىك باقىتى ك ۇلىپ قارسى العان جوق ەدى. تاۋەلسىزدىك, ازاتتىق ءۇشىن قيدالاسقان عاسىرلاردا اتا-بابامىز تاۋەكەلگە ءمىنىپ, ات ۇستىندە جۇرسە, اسىل انالارىمىز «ۇرپاعىمىزدىڭ ەرتەڭى قالاي بولادى؟» دەپ قايعىدان قان جۇتقانى انىق. ەلىمىزدى اتا-بابا اڭساعان تاۋەلسىزدىككە اللانىڭ القاۋىمەن قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ جەتكىزدى. بۇگىندە جەر امان, ەلدىڭ باۋىرى ءبۇتىن. كەشەگى باۋىرلاس مەملەكەتتەردىڭ ىشىندە ەڭ العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ شەكارامىزدى شەگەندەپ الدىق. قازاق بالاسىنىڭ ءۇنى بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ مىنبەرىنەن ەستىلدى. ءوز ەلى, ءوز جەرىندە ەسىك كوزىندە وتىرعان قازاق ەۋروپانىڭ تورىنە شىقتى. ءبىر-بىرىمەن ءسوزى جاراسپاي, جاعاعا جارماسقان ەلدەردىڭ پرەزيدەنتتەرى ساۋعا, بىتىمگەرشىلىك سۇراپ ءبىزدىڭ ەلباسىنىڭ الدىنا كەلەتىن بولدى. قازاقتى وسىنداي بيىككە كوتەرگەن مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەكەنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. مەن قاراپايىم حالىقتىڭ وكىلىمىن. قازاقتىڭ داڭقتى ۇلى ءشامشى قالداياقوۆ وقىعان وقۋ ورنىنىڭ باسشىسىمىن. مەن سەكىلدىلەر ەلىمىزدە ءجۇز مىڭداپ سانالادى. بۇل جەردە مەنىڭ ايتايىن دەگەنىم, ءوزىم سياقتى قاراپايىم حالىقتىڭ وكىلى رەتىندە تاۋەلسىزدىگىمىز تۇعىرلى بولىپ, ماڭگىلىك ەل بولۋ ارمانىمىزعا قاراي سەنىمدى قاداممەن ىلگەرىلەي بەرەيىك. ەركىمبەك قانجىگىتوۆ, قاپلانبەك اگرارلىق-تەحنيكالىق كوللەدجىنىڭ ديرەكتورى, ۆەتەريناريا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى, سارىاعاش اۋدانىبيىگىمىز الاسارماسىن
تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلدىعىنا ارنالعان دەكلاراتسيانىڭ قابىلدانۋىنىڭ تاريحي ماڭىزى بار. ويتكەنى, شيرەك عاسىرلىق مەرزىمدە تالاي قيىندىقتى ارتقا تاستادىق. تالاي اسۋ بەرمەس بيىكتەردى باعىندىردىق. تالايلار اڭساپ جۇرگەن تابىسقا قول جەتكىزدىك. ارينە, قازاق ەلىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءۇشىن دە, بار ءۇمىتىن ەلباسىنا ارتقان بارشا قازاقستاندىقتار ءۇشىن دە تاۋەلسىزدىك جىلدارىنداعى جەتىستىگىمىز وڭايلىقپەن ۋىسقا تۇسە قويعان جوق. ءبىر جاعىنان جاڭادان كاسىپورىندار قۇرۋ, ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ ماسەلەلەرى الدىمىزدا تۇردى. ەكىنشىدەن, جاھاندىق قارجى داعدارىسىنىڭ, الەم ەلدەرىنىڭ ءبىر-بىرىنە ەكونوميكالىق سانكتسيا سالۋ سەكىلدى قيىندىقتارىنىڭ سالقىنى ءبىزدىڭ ەكونوميكامىزعا دا اسەرىن تيگىزبەي قويمادى. دەگەنمەن, قانداي قيىندىقتىڭ دا كۇرمەۋىن وڭتايلى شەشۋ جولىن تابا بىلەتىن ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قارجى داعدارىسى ىسپەتتى سىن-قاتەرلەردىڭ الدىن الۋ شارالارىن ءساتتى جۇرگىزدى. قازىر ەل ەكونوميكاسى ىرعاقتى دامۋ باعىتىنان جاڭىلعان ەمەس. ەكونوميكانى ەڭسەلەندىرۋ, حالىقتىڭ الەۋمەتتىك ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋ تۇرعىسىندا قولعا الىنعان سان الۋان رەفورمالار جەمىسىن بەردى. وزىمىزدە وندىرىلەتىن وتاندىق ءونىمدەر قاتارى مولايدى. جۇمىسسىز جۇرگەندەر قاتارى ەداۋىر ازايدى. وبلىس پەن وبلىستىڭ, اۋداندار مەن اۋىلداردىڭ ارالىعىن جالعايتىن جولدار جاڭعىرتىلدى. جاڭا مەكتەپتەر مەن اۋرۋحانالار, مادەنيەت وشاقتارى بوي كوتەردى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ءتۇرلى ينفراقۇرىلىمدار جاڭارىپ, ەلدىڭ ەڭسەسى كوتەرىلدى. تاۋەلسىزدىكتىڭ شيرەك عاسىرىندا ورتاق وتانىمىز –قازاقستاننىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق احۋالى, حالقىنىڭ تۇرمىسى ءتۇپ-توركىنىمەن وزگەردى. مۇنىڭ ءبارىن تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ ايرىقشا سىيى دەپ ۇعىنۋىمىز قاجەت. وسى ورايدا قوس پالاتالى پارلامەنت دەپۋتاتتارى قابىلداعان تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلدىعىنا ارنالعان دەكلاراتسياسىن تاريحي قۇجات دەۋىمىزگە تولىق نەگىز بار. وعان دەكلاراتسيادا «تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلدىق مەرەيتويى – ءوز تاريحىندا تۇڭعىش رەت زاماناۋي مەملەكەت قۇرعان قازاقستان حالقىنىڭ اۋقىمدى تاريحي جەتىستىكتەرىنىڭ جارقىن كورىنىسى. قازاقستان ءۇشىن تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلى ىلگەرىلەۋ مەن ورنىقتى دامۋدىڭ كەزەڭى بولدى. تاۋەلسىز قازاقستان ءوزىنىڭ جاڭا تاريحىمەن تابىستى مەملەكەت جانە بۇكىل ورتالىق ازيا ءوڭىرىنىڭ كوشباسشىسى اتانۋعا قۇقىعى بار ەكەندىگىن دالەلدەدى. ءوز تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلىندا قازاقستان ەكونوميكاسى قارقىندى دامىعان, تابىسقا جەتۋدىڭ بىرەگەي تاجىريبەسى بار ساياسي تۇراقتى مەملەكەت رەتىندە قالىپتاستى. ءبىزدىڭ ەلىمىزدە ەكونوميكالىق, ساياسي جانە الەۋمەتتىك سالالاردا اسا ءىرى وزگەرىستەر جۇزەگە استى. تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ بارلىق جەتىستىكتەرى مەن جەڭىستەرى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ تەگەۋرىندى جانە دانا باسشىلىعىمەن ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ تاباندى دا تىنىمسىز ەڭبەگىنىڭ ارقاسىندا مۇمكىن بولدى. پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ ساياسي ەرىك-جىگەرى جانە ستراتەگيالىق كورەگەندىگى دامۋدىڭ قازاقستاندىق ۇلگىسىنىڭ تابىستى بولۋىن ايقىنداپ, قازاقستاننىڭ ورنىقتى ءوسىپ-وركەندەۋ جولىنا شىعۋىنا مۇمكىندىك تۋدىردى» دەلىنگەنى تولىق دالەل بولا الادى. ەندى بۇل قۇجاتتىڭ تاريحي تاعىلىمىن ەل ىشىندە اسىرەسە, جاس بۋىننىڭ اراسىندا كەڭىنەن ناسيحاتتاعان ورىندى بولاتىن سەكىلدى. ولاي دەيتىنىم, اتالعان دەكلاراتسيانىڭ ەلىمىزدىڭ باستى يدەولوگيالىق قۇجاتى رەتىندەگى ماڭىزى ايرىقشا بولعالى تۇر. مۇنى تاۋەلسىزدىك جىلدارىنداعى جەتىستىكتەرىمىزدىڭ كەڭىنەن قامتىلعانىنا بايلانىستى ايتىپ وتىرمىن. ورىنشا قايرەكەشوۆا, ماحامبەت اۋداندىق ىشكى ساياسات ءبولىمى باسشىسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى اتىراۋ وبلىسىقۇندىلىقتاردى قاستەرلەيىك
پارلامەنت پالاتالارىنىڭ بىرلەسكەن وتىرىسىندا قابىلدانعان دەكلاراتسيا تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلدىعىمەن تۇسپا-تۇس كەلگەن ماڭىزدى قۇجات بولدى. دەكلاراتسيادا شيرەك عاسىر ءىشىندە اتقارىلعان, تاۋەلسىز ەلىمىز قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەر مەن تابىستار ناقتى ءارى كەڭ باياندالعان. كەڭ-بايتاق دالا توسىندە دامۋعا قۇلاش ۇرعان ايبىندى مەملەكەتتىڭ جەتىستىكتەرى مەن تۇڭعىش پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەرەن ەڭبەگى دە انىق كورسەتىلەدى. سەبەبى, قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىك العالى ءجۇرىپ وتكەن جولى مەن جارقىن جاڭالىقتارى, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ سوقپاعى ەلباسى ساياساتىمەن, ەلباسى ىسكەرلىگىمەن ساباقتاسىپ جاتىر. جاڭا ەلوردامىز – استانا قالاسىنىڭ قالىپتاسۋى, ونىڭ الەمدىك ايتۋلى جيىنداردى وتكىزىپ, دۇنيەجۇزىلىك ءمانى بار ماسەلەلەردى تالقىلاۋ تورىنە اينالۋى, ەڭ العاش بولىپ اتومدىق قارۋدان باس تارتۋ, سان ۇلت وكىلدەرى مەن سان ءتۇرلى ءدىني نانىم-سەنىمدەگى ادامداردى ءبىر شاڭىراق استىنا تاتۋ-ءتاتتى ۇستاي العان اۋىزبىرلىك ماسەلەسى, ۇرەي مەن جارىلىستار قۇشاعىندا قالعان دۇربەلەڭى مول زاماندا بەيبىتشىلىكتى ورنىقتىرۋعا شاقىرۋ جانە ارازداسقان الپاۋىت ەلدەر اراسىنا ارااعايىن بولۋ ناتيجەلىگى قازاقستاننىڭ, مەملەكەت باسشىسىنىڭ تۇلعاسىن سومداپ, الەمدىك دارەجەدە بەدەلىن اسقاقتاتا ءتۇستى. پارلامەنت دەپۋتاتتارى قابىلداعان دەكلاراتسيادا قازاقستاننىڭ 25 جىل ءىشىندە ساياسي ۇستانىمى ارقىلى الەم ەلدەرىنە تانىلىپ, ىشكى جانە سىرتقى الەۋەتىن ارتتىرىپ, دامۋدىڭ داڭعىل جولىن تاڭداعاندىعى دا دايەكتى ايتىلادى. كولەمى جاعىنان قىسقا بولعانىمەن, ارقالاعان جۇگى اۋىر, ايتار ويى ماڭىزدى, ءون بويىنا تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلدىق تۇتاس تاريحىن توپتاستىرعان دەكلاراتسيا – ەل تاۋەلسىزدىگىن بەرىك ۇستاۋ, قۇندىلىقتاردى قاستەرلەۋ, ماڭگىلىك ەل بولۋ جولىندا ءوزارا بىرلىكتە بولۋ يدەياسىن ۇسىنادى جانە بارلىق قازاقستاندىقتاردى «ءبىر جەڭنەن قول, ءبىر جاعادان باس» شىعارۋ ارقىلى وتانىمىزدى ودان ءارى وركەندەتۋدى ماقسات ەتۋگە شاقىرادى. امانگۇل جايىلحانوۆا, ماڭعىستاۋ وبلىستىق «قوعامدىق كەلىسىم» مەملەكەتتىك مەكەمەسىنىڭ ديرەكتورى اقتاۋەڭبەكتىڭ باعاسىن حالىق بەرەدى
مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ حالقىنىڭ باعىنا تۋعان تۇلعا ەكەنىن مەن عانا ەمەس, بارشا قازاقستاندىقتار ايتارى ءسوزسىز. بۇل – ەلىن سۇيەر ەرىن بارشا قازاقستاندىقتاردىڭ دا قۇرمەتتەيتىنىنىڭ, قادىرلەيتىنىنىڭ ايقىن كورىنىسى. ەلباسىنىڭ تاۋەلسىزدىكتىڭ تۇعىرلى بولۋى جولىنداعى تاريحي تاعىلىمدى ىستەرى مەن ىزدەنىستەرى قازاقستاندى الەمگە تانىتتى, وسى ارقىلى ءوزىن دە الەمدىك ساياساتتا مويىنداتتى. ونىڭ وسى جىلدارداعى بولاتتاي بەرىك ۇستانىمى ۇلان-عايىر جۇمىستىڭ اتقارىلۋىنا العىشارت جاسادى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلى ىشىندە عاسىردا اتقارىلاتىن شارۋالاردى جۇزەگە اسىرعانىن كورىپ, كوڭىلىمىز سەزىپ وتىر. اۋەلى ەكونوميكانى دۇرىس جولعا قويۋدى قولعا العان ول ساياساتتا دا الەمدى مويىنداتاتىنداي قادامدار جاساعانىن ايتۋ ءلازىم. وتكەن شيرەك عاسىر ۋاقىت ىشىندە تاۋەلسىز مەملەكەتتىڭ نەگىزى قالانعانى, دەموكراتيالىق قوعام قالىپتاسقانى, حالىقارالىق بەدەلدى ۇيىمدار مەن قاۋىمداستىقتارعا مۇشە بولعانى ەلباسى ەسىمىمەن تىعىز بايلانىستى. تاۋەلسىز جاس مەملەكەتىمىز نارىقتىق قاتىناستارعا توسەلىپ, دامۋدىڭ قازاقستاندىق ايشىقتى جولىن تاڭداۋىندا دا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ وزىندىك قولتاڭباسى جاتقانى ءسوزسىز. ەلوردانى ارقاداعى استاناعا كوشىرىپ, وزگە مەملەكەتتەردىڭ تۇسىنە دە كىرمەيتىن ىرگەلى دە ءىرى ءىس تىندىرعانىن تورتكۇل دۇنيە تۇگەل ءبىلىپ وتىر. استانادا الەمدىك دەڭگەيدەگى ۇلكەن جيىندار وتكىزىپ, ولاردا ەكونوميكالىق دامۋدىڭ, بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتىلىقتىڭ تۇعىرىن بەكىتەتىن شەشىمدەرگە قول جەتكىزۋى – بۇل كىسىنىڭ حالقىنىڭ باعىنا تۋعان تۇلعا ەكەنىنىڭ ايقىن دالەلى. تاۋەلسىز ەلىمىزدەگى حالىقتاردىڭ بىرلىگى مەن ىنتىماعىن ساقتاۋداعى ەرەن ەڭبەگىنىڭ ءوزى نەگە تۇرادى. ءار الۋان ءدىن وكىلدەرىنىڭ باسىن استانادا الدەنەشە رەت قوسۋى, سەمەي پوليگونىنداعى سىناقتاردى توقتاتىپ, قازاقستاندى يادرولىق قارۋسىز ەلگە اينالدىرۋى, ءتۇرلى وداقتار قۇرۋعا باستاماشى بولۋى, باسقا دا الەمدىك دەڭگەيدەگى ەرەن ەڭبەگى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قاجىر-قايراتىنىڭ, ەلىنىڭ ەرتەڭى ءۇشىن قىزمەت ەتۋدەگى جانقيارلىعىنىڭ كورىنىسى بولسا كەرەك. قالاي دەگەندە دە ەلباسىنىڭ وسىنشالىقتى ەڭبەگىنىڭ باعاسىن حالىق الدەقاشان بەرىپ قويعان. جانعابىل قاباقباەۆ, حالىقارالىق «قازاق ءتىلى» قوعامى اقتوبە وبلىستىق ۇيىمى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى اقتوبەجاڭا مودەل قالىپتاستىرۋ جولى
پارلامەنتتىڭ قوس پالاتاسىنىڭ بىرلەسكەن وتىرىسىندا تاۋەلسىزدىك دەكلاراتسياسى قابىلداندى. وندا وتكەن جىلدار بەدەرىندە باعىندىرعان بيىكتەرىمىز سارالانىپ, بۇل ىستە ەلباسىنىڭ ەڭبەگى ەرەكشە ەكەنى ناقپا-ناق كولدەنەڭ تارتىلدى. مىنە, وسىنىڭ ارقاسىندا دۇنيە ءجۇزى قاۋىمداستىعى قازاقستاندى وركەنيەتتى ەلدەرمەن تەرەزەسى تەڭ ەل رەتىندە تانىسا, وتانىمىزعا ستراتەگيالىق ارىپتەس رەتىندە قاراسا, سارابدال سىرتقى جانە ىشكى ساياساتى ءۇشىن قادىرلەسە, وندا ول – نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ جار قۇلاعى جاستىققا تيمەي, تىنىس تاۋىپ, تىنىم كورمەي ەتكەن ەڭبەگىنىڭ, توككەن تەرىنىڭ ناتيجەسى. وسى 25 جىل ىشىندە ەتنوسارالىق رۋحاني بىرلىك, ساياسي تۇراقتىلىق, ازاماتتىق كەلىسىم ورنىعىپ كەيبىر ەلدەردەگىدەي تىنىشتىعىمىز كەتىپ, تىنىسىمىز تارىلماسا, ۇلتىمىزدىڭ تاريحي زەردەسىنە قايتا-قايتا ورالىپ, جوعالتىپ العانىمىزدى تۇگەندەپ جاتساق, بۇل دا ەلباسىنىڭ ايرىقشا ىنتاسى مەن ىقىلاسىنىڭ ءىس جۇزىندەگى كورىنىسى. ەلدەگى دەموكراتيالىق ۇردىستەردىڭ جىل ساناپ جاڭا سيپاتتارعا يە بولۋى, ۇيلەسىمدى ءتىل ساياساتى, ءدىن ساياساتىنىڭ قالىپتاسۋى, شىعىستا قىتايمەن, وڭتۇستىكتە جانە باتىستا, الىس-جاقىن شەتەلدەرمەن داۋ-دامايعا ىرىق بەرمەي, ەسەمىزدى جىبەرمەي, شەكارامىزدى انىقتاپ الساق, تاجال ورداسى بولعان سەمەي پوليگونىن جاۋىپ, يادرولىق قارۋدان ءوز ەركىمىزبەن باس تارتساق, مۇنىڭ بارلىعى دا پرەزيدەنتىمىزدىڭ باتىلدىعى مەن كورەگەندىگى. قازاقستان نارىقتىق ەكونوميكاعا تۇپكىلىكتى تاڭداۋ جاساپ, قارجى جۇيەسىن قالىپتاستىرىپ, ءتول اقشامىز – تەڭگەنى قولدانىسقا ەنگىزىپ, ونىڭ تۇراقتانۋىنا قول جەتكىزسەك, ءوندىرىس ورىندارى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ ارقاسىندا قايتا جاندانىپ, ورتا, شاعىن بيزنەس قاناتىن كەڭگە جايسا, قازىرگى كەزەڭدە 5 حالىقتىق رەفورمامەن «100 ناقتى قادامىن» قارقىندى جۇرگىزىپ جاتساق, حالىقارالىق ەكسپو-2017 كورمەسىن وتكىزۋ قۇقىنا يە بولساق, ازيالىق ەل بولا تۇرا, ەقىۇ-عا توراعالىق ەتسەك, بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەسى بولساق, مۇنىڭ ءبارى دە ۇلت كوشباسشىسىنىڭ حالىقارالىق دارەجەدەگى بەدەلىنىڭ ناتيجەسى. «ماڭگىلىك ەل» يدەياسىن باستى باعدار ەتىپ, تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ دامۋ داڭعىلىن «نۇرلى جولعا» اينالدىرۋ, الەمدەگى وزىق 30 ەلدىڭ قاتارىنان ورىن الۋ بۇكىلحالىقتىق مەجە رەتىندە كۇن تارتىبىنە قويىلىپ, ونىڭ ۇدەسىنەن شىعۋعا پارمەندى شارالار قولدانىلىپ جاتسا ول دا قازاق توپىراعىنداعى جاسامپازدىق قۇبىلىستاردىڭ تىكەلەي باستاۋشىسى, تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى 15 جىلىندا-اق الەمدەگى دامىعان 50 ەلدىڭ قاتارىنا شىعارعان قوعام دامۋىنىڭ «قازاقستاندىق جول» دەپ اتالاتىن جاڭا مودەلىن قالىپتاستىرۋشى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ دانالىعى. ءبىر سوزبەن ءتۇيىپ ايتساق, تاۋەلسىزدىك جىلدارىنداعى تابىستارىمىز قوماقتى. جاندار كارىباي ۇلى, جامبىل وبلىستىق قوعامدىق كەڭەس توراعاسىتاۋەلسىزدىكتى ەشكىم سىيعا تارتپايدى
تاۋەلسىزدىككە جەتەر جول قاي كەزدە دە, قاي ەلدە دە جەڭىل بولماعان. اششى مەنەن تۇششىنى تاتقان بىلەر, جاقسى مەنەن جاماندى جورتقان بىلەر دەگەندەي مەملەكەت قۇرۋدىڭ قانشالىقتى كۇردەلى, قانشالىقتى قيىن ەكەنىن ونىڭ باسى-قاسىندا جۇرگەندەر عانا سەزىنە الاتىن بولسا كەرەك. وسى ورايدا تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزۋ جولى – ۇلى جول دەسەك, ارتىق ايتقاندىق بولمايدى. ەگەر شىندىقتىڭ كوزىنە تۋرا قاراساق, ەگەمەندىكتى ەشكىم دە سىيعا تارتپايدى. ايتايىن دەگەنىم, بۇدان تۇپ-تۋرا 25 جىل بۇرىن قازاق ەلى ءوز الدىنا دەربەس ەل اتاندى. تاۋەلسىزدىككە يە بولۋ بار دا, وسى تالاپتارعا سايكەس ەلدى ءارى قاراي دامىتۋ ەشتەڭەمەن ايىرباستالمايتىن ءارى ەشقانداي قۇندىلىققا تەڭ كەلمەيتىن وسى تاۋەلسىزدىگىمىزدى تۇعىرلى ەتە ءتۇسۋ مىندەتى تاعى بار. وتكەن 25 جىلدىڭ ىشىندە ءبىز وسى تالاپتار ۇدەسىنەن دە شىعا العانىمىز انىق. تاۋەلسىزدىككە قويىلاتىن باستى تالاپتاردىڭ ءبىرى – ۇلتتىق مادەنيەتىمىزدى دامىتۋعا ۇدايى كوڭىل ءبولۋ, ەجەلگى سالت-ءداستۇرىمىزدى ساقتاي وتىرىپ, ونى بۇگىنگى كۇننىڭ ەرەكشەلىگىنە سايكەستەندىرە ءبىلۋ ەمەس پە؟! بۇل تۇرعىدا دا مەملەكەتتىك دەڭگەيدە بەلگىلەنگەن ءىس-شارالار كەشەنى از ەمەس. الەمدەگى قازىرگى جاھاندانۋ ۇدەرىسىنىڭ جەتى قارىس جۇتقىنشاعىنا جۇتىلىپ كەتپەۋدىڭ باستى جولدارىنىڭ ءبىرى دە – ۇلتتىق ونەر مەن مادەنيەت بولسا كەرەك. وتكەن سارسەنبى كۇنى قابىلدانعان تاۋەلسىزدىك دەكلاراتسياسىندا ەلىمىزدەگى مادەنيەت سالاسى قۋاتتى دامۋ سەرپىنىنە يە بولعانى اتاپ كورسەتىلگەن. سونداي-اق, بۇعان قوزعاۋ سالعان ەل پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ باستاماسى بويىنشا ىسكە اسىرىلعان «مادەني مۇرا» باعدارلاماسى ەكەندىگى دە ايتىلعان. مادەني مۇرا ۇعىمىنىڭ اۋقىمى وتە كەڭ. سونىڭ باستى تارماقتارىنىڭ ءبىرى حالقىمىزدىڭ ءداستۇرلى ءان-كۇي مۇراسى ەكەنى انىق. ءوزىم وسى ونەر سالاسىندا ۇزاق جىل بويى قىزمەت جاساپ كەلە جاتقاندىقتان ءارى ونەردىڭ ءوز وكىلى بولعاندىقتان, تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلدىعى تۇسىندا حالقىمىزدىڭ ءداستۇرلى ءان ونەرىنىڭ قايتا جاڭعىرتىلۋىنا مەملەكەتتىك تۇرعىدا قولداۋ كورسەتىلسە, مۇنىڭ ءوزى تاۋەلسىزدىكتى نىعايتۋ جولىندا جاسالعان قادامداردىڭ ءبىرى بولىپ شىعاتىنى انىق. ال تۇتاستاي العاندا, تاۋەلسىزدىك دەكلاراتسياسىنىڭ قابىلدانۋى تاريحي تۇرعىدان دا, وعان بۇگىنگى كەزەڭ بيىگىنەن باعا بەرۋ تۇرعىسىنان دا ادىلەتتى ءارى قاجەتتى شەشىم دەپ سانايمىن. سونىمەن بىرگە, دەكلاراتسيانىڭ تورىمىزگە وزۋى ءبىزدىڭ ءارى قاراي دامۋىمىزدىڭ بەرىك ىرگەتاسى بولماق. قاتيموللا بەردىعالي, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى ورالقابىرعالى قۇجات
بالا كەزىمدە اۋىل اقساقالدارىنىڭ ءوزارا باس قوسقان ساتتەرىندە «قايران 25» دەپ جاستىق شاعىن, 25-تەگى جالىن, شيىرشىق اتىپ تۇراتىن كەزدەرىن ساعىنا, كۇرسىنە ەسكە الىپ وتىرعاندارىن كورىپ ەدىم, بۇل, ارينە, ادام عۇمىرىنىڭ قايتالانباس ءبىر بەلەسىنە قاتىستى اڭگىمە. ال قوعامدىق دامۋدىڭ ءار قيلى كەزەڭدەرىندە 25 تۋرالى نە دەۋگە بولادى؟ مەنىڭ ويىمشا, بۇل ۋاقىتتىڭ ارالىعىندا ءوزىنىڭ دامۋ ستراتەگياسىن ايقىن بەلگىلەي بىلگەن مەملەكەتتەر بيىك ناتيجەلەرگە جەتە الادى. بۇل ارادا كوپ ماسەلەنىڭ ءتۇيىنى ەل-جۇرتىن اسقاق ماقساتتارعا جەتەلەي الاتىن بەلگىلى ءبىر ەلدىڭ باسشىسىنا دا بايلانىستى. وسى ورايدا تاعى ءبىر اقيقاتتان اتتاپ كەتۋ ەش مۇمكىن ەمەس. ەگەر بەلگىلى ءبىر ەلدىڭ باسشىسى ءوز ەلىنە تۇراقتى ءوسىپ-وركەندەۋ باعىتىن كورسەتە الماسا, وندا 25 جىل تۇرماق, 50 جىلدا دا ەشتەڭە وزگەرە قويمايدى. كەرىسىنشە, ساياسي-ەكونوميكالىق دامۋ كەزەڭدەرىنە ناقتىلىق سيپات بەرىلگەن جاعدايلاردا تەك 2-3 جىلدىڭ ءىشىندە ونداعان جىلدارعا تاتيتىنداي بەلەستەردى باعىندىرۋعا بولاتىنى انىق. بۇعان ءبۇگىنگى قازاقستاننىڭ دامۋ ۇلگىسى ايقىن ايعاق. سارسەنبىنىڭ ءساتتى كۇنى پارلامەنت پالاتالارىنىڭ بىرلەسكەن وتىرىسىندا قابىلدانعان تاۋەلسىزدىك دەكلاراتسياسى ەگەمەن ەلىمىزدىڭ 25 جىل ىشىندە العان ۇلان-اسىر اسۋلارىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن كورسەتە بىلگەن قابىرعالى قۇجات بولدى. مۇندا ەلباسىنىڭ جول, ءجون كورسەتۋىمەن شيرەك عاسىرلىق كەزەڭدە قول جەتكىزىلگەن تابىستار, قازاقستاننىڭ حالىقارالىق قوعامداستىق اراسىنداعى ابىرويىنىڭ وسە تۇسكەنى ناقتى دايەكتەرمەن كومكەرىلگەن. وسى ۋاقىتتىڭ ارالىعىندا ەلىمىزدە ءتيىمدى دەموكراتيالىق ينستيتۋتتار, پرەزيدەنتتىك ينستيتۋت, پارلامەنت, سوت جۇيەسى جانە بەلسەندى ازاماتتىق قوعام قالىپتاسقانى ايتىلعان. ارينە, تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا العان اسۋلارىمىز, ەڭ بىرىنشىدەن, ەلباسىنىڭ سارابدال ساياساتىنىڭ ارقاسىندا جانە ورنىقتى دا تۇراقتى دامۋ جولى بەلگىلەنىپ ىسكە اسىرىلۋىندا دەسەك, قاتەلەسپەيمىز. وسى ارادا مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ كىسىلىگى مەن كىشىلىگىنە تاعى ءبىر مارتە كۋا بولامىز. ويتكەنى, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى مۇنى مەن ىستەدىم دەمەيدى. قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىك جىلدارىنداعى جەتىستىكتەرى تەرەڭ تۇسىنىستىك ارقىلى قول جەتكىزىلگەن ءبارىمىزدىڭ ورتاق تابىستارىمىز دەپ باعالايدى. مەن ىستەدىم دەگەنشە, مىڭ ىستەدى دەسەڭشى دەگەن بەلگىلى قاعيدات بار ەمەس پە؟ ەلباسىنىڭ وسى قاعيداتتى قاشان دا باستى نازاردا ۇستاي بىلەتىنىنە تاعى ءبىر مارتە كۋا بولىپ وتىرمىز. مىسالى, ەلباسىمىزدىڭ: جالعىز ادام نە وندىرەدى, نە ىستەي الادى؟ ءارينە, ەشتەڭە تىندىرا المايدى. ونى قولدايتىن قالىڭ ەل بولماسا, دەپ جۇرەگىنىڭ تۇكپىرىندەگى كىرشىكسىز ويىن جەتكىزىپ بەردى كەشە ەلباسىمىز بارشا قازاقستاندىقتارعا. ال قازاقستاننىڭ دامۋ كەزەڭدەرى, تاۋەلسىزدىك جىلدارىنداعى جەتىستىكتەرى تۋرالى تاۋەلسىزدىك دەكلاراتسياسى قابىلدانعان بولسا, مۇنىڭ ءجونى ءبىر بولەك. بۇل وتە قاجەت قۇجات دەپ تۇجىرىمدايدى ەلباسى. ءبىز دە مەملەكەت باسشىسىنىڭ وسى ويلى سوزىنە قول قويامىز. بۇگىنگى كۇنگە دەيىنگى جەتكەن تابىستارىمىزدى كەلەشەك ۇرپاققا اماناتتاۋ پارىز. وسى ورايدا, پارلامەنت پالاتالارىنىڭ بىرلەسكەن وتىرىسىندا قابىلدانعان تاۋەلسىزدىك دەكلاراتسياسىنىڭ قابىرعالى قۇجات رەتىندەگى ورنى بولەك دەپ سانايمىن. قازىباي بوزىموۆ, اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور باتىس قازاقستان وبلىسىەلدىك ماقساتتار جىگەر مەن سەرپىن بەرەدى
قازىرگى زامان اسىعىس, جىلدام, زۋلاپ بارادى. سول اعىستىڭ ءىشىندە ءبىزدىڭ ەلىمىز دە ءوزىنىڭ تاۋەلسىزدىك اتتى كەمەسىمەن العا ءجۇزىپ كەلەدى. كۇن سايىن وزگەرىستەر, جاڭالىقتار بولىپ جاتادى. قۇلاق ەستىپ, كوز ۇيرەندى دەگەندەي. ارينە, تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلدىعى دەكلاراتسياسىن قابىلداۋدىڭ دا, مىنە, ءبارىمىز دە كۋاگەرى بولىپ وتىرمىز. ۇزاعىنان ءسۇيىندىرسىن دەيمىز. ەلباسىنىڭ ۇنەمى ايتاتىنى تاتۋلىق پەن بىرلىك, پرەزيدەنت قانداي جيىندا سويلەسە دە تىڭداپ, تەلەديدار ارقىلى كورىپ, قولداپ, تىلەكتەس بولىپ وتىرامىز. بۇل ءبىزدىڭ الداعى جۇمىسىمىزعا جىگەر, سەرپىن بەرەدى. وسى جىلدار ىشىندە ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن قابىلدانىپ, قازىرگى كۇندەرى ىسكە اسىرىلىپ جاتقان «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى, «نۇرلى جول» جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتى, «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارى – الەمنىڭ ەڭ دامىعان مەملەكەتتەرىنىڭ قاتارىنا كىرۋگە قابىلەتتى ەلىمىزدىڭ قۋاتىن نىعايتۋعا ۇلكەن ۇلەس قوسىپ وتىر. ال «ماڭگىلىك ەل» قۇندىلىقتارى تاۋەلسىزدىك جەتىستىكتەرىن, حالقىمىزدىڭ ورتاق مۇددەلەرىن, تاريحي تاعدىرىن كورسەتەدى. «ماڭگىلىك ەلدىڭ» جەتى قۇندىلىعى قازاقستاندىقتاردى تاۋەلسىزدىكتى نىعايتۋعا دەگەن ورتاق بولاشاققا بىرىكتىردى. ەندىگى باستى قۇجاتىمىزدىڭ ءبىرى – دەكلاراتسيانىڭ ۇلى دالا ەلىنىڭ «ماڭگىلىك ەل» قۇندىلىقتارىن ايقىن بەينەلەيتىن ماڭىزى ەرەكشە. بۇل 25 جىلدى بۇكىل ءبىزدىڭ حالقىمىز بىرگە كوردىك, بىرگە وتكىزدىك, جەڭىستەرىمىزگە قۋاندىق, ەڭبەك ەتىپ ۇلەس قوستىق. ەل دامۋىنىڭ بەرىك ىرگەتاسىن قالاعان مەملەكەت باسشىسىن ماقتان ەتەمىز. ەلىمىزدە قوعامدىق كەلىسىم مەن جالپىۇلتتىق بىرلىك سالتانات قۇرۋدا. وزگە ۇلت وكىلدەرى دە بىرلەسىپ, تاۋەلسىزدىك جىلدارىن قۇرمەتتەپ, قادىرلەپ ەل يگىلىگى ءۇشىن بىرگە, ءبىر وتباسىنداي ەڭبەك ەتىپ كەلەدى. باسقا جۇرتقا, ياعني شەتەلدەرگە دە ۇلگى بولدىق. ءوسىپ كەلە جاتقان ۇرپاقتار ءۇشىن بىرلىك, بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمدى ءبىزدىڭ قوعامنىڭ ادامگەرشىلىك جانە ەتيكالىق نورمالارى رەتىندە جاساپ بەردىك. اسسامبلەيانىڭ جاڭا وكىلدەرى – جاستاردى ءتاربيەلەۋدەمىز. بارلىق ۇلت وكىلدەرى قازاق حالقىن, ەلىن, جەرىن سىيلاپ وستىك. بۇگىنگى ۇرپاقتىڭ دا سولاي جاسايتىنى كۇمانسىز. قازاقتاردىڭ وتكەن باي تاريحىنا باس يەمىز. ۇلى تۇركى قاعاناتى, التىن وردا اتالاتىن عاسىرلىق تاريحى بار قازاق حالقى باقىتتى. تاۋەلسىزدىكتى ساقتاپ قالۋ امانات ەكەنىن ءاربىر قازاق بىلەدى. قازاقتارمەن ءبىر ەلدە ءومىر ءسۇرىپ جاتقان باسقا ۇلت وكىلدەرى دە سول اماناتتى ورىنداۋ جولىندا بىرگە جۇمىلا جىگەرمەن, ەلدىك ماقساتتا جۇمىس اتقاراتىن بولادى. ەندى, مىنە, ەلىمىز «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىن جۇزەگە اسىرا وتىرىپ, الەمنىڭ وزىق 30 ەلىنىڭ قاتارىنا قوسىلۋعا قادام باسۋدا. مەملەكەت باسشىسىنىڭ «100 ناقتى قادام: بارشاعا ارنالعان قازىرگى زامانعى مەملەكەت» ۇلت جوسپارى ەلىمىزدە ءوندىرىس پەن يننوۆاتسيانى, الەۋمەتتىك سالانى دامىتۋعا جانە جۇمىس ورىندارىن اشۋعا مۇمكىندىك بەرۋدە. ەكىنشىدەن, دەكلاراتسيا ءبىزدىڭ قوعامدى, جاستارىمىزدى ەگەمەندىك پەن تاۋەلسىزدىكتى ساقتاۋ مەن نىعايتۋعا, «ماڭگىلىك ەل» قۇندىلىقتارىن ارداقتاۋعا شاقىرادى. ويتكەنى, «تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلدىعى دەكلاراتسياسى» قازاقستاندىقتاردىڭ ەل يگىلىگى مەن «قaزاقستان-2050» ستراتەگياسىنىڭ ماقساتتارىنا قول جەتكىزۋى ءۇشىن ەلباسىنىڭ اينالاسىنا توپتاسۋعا دەگەن سەنىمدىلىكتى ودان ارمەن نىعايتا تۇسەدى. ەل بىرلىگى, تاتۋلىق پەن كەلىسىم ءبىزدىڭ ماڭگىلىك جولىمىزدا ۇنەمى الدىڭعى قاتاردا جۇرەتىن جارىق شامشىراعىمىز ىسپەتتى. ماريام بايرامقۇلوۆا, «ەلبۋرس» بالكار ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ ءتورايىمى پاۆلوداربيىك اسۋلار باستاۋى
ەلىمىزدىڭ الدىندا ۇلكەن قۋانىش تۇر. ول – بابالارىمىزعا عاسىرلار بويى ارمان بولعان, بۇگىنگى ۇرپاقتىڭ باقىتىنا بۇيىرعان تاۋەلسىزدىك مەرەكەسى. حالىق ۇعىمىندا «اق تۇيەنىڭ قارنى جارىلدى» دەلىنەتىندەي ۇلى قۋانىشتى كۇننىڭ ەسىگىن اشقانىمىزعا 25 جىل تولدى. ەڭ قاستەرلى مەرەكەنى اتاپ ءوتۋ مەن قۇرمەتتەۋ, ۇرپاق جادىنا ءسىڭىرۋ باعىتىنداعى جۇمىستار از ەمەس جانە ول رەسپۋبليكامىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىندە مەكتەپ-بالاباقشالاردان باستاپ جۇرگىزىلىپ جاتقانى بەلگىلى. وسى ورايدا, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قوس پالاتالى پارلامەنتىنىڭ دەپۋتاتتارى قابىلداعان دەكلاراتسيا ايتۋلى وقيعالاردىڭ ءبىرى بولدى. دەكلاراتسيادا 25 جىل قازاقستان ءۇشىن «ىلگەرىلەۋ مەن ورنىقتى دامۋدىڭ كەزەڭى بولدى» دەپ شيرەك عاسىرلىق مەرزىمنىڭ جان-جاقتى قالىپتاسۋدىڭ, دامۋدىڭ مەرزىمى بولعاندىعى باسا ايتىلادى. تاۋەلسىزدىكتىڭ ەلەڭ-الاڭ جىلدارىندا ەل تىزگىنىن قولىنا الىپ, مەملەكەتىمىزدى سوقتىقپالى-سوقپاقسىز جەرلەرمەن العا جەتەلەگەن ەلباسىنىڭ ولشەۋسىز ەڭبەگى مەن بيىك بولمىسى كورىنىس تابادى. 1991 جىلى تاۋەلسىزدىك تۋرالى زاڭنىڭ قابىلدانۋىنان باستاپ, ەلىمىزدىڭ وركەندەۋىنە نەگىز بولعان باستى قۇجات – كونستيتۋتسيانىڭ قابىلدانۋى, دەموكراتيالىق ينستيتۋتتاردىڭ قالىپتاسۋى, ساياسي جانە ەكونوميكالىق رەفورمالاردىڭ جۇرگىزىلۋى, الەمدەگى باسەكەگە قابىلەتتى 50 ەلدىڭ قاتارىنان تابىلعان قازاقستاندى دامىعان 30 ەلدىڭ ساپىنا جەتەلەيتىن ستراتەگيالىق باعدارلاماسى, قازىرگى زامانعى مەملەكەت قۇرۋ ءۇشىن ماقسات ەتىلگەن «ۇلت جوسپارى» ماڭىزدىلىعىنىڭ ايتىلۋى تەكتەن-تەككە ەمەس. بۇل ايتىلعانداردىڭ بارلىعى دا ەلباسى مەن حالىقتىڭ, تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ 25 جىل ىشىندە قول جەتكىزگەن جارقىن جەتىستىكتەرى ەكەنى ءسوزسىز. قازاقستاننىڭ الەمدىك دەڭگەيدەگى تانىمالدىققا يە بولاتىن تاعى ءبىر تۇسى – يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ يدەياسى مەن ەڭ ءبىرىنشى بولىپ ءوزىنىڭ قۋاتى جونىنەن الەمدەگى ءتورتىنشى ورىنداعى يادرولىق ارسەنالىنان باس تارتۋى. ءوز ەركىمەن. كەيىننەن بۇل جارقىن يدەيا ءورىسىن كەڭەيتىپ, ەلىمىزدىڭ باستاماسىمەن بۇۇ دەڭگەيىندە يادرولىق سىناقتارعا قارسى ءىس-قيمىلدىڭ حالىقارالىق كۇنى دەپ جاريالاندى. قازاقستان بۇل تاقىرىپتان دا باسقا الەمدىك ماڭىزى بار جيىندارعا توراعالىق ەتىپ, ماڭىزدى ماسەلەلەردى بىلىكتىلىكپەن اتقارىپ, لايىقتى شەشۋگە اتسالىسىپ كەلەدى. تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا ەلىمىزدىڭ قورعانىس سالاسىنىڭ قابىلەتى ارتىپ, وسى جولدا جۇيەلى جۇمىستار جۇرگىزىلدى. قۇرلىق, اۋە جانە تەڭىز باعىتىنداعى اسكەري تەحنيكالار جاڭعىرتىلىپ, اسكەريلەر مۇمكىندىگى ارتتىرىلدى, شەبەرلىكتەرى شىڭدالدى. تۋعان ەلدى قورعايتىن جالىندى جاستار ءوسىپ-جەتىلدى, شەتەلدىك جوعارى اسكەري وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم مەن بىلىك جەتىلدىرگەن جاس ماماندار, جىگەرلى وفيتسەرلەر قاتاردى تولىقتىردى. دەكلاراتسيادا بۇل تۋرالى جاقسى ايتىلعان. الدىمىزدا ۇلكەن مىندەتتەر تۇر. 2017 جىلى ەكسپو كورمەسىن وتكىزۋ – قازاق تاعدىرىنداعى, قازاقستان تاۋەلسىزدىگىندەگى جاڭا تاريحي بيىكتىك بولماق. دەكلاراتسيا – 25 جىل ىشىندە اتقارىلعان جۇمىستاردى جۇيەلەپ, الداعى مىندەتتەردى ۇعىندىرعان قۇجات بولۋىمەن قۇندى. ءبىز قانداي اسۋدى دا ءوزارا تۇسىنىستىك, بىرلىك ارقىلى باعىندىرا بەرەتىن بولامىز. امانگەلدى عۇماروۆ, وتستاۆكاداعى پولكوۆنيك, قازاقستان قارۋلى كۇشتەرىنىڭ ارداگەرى ماڭعىستاۋ وبلىسىيدەيالار اقيقاتقا اينالدى
پارلامەنت پالاتالارىنىڭ بىرلەسكەن وتىرىسىندا قابىلدانعان قازاقستان رەسپۋبليكاسى تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعى دەكلاراتسياسى – تاريحي ءمانى زور قۇجات. ەلدىگىمىز بەن ەگەمەندىگىمىزدىڭ ءومىرشەڭدىگىن كورسەتەتىن بۇل تاريحي قۇجاتتا تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا مەملەكەتىمىزدىڭ قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەرى ەگجەي-تەگجەيلى كورسەتىلگەن. بۇل – ەلىمىزدىڭ جاڭا تاريحىنداعى جارقىن بەتتەردىڭ ءبىرى بولىپ قالاتىنى انىق. دەكلاراتسيا زامانىمىزدىڭ اسا كورنەكتى قايراتكەرى, ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى-ەلباسىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ باسشىلىعىمەن قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىك جىلدارىنداعى جەتىستىكتەرىن ايشىقتى كورسەتىپ, سونىمەن بىرگە, حالقىمىزدى جاڭا جاسامپاز ىستەرگە باستايتىندىعىمەن قۇندى. سونىمەن قاتار, نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باسشىلىعىمەن قازاقستاننىڭ از جىل اياسىندا باعىندىرعان بەلەسىن باياندايدى. ءارى بۇل قازاقستان حالقىنىڭ بەرەكە-ءبىرلىگىنىڭ جارقىن كورىنىسى. ءبىز قىسقا ۋاقىت ىشىندە باسقالارمەن تەرەزەسى تەڭ مەملەكەت قۇرا العانىمىزدى جانە جاس رەسپۋبليكانىڭ نەبىر سىناقتارعا توتەپ بەرگەنىن لايىقتى ماقتانىش ەتەمىز. بۇل – ميلليونداعان قازاقستاندىقتار مەن ەل سەنىمىن ارقالاعان ەلباسىنىڭ ەرەن كۇش-جىگەرى. ەلىمىزدىڭ عاسىرلار بويعى ءۇمىتى, قول جەتپەستەي ساعىمدى ارمانى تەك 25 جىل بۇرىن عانا ەلباسى باستاۋىمەن شىنايى ومىرگە اينالدى. بۇگىندە ءبىز جەر جۇزىنە تانىلعان ەركىن ەلدىڭ وكىلى ەكەندىگىمىزدى الەم حالىقتارىنىڭ الدىندا ماقتانىشپەن ايتامىز. مەملەكەت باسشىسى جالپى جاھاندانۋ مەن ءححى عاسىردىڭ قارقىنداپ كەلە جاتقان سىن-قاتەرلەرى جاعدايىندا ەلىمىز ءۇشىن جاڭا كوكجيەكتەر مەن جاڭا مۇمكىندىكتەردى اشتى. پرەزيدەنتتىك باعداردى باسشىلىققا الا وتىرىپ, 25 جىل ىشىندە قازاقستاندىقتار ستراتەگيالىق قۇجاتتار نەگىزىندە يدەيالاردى شىندىققا اينالدىردى. قازاقستان الەمگە ءوزىنىڭ ساياسي-ەكونوميكالىق باعىتىن مويىنداتىپ, قۇرلىقتار تاعدىرىن شەشەتىن دامىعان مەملەكەتتەردىڭ قاتارىنان ءوز ورنىن الدى. ءوز باسىم قازاقستان رەسپۋبليكاسى تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعى دەكلاراتسياسىن شيرەك عاسىر ءىشىندە شيراعان ەل مەن ونى باستاعان ەلباسى ەڭبەگىنە بەرىلگەن ەڭ جوعارى باعا دەپ قابىلدايمىن. سوندىقتان بۇل – ەلباسىنىڭ ەڭبەگىنە ورىندى باعا بەرگەن, مەملەكەت دامۋىنىڭ نەگىزگى كەزەڭدەرىن جانە قالىپتاسۋىن قامتيتىن سالتاناتتى ساياسي ماڭىزدى قۇجات دەپ سەنەمىن. اقتولقىن سۋنگۋر, قىزىلوردا وبلىستىق «ازاماتتىق اليانس» قاۋىمداستىعىنىڭ ءتورايىمىۇلتتىق رۋحىمىزدى ۇيىتىپ وتىر
پارلامەنت پالاتالارىنىڭ بىرلەسكەن وتىرىسىندا تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلدىعىنا ارنالعان دەكلاراتسيا قابىلداندى. شىنىندا, ەلىمىزدىڭ بارلىق جەتىستىكتەرى مەن تابىستارى, ەڭ الدىمەن, تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز – ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ ەرەن ەڭبەگىنىڭ جەمىسى. سونداي-اق, ەلباسىنا قولداۋ كورسەتىپ, تىرەك بولىپ كەلە جاتقان حالقىمىزدىڭ بەرەكە-بىرلىگىنىڭ ناتيجەسى. تاۋەلسىزدىك – ءبىز ءۇشىن قاشان دا كيەلى قۇندىلىق, اسىل قازىنا. تاۋەلسىزدىككە قولىمىزدىڭ جەتكەنى, ەڭ الدىمەن, ۇلتىمىزدىڭ باعا جەتپەس باعى. وسى جىلدار ىشىندە قوعامدىق قۇرىلىسىمىز تولىق وزگەرىپ, جاڭا قوعام, جاڭا كەزەڭ, جاڭا بولمىس كەلدى. حالىقتىڭ وي-ساناسى, تۇرمىس-تىرشىلىگى بۇتىندەي وزگەردى. ەلىمىزدە تەلەگەي-تەڭىز تىرلىكتەر اتقارىلدى. قازاقستاننىڭ جاڭا تاۋەلسىز مەملەكەت بولىپ قالىپتاسۋى, الەمدە وزىندىك ورنى بار, قارقىندى دامىپ وتىرعان ەلىمىزدىڭ سىرتقى-ىشكى ساياساتتاعى جەتىستىكتەرى – قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتىنىڭ ەڭبەگىمەن تىكەلەي بايلانىستى. سوندىقتان دا, ەل مەن ەلباسى, تاۋەلسىزدىك پەن تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەگىز ۇعىم دەپ باعالانۋدا. ەلباسىنىڭ ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى رەتىندە اتقارعان, اتقارىپ وتىرعان تاريحي ەڭبەگىن بۇگىندە حالىقارالىق قوعامداستىق تا مويىنداپ, جوعارى باعاسىن بەرىپ وتىر. حالىق سەنىم ارتقان ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ۇلى ومىرلىك ەنەرگياسى, ساياسي ويىنىڭ كەڭدىگى, ۇلتتىق يدەياعا بەرىلگەندىگى, كورەگەندىك قاسيەتى, جان-جاقتى تالانتى, پاراساتتىلىعى, دانالىعى مەن ۇتىمدى شەشىمدەرى بىزدەردى ءالى دە تالاي جەتىستىكتەرگە جەتكىزەتىندىگىنە سەنىمدىمىز. ەلىمىزدىڭ وسكەلەڭ جاستارىنا جارقىن بولاشاق سىيلاعان, كوپۇلتتى مەملەكەتتى قۇرۋشى, دامىتۋشى, ەلىمىزدى جارقىن بولاشاققا باستاۋشى تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز ن. نازارباەۆ ەكەندىگىندە داۋ جوق. ەلباسىنىڭ ەرەن ەڭبەگىنىڭ ارقاسىندا تاۋەلسىز قازاق ەلى الەمگە تانىلدى. استانا قالاسى – ەل ماقتانىشىنا, ءوسىپ كەلە جاتقان جاستاردىڭ قالاسىنا اينالدى. تاۋەلسىزدىك بىزگە جاڭا جولىمىزدى, ءوزىمىزدىڭ سونى سوقپاعىمىزدى تابۋعا زور مۇمكىندىك ۇسىندى. سول جاڭا جولىمىزدى ءبىز استانا ارقىلى تاپتىق. قازىرگى كەزدە استانا ءبىزدىڭ كەلەشەگىمىزگە قاتىستى ماڭىزدى شەشىمدەر قابىلدايتىن مەملەكەتىمىزدىڭ ساياسي ورتالىعى عانا ەمەس, ۇلتتىق رۋحىمىزدى ۇيىتىپ وتىرعان رۋحاني وردامىز. سەمبەك سەيدازىموۆ, جامبىل وبلىسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى جامبىل وبلىسىقازاق ەلى ماڭگىلىك ەل بولسىن!
از كۇندەردەن سوڭ اتالىپ وتەتىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى تاۋەلسىزدىگىنىڭ شيرەك عاسىرلىق مەرەيتويى – حالقىمىزدىڭ ۇلتتىق مەرەكەسى. سوناۋ 86-نىڭ جەلتوقسانىندا الاڭعا شىعىپ تەڭدىك سۇراعان قازاق جاستارىنىڭ دا اڭساعانى وسى كۇن ەدى. ەگەمەندىك العان ەلىنىڭ ەڭسەسىن تىكتەپ, سوڭىنان ەرتكەن – تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ ەدى. قىتاي حالقىندا «وتپەلى كەزەڭدە ءومىر ءسۇر!» دەگەن قارعىس بار ەكەن جانە ول قارعىستىڭ ەڭ ۇلكەنى سانالاتىن كورىنەدى. ونىڭ ءمانىسىن ءبىز وتكەن عاسىردىڭ 90-شى جىلدارىندا, ياكي ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ العاشقى قادامدارى تۇسىندا ابدەن تۇسىندىك. وسىدان ەكى جىل بۇرىن ءبىر ساياساتكەر نۇرسۇلتان نازارباەۆتى ساياساتتىڭ شاحمات تاقتاسىنداعى ەڭبەگى سىڭگەن گروسسمەيستەر دەپ اتاعان ەدى. تابىلعان تەڭەۋ! شاحمات دەگەنىڭىز – ايلاسى مەن شەشىمى كوپ, تۇڭعيىعىنا ەشكىم جەتە الماي كەلە جاتقان تەرەڭ الەم. وعان اسقان دارىن كەرەك. ۇلكەن ساياساتتا دا سولاي, الەمدىك تاقتادا ءاردايىم اقىلى باسىمنىڭ مەرەيى ۇستەم بولادى. دەگەنمەن, پرەزيدەنت ن. نازارباەۆتىڭ ۇستانعان بىزگە بەلگىلى ۇستانىمى: الدىمەن – ەكونوميكا سودان كەيىن ساياسات. ياعني, الدىمەن حالىقتىڭ كويلەگى كوك, تاماعى توق بولۋى كەرەك. بۇل ناعىز حالىق قامىن ويلاعان تۇلعانىڭ قاعيداسى. ءبىز قازىر داعدارىس سىنىنان وتكەن, ۇلتتىق ەكونوميكاسى بار, ازاماتتىق قوعامى قۇرىلعان, قوعامدىق كەلىسىمگە قول جەتكىزگەن, حالىقارالىق بەدەلى بار مەملەكەتپىز. عاسىرلار توعىسىندا الەم حالقىنا تاڭداي قاقتىرعان استانامىز بوي كوتەردى. ارينە, ەلباسىنىڭ ەرەن ەڭبەگىنىڭ ءناتيجەسىندە. ەندى, مىنە, تۇڭعىش پرەزيدەنت كۇنى مەن تاۋەلسىزدىك كۇنى – ەكى ۇلكەن مەرەكە قاتار كەلە جاتىر. توي تويعا ۇلاسسىن دەيمىز! قازاق ەلى ماڭگىلىك ەل بولسىن! عازىم جارىلعاپوۆ, قاراعاندى وبلىستىق ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى, جاڭاارقا اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى, «قۇرمەت» وردەنىنىڭ يەگەرى قاراعاندى وبلىسى, جاڭاارقا اۋدانىجەتىستىكتەرمەن كەلدىك
پارلامەنت دەپۋتاتتارى قابىلداعان قازاقستان رەسپۋبليكاسى تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعىنا ارنالعان دەكلاراتسيا جەتىسۋ جەرىندە دە قىزۋ تالقىلانۋدا. اسىرەسە, بۇگىنگى قوعامنىڭ بەلسەندى مۇشەلەرى بولىپ تابىلاتىن كاسىپكەرلەر اراسىندا ەرەكشە قولداۋعا يە. شىنى كەرەك, كەي مەملەكەتتەر ءجۇز جىلدا قول جەتكىزە الماعان تابىسقا قازاقستان شيرەك عاسىردا يە بولىپ وتىر. ارينە, وعان ەلباسىنىڭ قاجىر-قايراتى مەن پاراساتى ارقاسىندا قول جەتكىزىلدى. بۇل كۇندەرى ەرەكشە قارقىنمەن سالىنىپ جاتقان باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي اۆتوماگيسترالى دە مەملەكەت باسشىسىنىڭ كورەگەن ساياساتى ارقاسىندا جۇزەگە اسىپ جاتىر. بىلە بىلسەك, بۇل قازاقستاننىڭ الەمنىڭ بارلىق ەلدەرىمەن ساۋدا-ساتتىق جاساپ, ەكونوميكامىزدى وركەندەتۋگە اشىلعان جارقىن دا, ءتيىمدى جول. وسى مۇمكىندىك كاسىپكەرلەرىمىزدى قۋانتىپ قانا قويماي, كاسىبىمىز ارقىلى ءتورتكۇل دۇنيەنى ارالاپ, بيزنەستى دامىتۋعا جول اشادى. قازاقستان ۇلى جىبەك جولىن جاڭعىرتۋ, جانداندىرۋ جونىندەگى ءىرى حالىقارالىق جوبانىڭ بەلدى مۇشەسى بولىپ تابىلادى. بۇل تابىستارعا ەلىمىز جيىرما بەس جى
